Wytwórcą odpadów powstających przy budowie, rozbiórce, remoncie, czyszczeniu zbiorników lub urządzeń, sprzątaniu, konserwacji i naprawach jest podmiot świadczący usługę, chyba że umowa stanowi inaczej (art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o odpadach). Odpowiedzialność przechodzi z chwilą przekazania na następnego posiadacza z decyzją z art. 27 ust. 2 pkt 1 lub 2 albo wpisem z art. 50 ust. 1 pkt 5 lit. a (art. 27 ust. 3 ustawy o odpadach). Dla odpadów niebezpiecznych obowiązuje reguła szczególna z art. 27 ust. 3b, z wyjątkami z ust. 3b i 3c.
Stan prawny na: 2026-10-06
Podstawą poniższej procedury jest ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 1587). Ustalenie wytwórcy to w praktyce odpowiedź na trzy pytania. Po pierwsze, czy usługa należy do katalogu z ustawy. Po drugie, czy umowa wskazuje innego wytwórcę. Po trzecie, kiedy odpowiedzialność za odpady przechodzi na kolejnego posiadacza.
Krok 1. Czy świadczona usługa należy do katalogu z art. 3 ust. 1 pkt 32?
Ustawa definiuje wytwórcę odpadów jako każdego, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów (pierwotny wytwórca). Wytwórcą jest też każdy, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania zmieniające charakter albo skład odpadów (art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o odpadach).
Dla usług ustawa przewiduje regułę szczególną. Wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług w zakresie:
- budowy,
- rozbiórki,
- remontu obiektów,
- czyszczenia zbiorników lub urządzeń,
- sprzątania,
- konserwacji,
- napraw
jest podmiot, który świadczy usługę, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej (art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o odpadach). Chodzi o usługodawcę wykonującego usługę u klienta.
W praktyce oznacza to, że jeśli firma remontowa wykonuje remont i w jego trakcie powstają odpady, to przy braku odmiennych zapisów umowy ona jest ich wytwórcą. Dotyczy to tylko usług z powyższego katalogu. Przy innych usługach wytwórcę ustala się według ogólnej definicji, czyli sprawdza się, czyja działalność powoduje powstanie odpadów.
Krok 2. Co mówi umowa o świadczenie usługi?
Reguła, że wytwórcą jest usługodawca, obowiązuje „chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej” (art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o odpadach). Umowa może więc wskazać innego wytwórcę, na przykład zleceniodawcę.
W praktyce oznacza to, że przed rozpoczęciem prac warto sprawdzić, czy umowa w ogóle porusza kwestię odpadów. Jeśli tak, warto, by zapis jednoznacznie wskazywał, kto jest wytwórcą. Jeśli umowa milczy, a usługa należy do katalogu, zastosowanie ma reguła ustawowa i wytwórcą jest wykonawca.
Krok 3. Kiedy kończy się odpowiedzialność wytwórcy za odpady?
Gdy wytwórca lub inny posiadacz przekazuje odpady następnemu posiadaczowi, odpowiedzialność za gospodarowanie nimi przechodzi na tego następnego posiadacza z chwilą przekazania. Warunek jest taki, że ma on decyzję z art. 27 ust. 2 pkt 1 lub 2 (m.in. zezwolenie na zbieranie lub przetwarzanie odpadów) albo wpis do rejestru w zakresie art. 50 ust. 1 pkt 5 lit. a (art. 27 ust. 3 ustawy o odpadach).
Przekazanie odpadów samemu transportującemu nie zwalnia posiadacza z odpowiedzialności. Trwa ona do przejęcia jej przez takiego uprawnionego następnego posiadacza (art. 27 ust. 4 ustawy o odpadach). W praktyce oznacza to, że przed przekazaniem odpadów warto sprawdzić, czy odbiorca ma wymagane uprawnienia, a nie tylko czy zajmuje się wywozem.
Odpady niebezpieczne
Wytwórca odpadów niebezpiecznych jest zwolniony z odpowiedzialności dopiero z chwilą przekazania ich do ostatecznego procesu odzysku lub unieszkodliwiania przez posiadacza prowadzącego taki proces. Ostateczny odzysk to procesy R1–R11 z załącznika nr 1 do ustawy oraz przygotowanie do ponownego użycia. Ostateczne unieszkodliwianie to procesy D1–D12. Reguła ta nie dotyczy wytwórców pojazdów wycofanych z eksploatacji oraz zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (art. 27 ust. 3b ustawy o odpadach).
Zgodnie z art. 27 ust. 3c reguła z ust. 3b nie dotyczy wytwórcy odpadów komunalnych oraz wytwórcy odpadów z art. 71 pkt 1 lit. a, który przekazuje je posiadaczowi z decyzją z ust. 2 pkt 1 lub 2 albo z wpisem z art. 50 ust. 1 pkt 5 lit. a. Dla takiego wytwórcy stosuje się regułę ogólną z ust. 3.
