Zapobieganie powstawaniu odpadów to według art. 3 ust. 1 pkt 33 ustawy o odpadach środki zastosowane wobec produktu, materiału lub substancji, zanim staną się odpadami. Zmniejszają one ilość odpadów, ich negatywne oddziaływanie na środowisko i zdrowie ludzi oraz zawartość substancji niebezpiecznych w materiałach i produktach.
Stan prawny na: 2026-10-16
Poniżej znajdziesz ustawową definicję zapobiegania powstawaniu odpadów, jego miejsce w hierarchii postępowania z odpadami oraz różnicę między zapobieganiem, ponownym użyciem i recyklingiem. Podstawą jest ustawa o odpadach (tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 1587).
Co dokładnie obejmuje definicja zapobiegania powstawaniu odpadów?
Art. 3 ust. 1 pkt 33 ustawy o odpadach mówi o środkach zastosowanych w odniesieniu do produktu, materiału lub substancji, zanim staną się one odpadami. Środki te zmniejszają:
- a) ilość odpadów, w tym również przez ponowne użycie lub wydłużenie okresu dalszego używania produktu,
- b) negatywne oddziaływanie wytworzonych odpadów na środowisko i zdrowie ludzi,
- c) zawartość substancji niebezpiecznych w materiałach i produktach.
Kluczowe jest więc słowo „zanim”: zapobieganie dotyczy etapu, na którym produkt, materiał lub substancja nie są jeszcze odpadem. Pkt 33 w art. 3 ust. 1 ustawy o odpadach obowiązuje w obecnym brzmieniu od 1 stycznia 2022 r.
Czym zapobieganie różni się od ponownego użycia i recyklingu?
Ustawa definiuje oba pojęcia osobno.
- Ponowne użycie – art. 3 ust. 1 pkt 18 ustawy o odpadach: działanie polegające na wykorzystywaniu produktów lub części produktów niebędących odpadami ponownie do tego samego celu, do którego były przeznaczone.
- Recykling – art. 3 ust. 1 pkt 23 ustawy o odpadach: odzysk, w ramach którego odpady są ponownie przetwarzane na produkty, materiały lub substancje wykorzystywane w pierwotnym celu lub innych celach. Obejmuje to ponowne przetwarzanie materiału organicznego (recykling organiczny), ale nie obejmuje odzysku energii ani ponownego przetwarzania na materiały, które mają być wykorzystane jako paliwa lub do prac ziemnych.
Ponowne użycie dotyczy według art. 3 ust. 1 pkt 18 produktów niebędących odpadami, dlatego art. 3 ust. 1 pkt 33 lit. a wymienia je wśród sposobów zmniejszania ilości odpadów. Recykling według art. 3 ust. 1 pkt 23 dotyczy przetwarzania odpadów, a więc tego, co już odpadem jest.
Jakie miejsce zapobieganie zajmuje w hierarchii postępowania z odpadami?
Art. 17 ust. 1 ustawy o odpadach wprowadza następującą hierarchię sposobów postępowania z odpadami, w której zapobieganie powstawaniu odpadów jest na pierwszym miejscu:
| Kolejność | Sposób postępowania (art. 17 ust. 1 ustawy o odpadach) |
|---|---|
| 1 | zapobieganie powstawaniu odpadów |
| 2 | przygotowywanie do ponownego użycia |
| 3 | recykling |
| 4 | inne procesy odzysku |
| 5 | unieszkodliwianie |
Art. 17 ust. 1 ustawy o odpadach w obecnym brzmieniu jako ust. 1 obowiązuje od 1 stycznia 2022 r.
Jak rozpoznać zapobieganie w dokumencie?
To wskazówka praktyczna, a nie wymóg przepisu:
1. Ustal, czy dokument mówi o środkach zastosowanych, zanim produkt, materiał lub substancja stały się odpadem (art. 3 ust. 1 pkt 33 ustawy o odpadach), czy o postępowaniu z odpadem, który już powstał.
2. Porównaj opisane działanie z trzema skutkami z art. 3 ust. 1 pkt 33 ustawy o odpadach: mniejsza ilość odpadów, mniejsze negatywne oddziaływanie na środowisko i zdrowie ludzi, mniejsza zawartość substancji niebezpiecznych.
3. Przypisz działanie do właściwego poziomu hierarchii z art. 17 ust. 1 ustawy o odpadach.
Jeśli Twoja firma wytwarza odpady, zobacz artykuły o rejestracji firmy w BDO, kodach odpadów i sprawozdaniu z wytwarzanych odpadów.
Podstawa prawna i źródła
Masz pytania o BDO, KOBiZE lub PPWR? Skonsultuj się z ekspertem — bezpłatnie.
Umów bezpłatną konsultację →
