CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism), czyli unijny mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂, objął od 1 października 2023 roku obowiązkiem raportowania importerów wybranych grup towarów spoza UE. Jakie produkty obejmuje CBAM? Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 z dnia 10 maja 2023 r. wskazuje sześć kluczowych kategorii: cement, żelazo i stal, aluminium, nawozy, energię elektryczną oraz wodór. Poniżej znajdziesz szczegółową charakterystykę każdej z grup wraz z praktycznymi informacjami o obowiązkach i terminach.

Dlaczego lista produktów objętych CBAM ma znaczenie dla importerów?

To, czy Twój towar podlega CBAM, zależy przede wszystkim od jego kodu CN (Combined Nomenclature) — celnego kodu klasyfikacyjnego produktu. Błędna klasyfikacja lub nieznajomość listy objętych kategorii może skutkować karami administracyjnymi, problemami celnymi, a nawet blokadą importu.

Warto podkreślić, że CBAM nie dotyczy wyłącznie wielkich korporacji. Nawet mały importer sprowadzający np. elementy stalowe z Turcji czy Chin jest zobowiązany do raportowania emisji wbudowanych w importowany towar. Od 2026 roku dojdzie do tego obowiązek zakupu certyfikatów CBAM, co przełoży się na realne koszty finansowe — proporcjonalne do śladu węglowego importowanych produktów. Dlatego zrozumienie, jakie produkty obejmuje CBAM, jest krokiem, od którego każdy importer powinien zacząć.

W Polsce obowiązki środowiskowe importerów często nakładają się na siebie. Firmy sprowadzające towary z zagranicy mogą jednocześnie podlegać rejestracji w BDO lub obowiązkom wobec KOBiZE. Jeśli nie jesteś pewien swojej sytuacji, warto skonsultować się ze specjalistą — możesz to zrobić, kontaktując się bezpośrednio z ekspertem ds. BDO i regulacji środowiskowych, który oceni Twoje obowiązki kompleksowo.

Jakie produkty obejmuje CBAM — pełna lista kategorii towarowych?

Rozporządzenie (UE) 2023/956 definiuje sześć głównych grup towarów objętych CBAM oraz kategorię uzupełniającą. Każda z grup powiązana jest z konkretnymi kodami CN, które decydują o tym, czy dany import podlega mechanizmowi. Poniżej szczegółowa charakterystyka każdej kategorii.

1. Cement

Cement to jedna z najbardziej emisjochłonnych gałęzi przemysłu na świecie — produkcja jednej tony cementu generuje niemal tonę CO₂. CBAM obejmuje importowany cement klinkerowy i gotowy cement portlandzki. Firmy budowlane i producenci materiałów budowlanych sprowadzający cement spoza UE muszą od 1 października 2023 roku raportować emisje bezpośrednie i pośrednie wbudowane w importowany towar.

2. Żelazo i stal

To najszerzej zakrojona kategoria w ramach CBAM. Obejmuje profile stalowe, blachy, rury, konstrukcje stalowe, elementy złączne oraz półprodukty żelazne i stalowe. Import stali z Chin, Turcji, Indii czy Ukrainy podlega reżimowi raportowania emisji. Branże budowlana, maszynowa i metalurgiczna są szczególnie narażone na obowiązki wynikające z CBAM.

3. Aluminium

Aluminium i jego stopy (w tym blachy, pręty, profile, folia aluminiowa oraz wybrane elementy gotowe) objęte są CBAM ze względu na energochłonność procesu elektrolizy używanej w ich produkcji. Emisje pośrednie — związane ze zużyciem energii elektrycznej — są tutaj szczególnie istotne i muszą być uwzględniane w raportach kwartalnych.

4. Nawozy

CBAM obejmuje nawozy azotowe (np. mocznik, amofoska, saletra amonowa) oraz ich mieszaniny. Produkcja nawozów azotowych jest ściśle związana z emisją podtlenku azotu (N₂O) i CO₂ — gazów cieplarnianych o wysokim potencjale globalnego ocieplenia. Importerzy z sektora rolnego i ogrodniczego sprowadzający nawozy spoza UE powinni sprawdzić kody CN swoich produktów.

5. Energia elektryczna

Import energii elektrycznej z krajów trzecich (np. z Ukrainy, Białorusi czy innych państw spoza UE) objęty jest CBAM w zakresie emisji CO₂ związanych z jej wytworzeniem. Obowiązek ten dotyczy przede wszystkim podmiotów handlujących energią i operatorów systemów przesyłowych. Klasyfikacja i raportowanie emisji dla energii elektrycznej wymagają osobnej metodologii uwzględniającej miks energetyczny kraju eksportującego.

6. Wodór

Wodór znalazł się na liście produktów objętych CBAM ze względu na jego rosnące znaczenie w transformacji energetycznej UE. Najczęściej importowany wodór szary (produkowany z gazu ziemnego) generuje znaczące emisje CO₂. CBAM ma zachęcić do importu wodoru zielonego (niskoemisyjnego) i wyrównać warunki konkurencji dla europejskich producentów wodoru z odnawialnych źródeł energii.

7. Niektóre chemikalia

Rozporządzenie uwzględnia również wybrane chemikalia, których produkcja jest energochłonna i emisjogenna. Ta kategoria podlega dalszemu uszczegółowieniu w aktach wykonawczych Komisji Europejskiej — importerzy produktów chemicznych powinni każdorazowo weryfikować aktualne kody CN objęte systemem.

