Jak przygotować wykaz emisji gazów i pyłów?

Wykaz emisji gazów i pyłów do powietrza składa się marszałkowi województwa i sporządza się go na podstawie rocznego raportu, który podmiot składa do Krajowej bazy KOBiZE (art. 286 ust. 3 pkt 1 Prawa ochrony środowiska, w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z 17 lipca 2009 r.). Dane liczy się na formularzu z załącznika nr 1 do rozporządzenia z 11 grudnia 2019 r.

Skąd pochodzą dane do wykazu?

Wykaz opłatowy za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza nie powstaje od zera. Art. 286 ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo ochrony środowiska (POŚ, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 647) stanowi, że wykazy są sporządzane na podstawie raportu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji. To ten sam roczny raport, który podmiot składa do Krajowej bazy KOBiZE.

Art. 285 ust. 3 POŚ dodaje, że opłatę za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza ustala się na podstawie wielkości rocznej rzeczywistej emisji, określonej w tym raporcie. W praktyce oznacza to, że raport KOBiZE trzeba mieć gotowy, zanim zacznie się wypełniać wykaz. Jak go przygotować, opisuje artykuł jak przygotować raport o emisji gazów cieplarnianych.

Czy wykaz i raport KOBiZE to ten sam obowiązek?

Nie. Wykaz opłatowy i raport KOBiZE to dwa odrębne obowiązki, oparte na różnych aktach i kierowane do różnych organów. Raport trafia do Krajowego ośrodka bilansowania i zarządzania emisjami (Krajowa baza). Wykaz wraz z opłatą trafia do marszałka województwa, który jest organem właściwym w sprawie opłaty (art. 284–289 POŚ).

Złożenie jednego z nich nie zastępuje drugiego. Termin 31 marca roku następnego wynika z art. 285 ust. 2 POŚ, do którego odsyła art. 286 ust. 1: wykaz i opłatę składa się w tym samym terminie. Warto sprawdzić go w tekście jednolitym POŚ (Dz.U. 2025 poz. 647) przed złożeniem dokumentów.

Czy marszałek widzi dane z KOBiZE?

Tak, w ograniczonym zakresie. Art. 7a ustawy z 17 lipca 2009 r. daje marszałkowi województwa, a także GIOŚ i WIOŚ, bezpośredni, nieodpłatny wgląd do Krajowej bazy (nieodpłatność: art. 7a ust. 4). Ograniczenie do „informacji dotyczących eksploatacji urządzeń” dotyczy wyłącznie marszałka (art. 7a ust. 1 pkt 3). GIOŚ i WIOŚ mają dostęp bez tego ograniczenia.

To niezależny kanał nadzoru. Nie zwalnia podmiotu z obowiązku sporządzenia wykazu na podstawie art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ. Wniosek praktyczny: dane w wykazie i w raporcie powinny być spójne, bo organ może je zestawić.

Kiedy obowiązek opłaty nie powstaje?

Przed przygotowaniem wykazu trzeba ustalić, czy w ogóle dotyczy on danego podmiotu. Art. 289 ust. 1 POŚ (Dz.U. 2025 poz. 647) przewiduje dwa osobne progi, liczone odrębnie dla każdego rodzaju korzystania ze środowiska z art. 273 ust. 1. Zdanie pierwsze: nie wnosi się opłaty, której roczna wysokość nie przekracza 800 zł (opłata równa dokładnie 800 zł też nie jest wnoszona). Zdanie drugie: jeśli roczna opłata z tytułu danego rodzaju korzystania nie przekracza 100 zł, nie przedkłada się także wykazów z art. 286 ust. 1. Przy rocznej opłacie za gazy i pyły powyżej 100 zł wykaz trzeba więc złożyć, nawet jeśli opłaty nie trzeba wnosić, bo nie przekracza 800 zł. Warto sprawdzić wyliczoną roczną opłatę za gazy i pyły z brzmieniem art. 289 ust. 1 przed złożeniem dokumentów.

