Sklep spożywczy, który sprzedaje produkty w opakowaniach lub oferuje torby foliowe, ma konkretne obowiązki wynikające z ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2022 poz. 699) — w tym obowiązek rejestracji w systemie BDO. Dotyczy to zarówno małego osiedlowego sklepiku, jak i dużego marketu z działem piekarniczym czy mięsnym. Brak wpisu do rejestru BDO może skutkować karą administracyjną sięgającą nawet 1 000 000 zł. Ten artykuł wyjaśnia krok po kroku, kiedy BDO dla sklepu spożywczego jest obowiązkowe i co grozi za zaniedbanie tego wymogu.

Kto musi zarejestrować się w BDO — czy każdy sklep spożywczy ma ten obowiązek?

Obowiązek rejestracji w BDO dotyczy niemal każdego sklepu spożywczego. Wystarczy, że sklep wprowadza na rynek produkty w opakowaniach, sprzedaje torby foliowe lub wytwarza odpady w wyniku prowadzonej działalności.

Podstawą prawną jest art. 50 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o odpadach — każdy podmiot wprowadzający na rynek produkty w opakowaniach musi figurować w rejestrze BDO prowadzonym przez marszałka województwa. W praktyce obejmuje to każdy sklep spożywczy, który nabywa towar hurtowo i odsprzedaje go klientom detalicznym w oryginalnych opakowaniach producenta. Sklep nie musi samodzielnie pakować produktów, żeby podlegać temu obowiązkowi — wystarczy, że działa jako ogniwo w łańcuchu wprowadzania produktów w opakowaniach na rynek krajowy.

Dodatkowo sklepy spożywcze zazwyczaj jednocześnie spełniają kilka przesłanek rejestracji: są wytwórcami odpadów (np. odpadów organicznych, opakowaniowych), oferują torby foliowe objęte opłatą recyklingową, a część z nich dystrybuuje jednorazowe naczynia plastikowe objęte dyrektywą SUP. Rejestrację w BDO można przeprowadzić przez portal bdo.mos.gov.pl lub skorzystać z profesjonalnej rejestracji w BDO z pomocą specjalisty.

Jakie obowiązki BDO wynikają ze sprzedaży toreb foliowych w sklepie spożywczym?

Sprzedaż plastikowych toreb foliowych to jeden z najważniejszych i najczęściej pomijanych obowiązków BDO dla właścicieli sklepów spożywczych. Każda torba foliowa o grubości od 15 do 49 mikrometrów podlega obowiązkowej opłacie recyklingowej.

Zgodnie z ustawą z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz.U. 2023 poz. 1658), sklep pobiera od klienta opłatę recyklingową w wysokości 0,20 zł netto za sztukę torby (plus VAT). Opłata ta nie jest przychodem sklepu — trafia na rachunek Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Sklep jest zobowiązany do ewidencjonowania liczby wydanych toreb w systemie BDO i wykazania ich w rocznym sprawozdaniu składanym do 15 marca roku następnego za rok ubiegły.

Torby bardzo lekkie (poniżej 15 mikrometrów), stosowane np. do pakowania luzem owoców, warzyw czy mięsa, są zwolnione z opłaty recyklingowej — jednak ich wydawanie również należy ewidencjonować. Torby wykonane wyłącznie z bioplastiku spełniające normę EN 13432 mogą być objęte odmiennymi regulacjami. Warto pamiętać, że brak prowadzenia ewidencji lub nieuiszczenie opłaty recyklingowej jest sankcjonowane na podstawie art. 194 ustawy o odpadach karą grzywny lub karą pieniężną do 500 000 zł.

Jak dyrektywa SUP wpływa na obowiązki BDO sklepu spożywczego?

Dyrektywa SUP (Single-Use Plastics), wdrożona do polskiego prawa ustawą z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami, wprowadza nową kategorię obowiązków dla sklepów spożywczych dystrybuujących jednorazowe produkty plastikowe.

Sklepy spożywcze, które wydają jednorazowe kubki plastikowe (np. do kawy na wynos), jednorazowe pojemniki na żywność, słomki czy mieszadełka, muszą pobierać dodatkową opłatę SUP. Stawkę opłaty dla kubków jednorazowych ustalono na poziomie 0,20 zł za sztukę. Zewidencjonowanie tych produktów, podobnie jak toreb foliowych, jest obowiązkiem wynikającym wprost z systemu BDO — właściciel sklepu musi raportować liczbę wprowadzonych produktów SUP w corocznym sprawozdaniu.

Co istotne, dyrektywa SUP zobowiązuje sklepy do oznakowania produktów objętych regulacją oraz do udostępnienia klientom alternatywnych opakowań wielorazowych. Brak dostosowania oferty i zaniechanie ewidencji może skutkować wszczęciem postępowania administracyjnego przez Inspekcję Ochrony Środowiska. Kary za naruszenie przepisów SUP mieszczą się w reżimie art. 194 ustawy o odpadach i mogą wynieść od 5 000 do 500 000 zł w zależności od skali naruszenia.

Jakie kody odpadów obowiązują w sklepie spożywczym i jak prowadzić ewidencję?

Każdy sklep spożywczy wytwarza odpady, które powinny być właściwie zakodowane i zewidencjonowane w systemie BDO. Nieprawidłowe przypisanie kodu odpadu lub brak ewidencji to jedne z najczęstszych naruszeń stwierdzanych podczas kontroli Inspekcji Ochrony Środowiska.