Jak wygląda raportowanie CBAM i jakie terminy musisz znać?

Od 1 października 2023 roku importerzy towarów objętych CBAM zobowiązani są do składania kwartalnych raportów zawierających: ilość importowanych towarów, kraj ich pochodzenia, dane producenta, metodologię wyliczeń oraz wartości emisji bezpośrednich i pośrednich. W okresie przejściowym (2023–2025) nie ma opłat finansowych — raportowanie ma charakter wyłącznie informacyjny i przygotowawczy.

Od 2026 roku system wchodzi w fazę pełnego finansowania. Importerzy będą zobowiązani do zakupu certyfikatów CBAM — każdy certyfikat odpowiada jednej tonie emisji CO₂ wbudowanej w importowany towar. Cena certyfikatów będzie powiązana z cenami uprawnień do emisji w systemie EU ETS, co oznacza, że koszty będą zmienne i zależne od rynku. Brak zgodności z wymogami może skutkować karami administracyjnymi oraz utrudnieniami celnymi.

Jednym z największych wyzwań praktycznych jest pozyskanie danych o emisjach od zagranicznych dostawców i producentów. Wiele firm z Azji czy Turcji nie prowadzi jeszcze szczegółowej dokumentacji emisyjnej zgodnej z wymogami UE, co może komplikować raportowanie.

Kogo najczęściej dotyczy CBAM w Polsce i jakie błędy popełniają firmy?

W Polsce CBAM najczęściej dotyczy firm z branży budowlanej, handlu metalami, przemysłu maszynowego, importerów stali i aluminium oraz hurtowni technicznych sprowadzających komponenty z Azji. Warto podkreślić, że obowiązek nie jest uzależniony od wielkości firmy ani od wartości importu — nawet jeden kontener stali sprowadzony z Chin może rodzić obowiązki raportowe.

Najczęstsze błędy popełniane przez importerów to: brak wiedzy o tym, że dany towar podlega CBAM (wynikający z nieznajomości listy kodów CN), błędna klasyfikacja produktu, brak danych emisyjnych od dostawcy oraz błędne przekonanie, że obowiązki CBAM dotyczą wyłącznie dużych korporacji. Ten ostatni błąd jest szczególnie kosztowny — może prowadzić do konieczności wstecznego uzupełnienia raportów i kar administracyjnych.

Firmy działające w Polsce, które jednocześnie wytwarzają odpady przemysłowe lub wprowadzają produkty na rynek, podlegają również obowiązkom z ustawy o odpadach z dnia 14 grudnia 2012 r. (Dz.U. 2022 poz. 699). Naruszenie obowiązków środowiskowych — w tym w zakresie rejestracji w BDO — może skutkować karami na podstawie art. 194 ustawy o odpadach, sięgającymi nawet 1 000 000 zł. Kompleksowa obsługa BDO dla firm pozwala unikać nakładania się sankcji z różnych reżimów prawnych.

CBAM a inne obowiązki środowiskowe — co łączy się z czym?

CBAM nie funkcjonuje w izolacji od innych regulacji środowiskowych. Przedsiębiorcy importujący towary z krajów trzecich często jednocześnie podlegają obowiązkom raportowym wobec KOBiZE (Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami), które obejmują ewidencję emisji gazów cieplarnianych z działalności krajowej. Jeśli Twoja firma nie jest jeszcze zarejestrowana w KOBiZE, warto zadbać o rejestrację w KOBiZE i terminowe składanie raportów emisyjnych.

Podmioty sprowadzające towary wymienione w CBAM (np. elementy stalowe, aluminiowe) często jednocześnie wprowadzają na rynek produkty w opakowaniach — co rodzi obowiązek rejestracji w Bazie Danych o Odpadach (BDO). Brak rejestracji w BDO pomimo istniejącego obowiązku zagrożony jest sankcjami z art. 194 ustawy o odpadach, w tym karą aresztu lub grzywny. Regularne składanie raportu KOBiZE oraz sprawozdań BDO to minimum, które każda firma z ekspozycją na regulacje klimatyczne powinna zapewnić.

CBAM wpisuje się też w szerszy kontekst ESG i raportowania niefinansowego. Firmy, które już dziś precyzyjnie śledzą ślad węglowy importowanych produktów, będą w znacznie lepszej pozycji zarówno przy rozliczeniach CBAM od 2026 roku, jak i przy spełnianiu wymogów dyrektywy CSRD dotyczącej raportowania zrównoważonego rozwoju.

FAQ — najczęściej zadawane pytania o CBAM i listę objętych produktów

Nie wiesz, czy Twój import podlega CBAM lub innym obowiązkom środowiskowym?

Regulacje CBAM, KOBiZE i BDO tworzą złożony system, w którym łatwo przeoczyć kluczowy obowiązek. Jeśli importujesz cement, stal, aluminium, nawozy lub inne towary z krajów spoza UE, zadbaj o wczesną analizę swoich obowiązków — zanim od 2026 roku wejdą w życie realne koszty certyfikatów CBAM. Specjalista oceni Twoją sytuację kompleksowo, uwzględniając CBAM, raportowanie KOBiZE oraz ewentualne obowiązki w systemie BDO. Skonsultuj się z ekspertem ds. BDO i regulacji środowiskowych i uniknij kosztownych błędów.