Opłata za gazy i pyły jest jedną z kategorii opłat za korzystanie ze środowiska (art. 273 ust. 1 pkt 1 POŚ). Podmiot, który rozliczył emisje w unijnym systemie handlu uprawnieniami (EU ETS), nie płaci jej w zakresie emisji pokrytych uprawnieniami (art. 273 ust. 4 POŚ). Wyłączenie obejmuje tylko emisje faktycznie rozliczone w EU ETS, nie całą działalność podmiotu.

Jak jest zbudowany formularz wykazu?

Wzór wykazu dla emisji gazów i pyłów to załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Klimatu z 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443), wydanego na podstawie art. 286 ust. 6 POŚ. Zawiera pięć odrębnych tabel, a każda ma własny model wejścia i obliczenia.

Tabela E ma model danych niezwiązany ze spalaniem paliw i nie jest tu omawiana. Rozporządzenie nie podaje wprost, które źródła mogą korzystać z tabeli A, a które mają tabele B–D. Wniosek wynika z zakresu przedmiotowego samych tabel. Przykład silników spalinowych w firmach budowlanych opisuje artykuł czy firma budowlana z maszynami spalinowymi musi złożyć wykaz opłat.

Jak policzyć emisję w tabeli A?

W tabeli A obliczenie wykonuje się na samym formularzu. Kolumny to: nazwa i kod substancji, skuteczność lub dyspozycyjność urządzenia ochronnego (%), wskaźnik emisji lub wyniki pomiarów, wielkość emisji (kg), jednostkowa stawka opłaty (zł/kg) i wysokość opłaty (zł). Stawek nie ma w ustawie: ustala je rozporządzenie oraz coroczne obwieszczenie, więc właściwą stawkę na dany rok trzeba odczytać z obwieszczenia obowiązującego w tym roku.

Wybór między pomiarem a wskaźnikami omawia artykuł jak ustalić wielkość emisji do wykazu opłat: pomiar czy wskaźniki.

Ile bloków wypełnić przy wielu instalacjach?

Objaśnienie 4 do załącznika nr 1 stanowi, że wykaz wypełnia się oddzielnie dla każdej instalacji lub działalności i trzeba wskazać instalację lub działalność. Według objaśnienia 5 wypełnia się go też oddzielnie dla każdego źródła powstawania substancji wprowadzanych do powietrza, ze wskazaniem źródła. Podmiot z wieloma instalacjami wypełnia więc wiele bloków w jednym formularzu, a nie automatycznie wiele formularzy.

Objaśnienie 2 określa też, co wpisać przy braku pozwolenia. Gdy podmiot nie ma wymaganego pozwolenia, wpisuje „brak pozwolenia”. Gdy pozwolenie nie jest wymagane, wpisuje „pozwolenie nie jest wymagane”. Dokumenty, od których zależy ta rubryka, warto zweryfikować przed wypełnieniem, np. decyzje w urzędzie marszałkowskim.

Czym jest zbiorcze zestawienie (załącznik nr 4)?

Zbiorcze zestawienie to nie wykaz emisji ani część KOBiZE. Według § 1 pkt 1 lit. b i § 2 pkt 4 rozporządzenia (Dz.U. 2019 poz. 2443) jest to wzór wykazu z załącznika nr 4. Sumuje opłaty z wykazów szczegółowych (załączniki nr 1–3): za gazy i pyły do powietrza, nierozliczone emisje w EU ETS, wydane uprawnienia do emisji oraz składowanie odpadów. Składa się je marszałkowi województwa razem z wykazem szczegółowym.

Rozporządzenie nie wspomina Krajowej bazy ani KOBiZE. Wzór wykazów można złożyć na papierze lub elektronicznie (§ 3 rozporządzenia). Obowiązek złożenia któregokolwiek z wykazów nr 1–3 zależy od rodzaju korzystania ze środowiska.

Co grozi za brak lub błędy w wykazie?

