Kto płaci opłatę SUP – klient czy przedsiębiorca?

Kto płaci opłatę SUP — to pytanie zadaje sobie wielu przedsiębiorców z branży gastronomicznej, handlowej i usługowej. Odpowiedź jest jednoznaczna: obowiązek finansowy spoczywa na przedsiębiorcy, który wydaje klientowi produkt objęty dyrektywą SUP, nie na konsumencie końcowym. Klient może jednak odczuć ten koszt pośrednio, jeśli sprzedawca zdecyduje się wliczyć opłatę w cenę towaru lub wykazać ją osobno na paragonie.

Kto płaci opłatę SUP — przedsiębiorca czy konsument?

Opłatę SUP jest prawnie zobowiązany wnosić przedsiębiorca prowadzący jednostkę handlu lub gastronomię — to on odprowadza środki do urzędu marszałkowskiego właściwego dla swojej siedziby. Konsument może, ale nie musi, partycypować w tym koszcie — decyzja należy wyłącznie do sprzedawcy.

Dyrektywa SUP (Single Use Plastics, 2019/904/UE) została wdrożona do polskiego porządku prawnego ustawą z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej (Dz.U. 2023 poz. 877). Zgodnie z art. 3b tej ustawy, obowiązanym do wniesienia opłaty jest przedsiębiorca prowadzący jednostkę handlową lub gastronomiczną — czyli właściciel restauracji, food trucka, kawiarni, kiosku z fast foodem czy sklepu spożywczego.

Mechanizm jest dwupoziomowy. Na poziomie publicznoprawnym — przedsiębiorca jest płatnikiem wobec urzędu marszałkowskiego. Na poziomie relacji z klientem — przedsiębiorca ma prawo, lecz nie obowiązek, pobierać opłatę od kupującego. Jeśli ją pobierze, ma obowiązek ją odprowadzić. Jeśli nie pobierze — i tak musi ją odprowadzić z własnych środków. W praktyce niepobranie opłaty od klienta nie zwalnia z żadnych obowiązków ustawowych.

Warto podkreślić, że opłata SUP nie jest podatkiem ani parapodatkiem — jest opłatą środowiskową, która trafia do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Ma pełnić funkcję bodźca ekonomicznego zachęcającego konsumentów do wyboru wielorazowych opakowań.

Jakie produkty objęte są opłatą SUP?

Opłacie SUP podlegają kubki na napoje z tworzywa sztucznego (w tym kubki z pokrywkami i wieczkami) oraz pojemniki na żywność z tworzywa sztucznego, przeznaczone do spożycia na miejscu lub na wynos bez dalszego podgrzewania. Produkty te muszą być wydawane bezpośrednio konsumentom.

Szczegółowy katalog produktów określa załącznik nr 6 do znowelizowanej ustawy. Wśród nich znajdują się:

• Kubki na napoje — w tym kubki papierowe z plastikową powłoką, kubki z polietylenu (PE), polistyrenu (PS), polipropylenu (PP) oraz ich pokrywki i wieczka.
• Pojemniki na żywność — styropianowe (EPS), plastikowe, przeznaczone na dania „na wynos” lub do bezpośredniego spożycia — np. pojemniki na sałatki, frytki, sushi, kanapki.
• Opakowania wielomateriałowe — np. kartonowe kubki z warstwą polietylenu, która uniemożliwia segregację — traktowane jak tworzywo sztuczne.

Opłacie SUP NIE podlegają: słomki (objęte zakazem wprowadzania na rynek od 24 lipca 2024 r.), tacki, sztućce, mieszadełka do napojów (zakaz od 24 lipca 2021 r.), pojemniki wielorazowe (np. szklane, stalowe, ceramiczne) ani opakowania biodegradowalne certyfikowane zgodnie z normą EN 13432.

Jak przedsiębiorca rozlicza opłatę SUP w praktyce?

Przedsiębiorca prowadzi bieżącą ewidencję liczby wydanych produktów SUP w systemie BDO i raz w roku składa sprawozdanie oraz wnosi należną opłatę do urzędu marszałkowskiego — termin to 15 marca za rok poprzedni.

Cały cykl rozliczeniowy wygląda następująco:

1. Ewidencja bieżąca — w module ewidencji systemu BDO (dostępnym pod adresem bdo.mos.gov.pl) przedsiębiorca rejestruje każdy wydany produkt objęty opłatą SUP. Można to robić zbiorczo — dziennie, tygodniowo lub miesięcznie — o ile dane są możliwe do odtworzenia i weryfikacji.
2. Roczne sprawozdanie — do 15 marca każdego roku (za rok poprzedni) przedsiębiorca składa sprawozdanie o produktach jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych. Sprawozdanie składa się elektronicznie przez system BDO.
3. Wpłata opłaty — równocześnie ze sprawozdaniem lub najpóźniej do 15 marca przedsiębiorca przelewa wyliczoną kwotę opłaty na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego (województwa, w którym mieści się siedziba firmy).