Najważniejsze kody odpadów w sklepie spożywczym to:

• 02 03 04 — surowce i produkty nieprzydatne do spożycia (przeterminowana żywność)
• 15 01 01 — opakowania z papieru i tektury
• 15 01 02 — opakowania z tworzyw sztucznych
• 15 01 06 — zmieszane odpady opakowaniowe
• 20 01 08 — odpady kuchenne ulegające biodegradacji (np. z działu garmażeryjnego)
• 20 03 01 — niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne

Sklep spożywczy z działem piekarniczym, mięsnym lub garmażeryjnym generuje również znaczące ilości odpadów organicznych pod kodem 02 03 04 i 20 01 08. Przekazanie tych odpadów firmie odbierającej odpady musi być udokumentowane elektroniczną Kartą Przekazania Odpadów (KPO) wystawianą w systemie BDO — obowiązek ten obowiązuje od 1 stycznia 2021 r., a wystawienie papierowej KPO jest traktowane jak brak dokumentacji. Roczne sprawozdanie o wytwarzanych odpadach składa się do 15 marca przez portal gov.pl/web/bdo.

Jeżeli roczna masa wytwarzanych odpadów nie przekracza progów określonych w rozporządzeniu Ministra Klimatu z dnia 23 grudnia 2019 r. w sprawie rodzajów i ilości odpadów, dla których nie ma obowiązku prowadzenia ewidencji odpadów, sklep może być zwolniony z pełnej ewidencji — jednak nadal musi być zarejestrowany w BDO i składać sprawozdanie o opakowaniach. Dokładne progi warto sprawdzić na stronie dziennikustaw.gov.pl lub z pomocą specjalisty oferującego obsługę BDO dla firm.

Ile wynoszą kary za brak BDO w sklepie spożywczym i jak ich uniknąć?

Sankcje za nieprzestrzeganie przepisów BDO są surowe i mogą dosłownie zagrozić płynności finansowej nawet nieduże go sklepu. Organy kontrolne — przede wszystkim Inspekcja Ochrony Środowiska — regularnie przeprowadzają kontrole w placówkach handlowych.

Zgodnie z art. 194 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2022 poz. 699), kara administracyjna za naruszenie obowiązków w zakresie gospodarki odpadami wynosi od 1 000 do 1 000 000 zł. Najpoważniejsze konsekwencje grożą za:

• brak rejestracji w BDO — kara do 1 000 000 zł lub kara aresztu i grzywny (art. 179 ustawy)
• brak ewidencji odpadów lub prowadzenie jej poza systemem BDO — kara od 5 000 do 500 000 zł
• niezłożenie sprawozdania rocznego w terminie — kara od 500 do 5 000 zł
• niepobieranie opłaty recyklingowej za torby foliowe — kara od 500 do 500 000 zł

Aby uniknąć tych sankcji, sklep powinien w pierwszej kolejności sprawdzić, czy figuruje w rejestrze BDO (numer BDO można zweryfikować na bdo.mos.gov.pl), a następnie wdrożyć system bieżącej ewidencji odpadów i opakowań. Właściciele sklepów, którzy nie mają czasu ani wiedzy, by samodzielnie obsługiwać te obowiązki, mogą skorzystać z profesjonalnej obsługi BDO dla firm — specjalista zadba o terminowe sprawozdania i prawidłowe kody odpadów.

Jak złożyć sprawozdanie BDO dla sklepu spożywczego — terminy i zakres?

Sprawozdanie roczne w BDO to obowiązek, który dotyczy każdego zarejestrowanego sklepu spożywczego. Złożenie go po terminie lub z błędami może skutkować wezwaniem do korekty, a nawet karą administracyjną.

Sklep spożywczy składa co do zasady dwa rodzaje sprawozdań przez system BDO:

1. Sprawozdanie o wytwarzanych odpadach i o gospodarowaniu odpadami — termin do 15 marca za rok poprzedni (dotyczy sklepów zobowiązanych do prowadzenia ewidencji odpadów)
2. Sprawozdanie w zakresie opakowań, w tym opłaty recyklingowej za torby foliowe i produkty SUP — termin do 15 marca za rok poprzedni

W sprawozdaniu opakowaniowym należy wykazać m.in. masę wprowadzonych na rynek opakowań według rodzaju materiału (papier, plastik, szkło, metal, drewno), liczbę wydanych toreb foliowych z podziałem na kategorie oraz liczbę produktów SUP. Błędy w sprawozdaniu — np. zaniżenie masy opakowań — mogą skutkować niedopłatą do systemu organizacji odzysku i odpowiedzialnością finansową. Szczegółowe instrukcje wypełniania sprawozdań oraz zakres danych wymaganych w formularzu BDO znajdziesz w przewodniku dotyczącym sprawozdania BDO.

FAQ — najczęstsze pytania o BDO dla sklepu spożywczego

Podsumowanie — obowiązki BDO dla sklepu spożywczego w pigułce

BDO dla sklepu spożywczego to nie jednorazowe zadanie, ale ciągły proces: rejestracja, bieżąca ewidencja odpadów, elektroniczne KPO, opłata recyklingowa za torby foliowe, raportowanie SUP i coroczne sprawozdanie do 15 marca. Zaniedbanie któregokolwiek z tych elementów naraża przedsiębiorcę na poważne kary finansowe — nawet do 1 000 000 zł na podstawie art. 194 i art. 179 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach.

Prawidłowe prowadzenie dokumentacji BDO wymaga znajomości kodów odpadów, przepisów o opakowaniach i dyrektyw unijnych, które zmieniają się co kilka lat. Dla właściciela sklepu spożywczego skupionego na codziennej obsłudze klientów, śledzenie tych zmian może być trudne.