Gdy nie da się ustalić wytwórcy
Jeśli po przekazaniu odpadów przez wytwórcę następnemu posiadaczowi nie jest możliwe ustalenie wytwórcy, za zagospodarowanie odpadów odpowiada aktualny lub poprzedni posiadacz (art. 27 ust. 3a ustawy o odpadach). Sprzedawca i pośrednik w obrocie odpadami, którzy nie są posiadaczami odpadów, nie przejmują odpowiedzialności (art. 27 ust. 7 ustawy o odpadach).
Jak zebrać te kroki w jednej tabeli decyzyjnej?
| Pytanie | Odpowiedź i podstawa |
|---|---|
| Czy usługa to budowa, rozbiórka, remont, czyszczenie zbiorników lub urządzeń, sprzątanie, konserwacja albo naprawa? | Tak: wytwórcą jest świadczący usługę (art. 3 ust. 1 pkt 32). Nie: ocena wg ogólnej definicji, czyja działalność powoduje powstanie odpadów. |
| Czy umowa wskazuje innego wytwórcę? | Tak: wytwórcą jest wskazany podmiot, bo reguła ustawowa obowiązuje, chyba że umowa stanowi inaczej (art. 3 ust. 1 pkt 32). Nie: wytwórcą pozostaje usługodawca. |
| Czy odbiorca ma decyzję z art. 27 ust. 2 pkt 1 lub 2 albo wpis z art. 50 ust. 1 pkt 5 lit. a? | Tak: odpowiedzialność przechodzi z chwilą przekazania (art. 27 ust. 3). Nie: odpowiedzialność nie przechodzi (art. 27 ust. 3). Tylko transport: odpowiedzialność trwa nadal (art. 27 ust. 4). |
| Czy odpady są niebezpieczne? | Tak: zwolnienie dopiero przy przekazaniu do ostatecznego procesu R1–R11 lub D1–D12 (art. 27 ust. 3b), z wyłączeniem wytwórców pojazdów wycofanych z eksploatacji i ZSEE oraz bez zastosowania do wytwórców z ust. 3c. |
Jakie są wyjątki i przypadki brzegowe?
- Odpady niebezpieczne. Obowiązuje reguła szczególna z art. 27 ust. 3b, z wyłączeniem wytwórców pojazdów wycofanych z eksploatacji i zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego oraz z wyjątkiem z ust. 3c.
- Brak możliwości ustalenia wytwórcy. Odpowiada aktualny lub poprzedni posiadacz (art. 27 ust. 3a ustawy o odpadach).
- Zakaźne odpady medyczne i weterynaryjne. Podlegają odrębnej regule z art. 27 ust. 5, która nie jest tu omawiana.
- Wcześniejszy stan prawny. Ust. 3a–3c obowiązują od 2019-09-06. Wcześniej wytwórca odpadów niebezpiecznych nie miał szczególnej reguły z ust. 3b, więc nie należy jej stosować do starszych zdarzeń.
Co zrobić teraz, aby ustalić status wytwórcy?
1. Sprawdź, czy świadczona usługa mieści się w katalogu z art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o odpadach.
2. Przeczytaj umowę z klientem pod kątem zapisu o wytwórcy odpadów. Jeśli go brakuje, a usługa jest z katalogu, przyjmij, że wytwórcą jesteś Ty.
3. Zanim przekażesz odpady, sprawdź, czy odbiorca ma decyzję z art. 27 ust. 2 pkt 1 lub 2 albo wpis z art. 50 ust. 1 pkt 5 lit. a.
4. Przy odpadach niebezpiecznych pamiętaj, że zwolnienie następuje dopiero przy przekazaniu do ostatecznego procesu odzysku lub unieszkodliwiania (art. 27 ust. 3b), z wyjątkami z ust. 3b i 3c.
To, czy usługodawca musi mieć wpis do BDO, wynika z art. 49–51 ustawy o odpadach i przepisów o zwolnieniach z ewidencji, a nie z przepisów opisanych wyżej. Tę kwestię trzeba sprawdzić osobno. Praktyczne wskazówki znajdziesz w materiałach o BDO w branży sprzątania i usług porządkowych, przygotowaniu sprawozdania w BDO krok po kroku oraz błędnej masie odpadu w KEO. Jeśli potrzebujesz pomocy z dostępem do konta, zajrzyj do instrukcji logowania do BDO krok po kroku. W sprawach spornych, zwłaszcza przy odpadach niebezpiecznych lub niejasnej umowie, warto skonsultować się ze specjalistą od prawa odpadowego.
Podstawa prawna i źródła
Najczęściej zadawane pytania
Czy przekazanie odpadów firmie transportowej kończy odpowiedzialność wykonawcy?
Nie. Posiadacza odpadów, który przekazał je transportującemu, nie zwalnia się z odpowiedzialności do czasu przejęcia jej przez następnego posiadacza, który ma decyzję z art. 27 ust. 2 pkt 1 lub 2 albo wpis do rejestru w zakresie art. 50 ust. 1 pkt 5 lit. a (art. 27 ust. 4 ustawy o odpadach).
Masz pytania o BDO, KOBiZE lub PPWR? Skonsultuj się z ekspertem — bezpłatnie.
Umów bezpłatną konsultację →