Jeżeli w ciągu roku przedsiębiorca wydał łącznie 10 000 kubków plastikowych i 5 000 pojemników styropianowych, jego roczna opłata SUP wyniesie: (10 000 × 0,20 zł) + (5 000 × 0,25 zł) = 2 000 zł + 1 250 zł = 3 250 zł. Przy czym jeśli pobierał od klientów po 0,20 zł i 0,25 zł za każde opakowanie, kwota ta mogła zostać w całości pokryta ze środków klientów — pod warunkiem że ewidencja była prowadzona rzetelnie.

Problematyczne jest to, że wielu przedsiębiorców — zwłaszcza w gastronomii — nie prowadzi bieżącej ewidencji ilości wydanych opakowań. Przy tysiącach transakcji dziennie ręczne liczenie kubków bywa niepraktyczne. W takim przypadku pomoc eksperta ds. BDO może okazać się nieoceniona — warto skorzystać z rocznego sprawozdania BDO przygotowanego przez specjalistów, którzy zadbają o kompletność i zgodność danych ze stanem faktycznym.

Czy można nie pobierać opłaty SUP od klienta?

Tak — przedsiębiorca może zdecydować się na niewykazywanie opłaty SUP jako osobnej pozycji na paragonie i wliczyć ją w cenę produktu. Nie zwalnia go to jednak z obowiązku jej odprowadzenia do urzędu marszałkowskiego.

Przepisy ustawy nie zobowiązują przedsiębiorcy do wyraźnego informowania klienta o pobieraniu opłaty na paragonie — obowiązek dotyczy wyłącznie jej pobrania lub pokrycia z własnych środków, a następnie odprowadzenia. Wiele sieci kawiarni i restauracji wlicza 0,20 zł lub 0,25 zł w cenę produktu i nie wykazuje opłaty oddzielnie — jest to praktyka w pełni zgodna z prawem.

Trzeba jednak pamiętać, że część sieci handlowych i gastronomicznych zdecydowała się na odwrotne podejście — wyraźne informowanie klienta o opłacie za kubek jednorazowy i proponowanie alternatywy w postaci kubka wielorazowego lub zniżki przy przyniesieniu własnego kubka. Takie rozwiązanie lepiej realizuje cel dyrektywy SUP, czyli zmianę zachowań konsumentów.

Kto płaci opłatę SUP w modelu automatów vendingowych?

W przypadku automatów vendingowych wydających napoje w jednorazowych kubkach opłatę SUP wnosi właściciel automatu lub podmiot prowadzący działalność w zakresie jego eksploatacji — nie producent maszyny ani nie właściciel lokalu, w którym automat stoi. To właściciel/operator automatu jest przedsiębiorcą prowadzącym „jednostkę handlową” w rozumieniu ustawy.

Kary za brak ewidencji i sprawozdawczości SUP

Przedsiębiorca, który nie prowadzi ewidencji produktów SUP lub nie złożył rocznego sprawozdania, naraża się na administracyjną karę pieniężną w wysokości do 20 000 zł — niezależnie od kary za naruszenia obowiązków BDO, które mogą sięgać 1 000 000 zł.

Liczba kontroli WIOŚ w 2023 r. przekroczyła 12 000 — a sektor gastronomiczny jest jednym z priorytetowych celów inspekcji właśnie ze względu na obowiązki SUP i ewidencję odpadów pokonsumpcyjnych (zużyte oleje, kody 20 01 25). Dobrowolna rejestracja i terminowe sprawozdawczość są przez organy traktowane jako okoliczność łagodząca przy ewentualnym wymiarze kary.

Obowiązki BDO w gastronomii — połączone z SUP

Każdy podmiot serwujący jedzenie lub napoje „na wynos” — od food trucka po sieciową restaurację — musi być wpisany do Rejestru-BDO, prowadzić ewidencję odpadów i wystawiać karty przekazania odpadów. Obowiązki SUP są częścią szerszego systemu ewidencji środowiskowej w systemie BDO.

