Przepisy i kontrole

Wzrost liczby kontroli WIOŚ w 2024 roku: Kluczowe branże

Ekspert BDORecenzja merytorycznaPiotr ChudeuszAktualizacjaCzytanie11 min

W skrócie

Wzrost liczby kontroli WIOŚ w 2024 roku przełożył się na ponad 14 000 inspekcji środowiskowych w skali kraju, co oznacza ok. 16% więcej niż w 2023 r. i rekord w historii działalności inspekcji ochrony środowiska. Najmocniej dotknęło to branż wytwarzających odpady niebezpieczne i operujących odpadami opakowaniowymi — gastronomii, warsztatów samochodowych, salonów kosmetycznych, firm budowlanych oraz e-commerce. Poniżej wyjaśniam, kogo kontrole obejmują najczęściej, jakie kary realnie się pojawiają i jak przygotować firmę, by uniknąć grzywny sięgającej nawet 1 000 000 zł z art. 194 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2023 poz. 1588 t.j.).

W skrócie:

  • WIOŚ przeprowadził w 2024 r. ok. 14 000 kontroli — wzrost o ~16% rok do roku.
  • Najczęściej kontrolowane branże: gastronomia, warsztaty samochodowe, budowlanka, kosmetyka, e-commerce, drukarnie.
  • Kara administracyjna za brak wpisu do BDO: 1 000–1 000 000 zł (art. 194 ust. 1 ustawy o odpadach).
  • Dobrowolna rejestracja przed kontrolą = okoliczność łagodząca przy wymiarze kary.
  • Inspektorzy WIOŚ częściej krzyżują dane z BDO, KSeF i JPK_VAT — wykrywalność naruszeń wzrosła kilkukrotnie.

Dlaczego nastąpił wzrost liczby kontroli WIOŚ w 2024 roku?

Wzrost liczby kontroli WIOŚ w 2024 r. to efekt trzech czynników: zwiększonego budżetu Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska o ok. 18%, wdrożenia automatycznego typowania firm na podstawie danych z BDO oraz nowych obowiązków wynikających z dyrektywy SUP (2019/904/UE). Inspekcja przestała losować podmioty — zaczęła kontrolować te, których dane finansowe nie zgadzają się z zerową sprawozdawczością odpadową.

Kluczowa zmiana w 2024 r. polegała na integracji systemów. WIOŚ uzyskał dostęp do raportów z BDO oraz porównań z danymi GUS i CEIDG. Jeśli firma wykazuje obroty na poziomie kilkuset tysięcy złotych i prowadzi PKD typowo „odpadotwórcze” (np. 56.10.A — gastronomia, 45.20.Z — warsztaty), a jednocześnie nie ma numeru BDO lub składa „zerowe” sprawozdania — trafia na listę kontrolną automatycznie.

Drugim motorem wzrostu była dyrektywa SUP, która od 24 lipca 2023 r. nałożyła obowiązki ewidencyjne na każdego przedsiębiorcę sprzedającego jednorazowe kubki, słomki, tacki i opakowania z tworzyw. Setki tysięcy małych firm gastronomicznych zostały zobowiązane do wpisu w BDO, a w 2024 r. WIOŚ ruszył sprawdzać, kto tego nie zrobił. Więcej o mechanizmach selekcji znajdziesz w analizie jak BDO typuje firmy do kontroli.

Które branże są kontrolowane najczęściej?

W 2024 r. najwięcej kontroli WIOŚ skierowano do gastronomii (ok. 23% wszystkich inspekcji w MŚP), warsztatów samochodowych (18%), branży budowlanej (14%) oraz salonów kosmetycznych i fryzjerskich (9%). Łącznie te cztery branże odpowiadały za ponad 60% wszystkich kontroli środowiskowych w sektorze małych i średnich firm.

Przyczyna jest prozaiczna — to branże, w których powstają odpady, ale świadomość obowiązków BDO jest najniższa. Gastronomia generuje odpady opakowaniowe SUP, oleje posmażalnicze (kod 20 01 25) i odpady kuchenne. Warsztaty produkują przepracowane oleje silnikowe (kod 13 02 05*), zużyte filtry (16 01 07*) i akumulatory (16 06 01*) — wszystkie traktowane jako odpady niebezpieczne. Branża budowlana wytwarza gruz, odpady z izolacji, niekiedy azbest (17 06 05*).

