Wielkość emisji w wykazie opłat: pomiar czy wskaźnik?

Możesz wybrać. Wielkość emisji do Tabeli A wykazu opłat ustalasz albo pomiarem (przy pomiarach ciągłych – emisje średnie dobowe), albo metodą wskaźnikową: wskaźnik emisji × dane aktywności (Objaśnienia 7 i 9 do załącznika nr 1, Dz.U. 2019 poz. 2443). Przepisy nie dają pierwszeństwa pomiarowi – wystarczy opisać źródło wskaźnika albo warunki pomiaru. Wykaz dotyczący gazów lub pyłów sporządza się na podstawie rocznego raportu składanego do Krajowej bazy KOBiZE (art. 286 ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo ochrony środowiska), dlatego oba dokumenty warto oprzeć na tych samych danych i tej samej metodzie.

Odpowiedź w skrócie

• Dwie równoważne metody: do Tabeli A wykazu (metoda ogólna) wielkość emisji w kilogramach ustalasz pomiarem albo metodą wskaźnikową – podstawa: Objaśnienie 7 i Objaśnienie 9 do załącznika nr 1 rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443).
• Pomiar nie jest obowiązkowy: przepisy tego rozporządzenia nie stawiają pomiaru ponad wskaźnikiem. Kolumna formularza „Wskaźnik emisji/wyniki pomiarów” to jedno pole z dwiema wymiennymi ścieżkami.
• Jedyny dodatkowy wymóg: udokumentuj, skąd pochodzi wskaźnik albo w jakich warunkach wykonano pomiar.
• Tło prawne opłaty: wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza jest jedną z ustawowych kategorii opłat za korzystanie ze środowiska – art. 273 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska.

Pomiar czy wskaźnik – porównanie metod

Poniższe zestawienie pokazuje, czym różnią się obie ścieżki w praktyce wypełniania Tabeli A. Obie prowadzą do tej samej rubryki – wielkości emisji w kilogramach – od której liczy się dalej opłatę.

Tabela: porównanie metod ustalania wielkości emisji do Tabeli A wykazu; podstawa: Objaśnienia 7 i 9 do załącznika nr 1 rozporządzenia z dnia 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443).

Kogo dokładnie dotyczy obowiązek?

Opłatę za korzystanie ze środowiska ponosi podmiot, który wprowadza gazy lub pyły do powietrza – to jedna z kategorii wymienionych w art. 273 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. W praktyce chodzi o firmy z kotłowniami, piecami technologicznymi czy innymi instalacjami spalania, a także o procesy technologiczne, w których powstają emisje. Wykaz z danymi o zakresie korzystania ze środowiska i wysokości opłat przedkłada się marszałkowi województwa (art. 286 ust. 1 tej ustawy). Wykaz dotyczący gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza sporządza się na podstawie rocznego raportu składanego do Krajowej bazy prowadzonej przez KOBiZE (art. 286 ust. 3 pkt 1). Opłaty z tytułu danego rodzaju korzystania ze środowiska, której roczna wysokość nie przekracza 800 zł, nie wnosi się, a gdy nie przekracza ona 100 zł, nie przedkłada się także wykazu (art. 289 ust. 1 tej ustawy).

Wyjątek z art. 273 ust. 4 tej ustawy: podmiot, który rozliczył emisje gazów cieplarnianych w unijnym systemie handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS), nie płaci opłaty w zakresie emisji pokrytych uprawnieniami. Chodzi o to, by ta sama emisja nie była obciążona dwa razy. Różnice między obu systemami opisujemy w tekście czym różni się KOBiZE od EU ETS, a sam mechanizm opłaty – w przewodniku opłata za korzystanie ze środowiska.

Jak ustalić wielkość emisji krok po kroku

Procedura dla Tabeli A wygląda tak samo niezależnie od tego, czy masz pomiary – różni się tylko krok 3 (podstawa: Objaśnienia 7 i 9 do załącznika nr 1, Dz.U. 2019 poz. 2443):

1. Ustal, czy źródło należy do Tabeli A. Metoda ogólna z krokiem „wielkość emisji” dotyczy tylko Tabeli A. Przeładunek benzyn silnikowych (Tabela B), kotły o mocy do 5 MW, dla których nie jest wymagane pozwolenie (Tabela C), oraz silniki spalinowe (Tabela D) rozlicza się innym, uproszczonym mechanizmem (opis niżej).

2. Sprawdź, jakie dane już masz. Jeśli instalacja ma pomiary okresowe lub ciągłe, możesz z nich skorzystać. Jeśli masz wyłącznie faktury za paliwo i odczyty zużycia – wybierz metodę wskaźnikową.

3. Policz wielkość emisji w kilogramach.

– ścieżka pomiarowa: wynik pomiaru; przy pomiarach ciągłych – emisje średnie dobowe,

– ścieżka wskaźnikowa: wielkość emisji = wskaźnik emisji × dane aktywności; dla spalania paliw dane aktywności to w praktyce zużycie paliwa × wartość opałowa.

4. Opisz metodę w wykazie. Przy pomiarze podaj warunki eksploatacji w trakcie pomiaru, przy wskaźniku – jego źródło lub sposób wyznaczenia.

5. Zachowaj dokumentację (protokoły pomiarów, faktury, odczyty liczników, źródło wskaźnika) na wypadek pytań marszałka województwa.

Skąd wziąć wskaźnik emisji?