Gastronomia generuje kilka kategorii odpadów wymagających aktywnego działania w systemie BDO:

• Zużyte oleje spożywcze (kod 20 01 25) — nie można wyrzucać do odpadów komunalnych. Każde przekazanie uprawnionej firmie wymaga wystawienia Karty Przekazania Odpadu (KPO) w systemie BDO.
• Opakowania wielomateriałowe — kartony z powłoką PE (np. kartony po sokach, kubki papierowe z warstwą plastiku) traktowane są jak tworzywa sztuczne i wymagają wpisu do ewidencji.
• Produkty SUP — ewidencja liczby wydanych kubków i pojemników jednorazowych, sprawozdanie do 15 marca każdego roku.

Brak rejestracji w BDO przy jednoczesnym prowadzeniu gastronomii wydającej jednorazowe opakowania jest podwójnym naruszeniem — obowiązku wynikającego z ustawy o odpadach i obowiązku wynikającego z ustawy SUP. Warto zatem jeszcze przed otwarciem lokalu lub food trucka skorzystać z usługi rejestracji w BDO, aby uniknąć kary już przy pierwszej kontroli WIOŚ.

Warto przy tym pamiętać, że rejestracja w BDO jest bezpłatna (0 zł opłaty urzędowej), a czas oczekiwania na wpis przy bezbłędnym wniosku wynosi praktycznie od 7 do 14 dni. Błędy formalne, takie jak błędne kody odpadów czy brak wymaganego PKD, dotyczą aż 43% wniosków składanych samodzielnie i mogą wydłużyć procedurę nawet do 30 dni.

Opakowania biodegradowalne a opłata SUP — czy to zwolnienie?

Opakowania wykonane z materiałów biodegradowalnych, certyfikowanych zgodnie z normą EN 13432 (kompostowalne w warunkach przemysłowych), są zwolnione z opłaty SUP — ale tylko pod warunkiem posiadania aktualnego certyfikatu producenta. Brak certyfikatu = brak zwolnienia, nawet jeśli opakowanie jest opisane jako „bio” lub „eko”.

W praktyce wielu restauratorów zakupuje tzw. „eko” kubki i pojemniki, wierząc, że są automatycznie zwolnione z opłaty. Tymczasem zwolnienie wymaga wyraźnego certyfikatu zgodności z EN 13432 lub analogiczną normą europejską. Dostawca powinien dołączać dokument potwierdzający certyfikację do każdej partii towaru. Brak takiego dokumentu oznacza, że opakowanie jest traktowane jako tworzywo sztuczne i podlega pełnej stawce 0,20 zł lub 0,25 zł.

Warto także śledzić zmiany w katalogu produktów SUP — Komisja Europejska prowadzi prace nad rozszerzeniem listy objętych regulacją materiałów, w tym nad włączeniem opakowań z celulozy pokrytej powłoką woskową. Artykuł na temat kiedy trzeba płacić opłatę środowiskową szczegółowo wyjaśnia, jak różne rodzaje opłat środowiskowych nakładają się na obowiązki gastronomiczne.

Praktyczne wskazówki: jak poprawnie rozliczać opłatę SUP

Przedsiębiorca powinien wdrożyć prosty system liczenia wydawanych opakowań jednorazowych już na etapie zamawiania towaru — każde zamówienie z faktury to punkt wyjścia do szacowania liczby wydanych produktów. Poniżej kilka sprawdzonych metod:

• Metoda fakturowa — podstawa: liczba zamówionych kubków/pojemników z faktur zakupowych. Korekta: ewentualne zwroty, straty magazynowe. Prosta, akceptowana przez urzędy marszałkowskie przy braku bardziej szczegółowych danych.
• Metoda kasowa — zliczanie pozycji na paragonach, jeśli system POS umożliwia tagowanie produktów wydawanych w jednorazowych opakowaniach. Precyzyjna, ale wymaga konfiguracji systemu sprzedaży.
• Metoda szacunkowa zatwierdzona przez eksperta — dla firm o dużej sezonowości lub wielomiejscowej działalności. Wymaga pisemnego uzasadnienia metodologii i zachowania dokumentacji na wypadek kontroli.

Niezależnie od przyjętej metody, dokumentacja musi być przechowywana przez minimum 5 lat i dostępna na żądanie inspektora WIOŚ lub urzędu marszałkowskiego. Szczegóły dotyczące rozliczania podobnych opłat środowiskowych znajdziesz także w artykule o rozliczeniu opłaty recyklingowej za reklamówki w BDO — analogiczny mechanizm, inne stawki.

Aktualizacja merytoryczna: 23 maja 2026 r. — artykuł zweryfikowany pod kątem aktualnych stawek opłat SUP oraz zmian w przepisach ustawy o odpadach (Dz.U. 2023 poz. 1588 t.j.).