Tabela: Najczęściej kontrolowane branże w 2024 r. i typowe kody odpadów

BranżaUdział w kontrolachTypowe kody odpadówNiebezpieczne?
Gastronomia / HoReCa~23%20 01 25, 20 01 08, 15 01 02Nie (poza wyjątkami)
Warsztaty samochodowe~18%13 02 05*, 16 01 07*, 16 06 01*, 16 01 03Tak (większość)
Budowlanka~14%17 01 01, 17 02 03, 17 06 04, 17 06 05*Częściowo (azbest)
Kosmetyka / fryzjerstwo~9%18 01 03*, 18 01 04, 15 01 02Tak (kod gwiazdkowy)
E-commerce / wprowadzający opakowania~8%15 01 01, 15 01 02, 15 01 04Nie
Drukarnie i poligrafia~6%08 03 17*, 08 03 18, 15 01 10*Tak (tonery, farby)
Stomatologia i służba zdrowia~5%18 01 03*, 18 01 06*, 18 01 09Tak (medyczne)

Branże te łączy jedno — generują odpady „widoczne” dla kontroli krzyżowych. Stomatolog kupuje rękawiczki i materiały opatrunkowe, fryzjer chemię i opakowania, warsztat oleje i filtry. Faktury VAT na te produkty pojawiają się w JPK i KSeF, a brak odpowiadającej im ewidencji odpadów w BDO jest natychmiastową przesłanką do wszczęcia kontroli. Szerzej opisaliśmy ten mechanizm w artykule czy KSeF zwiększy liczbę kontroli związanych z BDO.

Jak wygląda kontrola WIOŚ krok po kroku?

Kontrola WIOŚ rozpoczyna się od zawiadomienia z 7-dniowym wyprzedzeniem (tryb planowy) lub bez uprzedzenia (tryb interwencyjny, np. po zgłoszeniu sąsiadów). Inspektor ma prawo wstępu na teren firmy w godzinach pracy, żądania okazania dokumentów BDO, faktur, umów z odbiorcami odpadów i ksiąg ewidencji.

Standardowa procedura obejmuje kilka etapów. Pierwszy to weryfikacja statusu rejestrowego — czy firma ma numer BDO, czy obejmuje odpowiednie działy rejestru i kody odpadów odpowiadające faktycznej działalności. Drugi etap to sprawdzenie ewidencji odpadów (KEO i KPO) za ostatnie 5 lat. Trzeci — kontrola zgodności sprawozdań rocznych ze stanem faktycznym. Czwarty — weryfikacja umów z firmami odbierającymi odpady (czy odbiorca też ma BDO i właściwe decyzje).

Inspektor sporządza protokół kontroli, który podpisuje przedsiębiorca. Można złożyć zastrzeżenia w terminie 7 dni. Jeśli protokół wykazuje naruszenia, WIOŚ przekazuje sprawę Marszałkowi Województwa, który wszczyna postępowanie administracyjne w sprawie kary. Szczegółowy przebieg opisaliśmy w poradniku jak przygotować się do kontroli WIOŚ.

Jakie kary grożą firmom w 2024 i 2025 roku?

Kara administracyjna za prowadzenie działalności bez wpisu do BDO wynosi od 1 000 zł do 1 000 000 zł (art. 194 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach). Organ — Marszałek Województwa lub GIOŚ — nie może odstąpić od jej nałożenia, jeśli stwierdzi naruszenie; może jedynie miarkować wysokość w zależności od skali, czasu trwania i okoliczności łagodzących.

Ustawa podaje jeden przedział: od 1000 zł do 1 000 000 zł (art. 194 ust. 3 ustawy o odpadach). Ustalając wysokość kary, wojewódzki inspektor ochrony środowiska uwzględnia rodzaj naruszenia i jego wpływ na życie i zdrowie ludzi oraz środowisko, okres trwania naruszenia i rozmiary prowadzonej działalności oraz skutki tych naruszeń i wielkość zagrożenia (art. 199 ustawy o odpadach).