Art. 288 ust. 1 POŚ upoważnia marszałka województwa do wymierzenia opłaty w drodze decyzji w trzech sytuacjach. Pierwsza to nieprzedłożenie wykazu (pkt 1): opłatę ustala się wtedy na podstawie własnych ustaleń organu lub wyników kontroli WIOŚ. Druga to wykaz z informacjami nasuwającymi zastrzeżenia (pkt 2): marszałek ustala różnicę między opłatą należną a wynikającą z wykazu. Trzecia dotyczy nierozliczenia emisji w EU ETS (pkt 3), na podstawie listy przekazanej przez KOBiZE. Kopię decyzji marszałek niezwłocznie przedstawia WIOŚ (art. 288 ust. 3).

Co zrobić krok po kroku?

1. Ustal, czy emitujesz gazy lub pyły i czy roczna opłata za nie przekracza 100 zł (jeśli nie przekracza, wykazu się nie przedkłada) oraz 800 zł (jeśli nie przekracza, opłaty się nie wnosi) – art. 289 ust. 1 POŚ.

2. Przygotuj roczny raport do Krajowej bazy KOBiZE; to na nim opiera się wykaz (art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ). Zasady rejestracji opisuje artykuł czy rejestracja w KOBiZE jest obowiązkowa.

3. Zbierz dane o każdej instalacji i każdym źródle emisji oraz o pozwoleniach.

4. Dla każdego źródła wybierz odpowiednią tabelę (A–D) i wypełnij blok w jednym formularzu.

5. Dołącz zbiorcze zestawienie (załącznik nr 4) i złóż dokumenty marszałkowi województwa.

6. W razie wątpliwości co do doboru tabel, metody liczenia lub spójności wykazu z raportem skontaktuj się z ROZ w sprawie przygotowania lub weryfikacji wykazu.

Nie ustaliliśmy, czy złożenie wykazu wymaga wcześniejszego złożenia raportu KOBiZE, ani jak dokładnie liczby z raportu przenosi się do wykazu (przepisanie czy przeliczenie). Nie ustaliliśmy też, jak liczyć wykazy przy instalacjach w wielu województwach. Te kwestie warto potwierdzić w urzędzie marszałkowskim właściwym dla instalacji. Szerszy kontekst obowiązków i kontroli opisuje artykuł BDO i KOBiZE: obowiązki i kontrole 2026.

Stan prawny na: 2026-11-01

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa – Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 647)
• Rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (Dz.U. 2019 poz. 2443)

Najczęściej zadawane pytania

Czy wystarczy złożyć raport KOBiZE zamiast wykazu?

Nie. Raport do Krajowej bazy i wykaz opłatowy to dwa odrębne obowiązki, składane do różnych organów (KOBiZE oraz marszałek województwa). Art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ stanowi tylko, że wykaz sporządza się na podstawie raportu z art. 7 ust. 1 ustawy z 2009 r. Więcej o rejestracji w artykule czy rejestracja w KOBiZE jest obowiązkowa.

Czy każda instalacja wymaga osobnego wykazu?

Nie osobnego formularza. Objaśnienia 4 i 5 do załącznika nr 1 rozporządzenia (Dz.U. 2019 poz. 2443) nakazują wypełniać blok oddzielnie dla każdej instalacji lub działalności i każdego źródła emisji, ale w jednym formularzu. Pytanie o wiele województw pozostaje otwarte, więc warto je omówić z urzędem marszałkowskim. Praktyczny przykład w artykule wykaz opłat dla firmy z maszynami spalinowymi.

Co zrobić, gdy nie mam pomiarów emisji?

Tabela A dopuszcza metodę rzeczywistą lub wskaźnikową, z kolumną „wskaźnik emisji/wyniki pomiarów”. Małe kotły do 5 MW bez wymaganego pozwolenia i silniki spalinowe mają osobne tabele (C i D). Różnice między metodami opisuje artykuł pomiar czy wskaźniki w wykazie opłat.