Rozporządzenie z dnia 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443) określa wzór i obowiązek opisania źródła wskaźnika, ale samo nie podaje wartości wskaźników dla poszczególnych substancji ani paliw. To dane techniczne – w praktyce korzysta się z publikacji technicznych, np. materiałów KOBiZE. Wskaźnik dobierasz do rodzaju paliwa, urządzenia i substancji, a w wykazie zapisujesz sposób jego wyznaczenia albo źródło (Objaśnienie 7 do załącznika nr 1).

Silniki i kotły w Tabelach C i D – przeliczenie litrów na kilogramy

Część czytelników ma dane o paliwie w litrach lub metrach sześciennych. W Tabeli C (kotły o mocy do 5 MW, dla których nie jest wymagane pozwolenie) i w Tabeli D (silniki spalinowe) nie liczysz osobno wielkości emisji – opłata to zużycie paliwa pomnożone przez stawkę dla danej kategorii źródła. W Tabeli C zużycie paliwa podajesz w megagramach albo w metrach sześciennych, zależnie od paliwa. Przeliczenie objętości na masę wynika z Objaśnienia 11 do załącznika nr 1 rozporządzenia z dnia 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443):

Tabela: gęstości do przeliczenia zużycia paliwa z jednostek objętości na masę w Tabelach C i D wykazu; podstawa: Objaśnienie 11 do załącznika nr 1 (Dz.U. 2019 poz. 2443).

Zasada jest prosta: zużycie w litrach mnożysz przez gęstość danego paliwa z tabeli. Dla oleju napędowego każdy litr to 0,84 kg, a dla LPG – 0,5 kg.

Wyjątki i przypadki brzegowe

• EU ETS tylko w części: wyłączenie z art. 273 ust. 4 ustawy Prawo ochrony środowiska obejmuje wyłącznie emisje faktycznie rozliczone w systemie EU ETS, a nie całą działalność firmy. Emisje objęte tym systemem wykazujesz w odrębnym wykazie (załącznik nr 2 do rozporządzenia z dnia 11 grudnia 2019 r., Dz.U. 2019 poz. 2443), a opłatę liczysz tylko od emisji nierozliczonej. Pozostałe źródła i substancje nadal wykazujesz.
• Tabela A a Tabele C i D: wzór „wskaźnik × dane aktywności” i wybór pomiar/wskaźnik dotyczą Tabeli A. Nie przenoś go na kotły do 5 MW bez wymaganego pozwolenia (Tabela C) ani na silniki spalinowe (Tabela D), które rozlicza się inaczej (Objaśnienia 7, 9 i 11, Dz.U. 2019 poz. 2443).
• Stawki opłat: nie wynikają z samego wzoru ani z rozporządzenia o wykazach (Dz.U. 2019 poz. 2443). Mechanizm ich ustalania określają art. 290–291 ustawy Prawo ochrony środowiska, jednostkowe stawki – rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za korzystanie ze środowiska (Dz.U. 2017 poz. 2490), a stawki na dany rok kalendarzowy – coroczne obwieszczenie ministra właściwego do spraw klimatu ogłaszane w Monitorze Polskim (art. 291 ust. 2).
• Wykaz to nie raport KOBiZE: wykaz opłat składasz marszałkowi województwa, a raport do Krajowej bazy – w systemie KOBiZE. To dwa odrębne obowiązki – złożenie jednego dokumentu nie zastępuje drugiego. Jak złożyć ten drugi, opisujemy w poradniku jak złożyć raport KOBiZE krok po kroku.

Przykład z praktyki

Zakład stolarski ma lakiernię oraz kotłownię na gaz ziemny ogrzewającą halę i nie wykonuje pomiarów emisji. Kocioł ma moc poniżej 5 MW i nie wymaga pozwolenia, więc trafia do Tabeli C: zakład podaje roczne zużycie gazu z faktur i mnoży je przez stawkę dla tej kategorii kotłów – bez liczenia wielkości emisji. Lakiernia nie mieści się w Tabelach B–D, więc jej emisję zakład wykazuje w Tabeli A metodą wskaźnikową: roczne zużycie lakierów i rozpuszczalników (dane aktywności) mnoży przez wskaźnik emisji dla każdej substancji, a w kolumnie „Wskaźnik emisji/wyniki pomiarów” zapisuje, z jakiej publikacji pochodzi wskaźnik. Nie musi zlecać pomiarów tylko po to, by wypełnić wykaz – wystarczy udokumentowane wyliczenie (Objaśnienia 7 i 9 do załącznika nr 1, Dz.U. 2019 poz. 2443). Jeśli roczna opłata zakładu z tytułu wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza nie przekroczy 800 zł, zakład jej nie wnosi, a jeśli nie przekroczy 100 zł, nie składa też wykazu (art. 289 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska). Więcej o kotłowni gazowej w firmie przeczytasz w tekście piec gazowy w firmie a KOBiZE.

Co zrobić teraz

1. Przypisz każde źródło emisji do właściwej tabeli wykazu (A, B, C albo D).

2. Zbierz dane aktywności: zużycie paliwa z faktur i wartość opałową; paliwo w litrach dla Tabel C i D przelicz według gęstości z tabeli wyżej.

3. Jeśli część emisji rozliczasz w EU ETS, oddziel ją od pozostałych przed wypełnieniem wykazu.

Jeśli wolisz zlecić wyliczenie emisji i przygotowanie wykazu, zobacz usługę rozliczenie opłat za korzystanie ze środowiska albo skontaktuj się z ekspertem.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.