Oprócz kary administracyjnej istnieje odrębna sankcja karna z art. 183 Kodeksu karnego — od roku do 10 lat pozbawienia wolności za nielegalny transport, składowanie lub przetwarzanie odpadów. W praktyce dotyczy to firm transportowych przewożących odpady bez wpisu w dziale VII rejestru BDO oraz osób fizycznych „pomagających” pozbyć się gruzu czy elektroodpadów za gotówkę.

Nie masz jeszcze wpisu do BDO? Dobrowolna rejestracja przed kontrolą WIOŚ to ustawowa okoliczność łagodząca — może obniżyć karę nawet o 70-80%. Nasz zespół zrobi to za Ciebie w 24 godziny, z gwarancją dobranych kodów odpadów i działów rejestru.

Rejestracja w BDO — 350 zł, 24h →

Wzrost liczby kontroli WIOŚ w 2024 a małe firmy — kto najbardziej ryzykuje?

Wzrost liczby kontroli WIOŚ w 2024 r. najmocniej uderzył w mikroprzedsiębiorców, którzy do tej pory funkcjonowali w przekonaniu, że BDO „nie dotyczy małych”. Liczba kontroli w firmach jednoosobowych i zatrudniających do 5 pracowników wzrosła o ok. 24% r/r, a wykrywalność braku rejestracji przekroczyła 60% wśród skontrolowanych podmiotów.

Powód jest prosty: małe firmy nie zatrudniają specjalistów ds. środowiska, często nie znają obowiązków wynikających z dyrektywy SUP ani nie wiedzą, że posiadanie nawet jednej drukarki biurowej generuje odpady (tonery, kod 08 03 17*). Inspektorzy WIOŚ świadomie kierują pierwsze kontrole właśnie do tej grupy, bo statystycznie tu naruszenia są najczęstsze.

Typowy scenariusz wygląda tak: właścicielka salonu fryzjerskiego prowadząca działalność od 8 lat dostaje wezwanie. Okazuje się, że nigdy nie była wpisana do BDO, choć powinna — bo wytwarza odpady opakowaniowe i odpady niebezpieczne (chemia fryzjerska, kod 20 01 29*). Marszałek nakłada karę w wysokości 8 000 zł, a do tego dochodzi obowiązek retrospektywnej ewidencji za 5 lat. Tego problemu można było uniknąć rejestracją kosztującą 0 zł w portalu BDO lub 350 zł u eksperta.

Agnieszka Wolna, Ekspert BDO
Agnieszka Wolna — Ekspert BDO

Jak wzrost liczby kontroli WIOŚ w 2024 zmienił sposób typowania firm?

Wzrost liczby kontroli WIOŚ w 2024 r. wymusił przejście z losowego doboru podmiotów na typowanie algorytmiczne. WIOŚ nie sprawdza już „co się trafi” — krzyżuje dane z BDO, CEIDG, KRS, KSeF i ZUS, by wyłonić firmy o wysokim prawdopodobieństwie naruszenia, zanim w ogóle wyśle inspektora.

Kluczowe sygnały, które uruchamiają alert w systemie typowania, to:

  • Brak numeru BDO przy PKD „odpadotwórczym” — np. 56.10.A (restauracje), 45.20.Z (warsztaty), 96.02.Z (fryzjer), 18.12.Z (drukarnie).
  • Zerowe sprawozdanie roczne przy wysokich obrotach — firma deklaruje 0 kg odpadów, ale ma obrót 800 000 zł i 12 pracowników.
  • Brak KPO mimo wpisu — przedsiębiorca ma numer BDO, ale nie wystawił ani jednej karty przekazania odpadu przez 2 lata.
  • Niezgodność branży i wpisanych kodów — gastronomia bez kodu 20 01 25 (oleje), warsztat bez 13 02 05*.
  • Zgłoszenia od konkurencji lub sąsiadów — formularz „Zgłoś naruszenie” na stronie WIOŚ był używany w 2024 r. ok. 4 800 razy.

Coraz większą rolę odgrywa też analiza faktur z KSeF. Jeśli przedsiębiorca kupuje regularnie tonery, oleje silnikowe, baterie czy folie stretch — system zakłada, że powstają z nich odpady i sprawdza, czy są zaewidencjonowane. Zagadnienie szerzej omawia opracowanie jak przygotować firmę na erę cyfrowych kontroli z BDO.

Co sprawdza inspektor podczas kontroli BDO?

Inspektor WIOŚ podczas kontroli BDO weryfikuje pięć kluczowych obszarów: status rejestrowy firmy, kompletność ewidencji odpadów, prawidłowość sprawozdań rocznych, ważność umów z odbiorcami oraz oznakowanie miejsc magazynowania odpadów. Każde z tych pól może być źródłem odrębnej sankcji.

Status rejestrowy i działy rejestru

Inspektor sprawdza, czy firma figuruje w BDO, czy ma właściwe działy (najczęściej dział XII — wytwórca odpadów, dział VII — transportujący, dział VI — wprowadzający opakowania) oraz czy zakres wpisu obejmuje wszystkie wytwarzane kody. Brak choćby jednego działu lub kodu jest traktowany jako naruszenie.

Ewidencja odpadów (KEO i KPO)

Karty Ewidencji Odpadu i Karty Przekazania Odpadu muszą być prowadzone na bieżąco w module elektronicznym BDO. Inspektor porównuje liczbę KPO z fakturami od firm odbierających odpady — rozbieżność powyżej 10% to standardowa przesłanka do pogłębionej kontroli. KEO musi być aktualizowana w dniu wytworzenia odpadu.

Sprawozdania roczne

Sprawozdanie roczne w BDO składa się do 15 marca za rok poprzedni. Inspektor weryfikuje, czy zostało złożone, czy zawiera wszystkie wytworzone kody i czy ilości zgadzają się z KEO. Niezłożenie sprawozdania jest wykroczeniem zagrożonym karą grzywny (art. 180a ustawy o odpadach; od 20 do 5000 zł – art. 24 § 1 Kodeksu wykroczeń). Profesjonalne przygotowanie sprawozdania zapewnia usługa roczne sprawozdanie BDO.

Umowy z odbiorcami odpadów

Odbiorca odpadów musi posiadać numer BDO i decyzję na zbieranie/przetwarzanie konkretnych kodów. Jeśli firma oddawała oleje przepracowane podmiotowi bez właściwych uprawnień — odpowiedzialność spada również na wytwórcę. Inspektor ma listę „pseudoodbiorców” i krzyżuje ją z dokumentacją.

Magazynowanie i oznakowanie

Miejsca magazynowania odpadów niebezpiecznych muszą być oznakowane tablicami z kodem odpadu, datą rozpoczęcia magazynowania i nazwą wytwórcy. Brak oznakowania to odrębna kara od 1 000 do 1 000 000 zł.

Jak uniknąć kary po wzroście liczby kontroli WIOŚ w 2024?

Najskuteczniejszą metodą uniknięcia kary jest dobrowolna rejestracja w BDO przed otrzymaniem zawiadomienia o kontroli oraz uporządkowanie ewidencji za bieżący rok obrotowy. Statystyki pokazują, że firmy, które zarejestrowały się dobrowolnie, otrzymują kary średnio o 65-75% niższe niż te, w których naruszenie wykryto podczas inspekcji.

Praktyczny plan działania składa się z pięciu kroków, które można zrealizować w ciągu 1-2 tygodni:

  1. Audyt obowiązków — sprawdź, czy Twoja działalność (PKD, wytwarzane odpady, wprowadzane opakowania) obliguje do wpisu. Wsparcie znajdziesz w analizie jak uniknąć kontroli BDO.
  2. Rejestracja w BDO — wniosek przez portal bdo.mos.gov.pl. Bezpłatnie samodzielnie lub z pomocą eksperta za 350 zł netto.
  3. Uruchomienie ewidencji — utworzenie KEO dla każdego wytwarzanego kodu i bieżące wystawianie KPO przy każdym oddaniu odpadów.
  4. Umowy z licencjonowanymi odbiorcami — weryfikacja numerów BDO i decyzji partnerów.
  5. Sprawozdanie roczne — do 15 marca za rok poprzedni, nawet jeśli rejestracja nastąpiła w trakcie roku.

Dla firm, które nie chcą zajmować się tym samodzielnie, dostępna jest kompleksowa obsługa BDO dla firm od 150 zł miesięcznie, obejmująca prowadzenie ewidencji, wystawianie KPO i przygotowanie sprawozdań. Koszt jest niższy niż jedna typowa kara z art. 194 nawet w wariancie minimalnym (5 000 zł).

Prognoza: czy w 2025 i 2026 r. liczba kontroli dalej będzie rosła?

Tak — prognozy MKiŚ wskazują na kolejny wzrost o 10-15% w 2025 r. i utrzymanie tempa w 2026 r. ze względu na rozszerzenie ROP (Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta), wdrożenie systemu kaucyjnego od 1 października 2025 r. oraz wymogi dyrektywy o gospodarce o obiegu zamkniętym. System kaucyjny obejmie kilkadziesiąt tysięcy nowych podmiotów — wszyscy zostaną zweryfikowani pod kątem BDO.

Dodatkowym czynnikiem są kontrole tematyczne. WIOŚ ogłosił, że w 2025 r. priorytetem są: e-commerce (opakowania transportowe), branża budowlana (gruz, azbest) oraz fotowoltaika (zużyte panele PV, kod 16 02 13*). Firmy z tych sektorów powinny szczególnie zadbać o aktualność wpisu w BDO i poprawność ewidencji. Szerszy kontekst znajduje się w analizie rekordowa liczba kontroli środowiskowych.

Warto pamiętać, że BDO obejmuje już ponad 400 000 podmiotów (dane MKiŚ za 2024 r.), a docelowo MKiŚ szacuje, że obowiązkowi powinno podlegać ok. 600 000 firm. To oznacza, że nawet 200 000 przedsiębiorstw funkcjonuje obecnie bez wymaganego wpisu — i to właśnie one są głównym celem kontroli w nadchodzących latach.

Co zrobić, gdy WIOŚ już zapowiedział kontrolę?

Po otrzymaniu zawiadomienia o kontroli WIOŚ masz średnio 7 dni na przygotowanie się — to wąskie okno, ale wystarczające, by zminimalizować ryzyko maksymalnej kary. Najważniejsze: nie próbuj fałszować ani uzupełniać wstecznie dokumentów. Inspektorzy potrafią weryfikować daty wpisów w BDO co do minuty.

W tym czasie zrób następujące rzeczy. Po pierwsze — jeśli nie masz numeru BDO, złóż wniosek tego samego dnia. Wpis nastąpi pewnie po dniu kontroli, ale sam fakt zainicjowania procedury przed inspekcją jest okolicznością łagodzącą. Po drugie — przygotuj komplet dokumentów: kopię wpisu BDO, KEO za bieżący rok, KPO, umowy z odbiorcami, faktury, sprawozdania roczne. Po trzecie — wyznacz jedną osobę do kontaktu z inspektorem (najlepiej właściciela lub pełnomocnika ds. środowiska). Po czwarte — przygotuj wyjaśnienia ewentualnych niezgodności na piśmie.

Podczas samej kontroli zachowaj współpracę, ale nie podpisuj protokołu, jeśli zawiera błędy faktyczne — masz prawo wpisać zastrzeżenia. Po kontroli masz 7 dni na uzupełnienie zastrzeżeń, a po wydaniu decyzji o karze — 14 dni na odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

📚 Powiązane usługi i źródła

Sprawdź też nasze usługi dopasowane do obowiązków BDO Twojej firmy:

Oficjalne źródło prawne: Baza Danych o Odpadach — Ministerstwo Klimatu i Środowiska (bdo.mos.gov.pl)

Agnieszka Wolna

Autor

Ekspert BDO. Od 2019 r. w RozliczeniaBDO.pl zajmuje się wyłącznie obowiązkami środowiskowymi firm.

Recenzja merytoryczna: Piotr Chudeusz, Ekspert BDO.

Agnieszka Wolna

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zapytaj eksperta

Agnieszka Wolna, Ekspert BDO — odpowiemy na pytanie o Twoją firmę. pon–pt 8:00–16:00.

516 766 788
Zarejestruj firmęZadzwoń
AW CONSULTING AGNIESZKA WOLNA
NIP: 8942667889 · REGON: 932630722
ul. Grota-Roweckiego 203, 52-214 Wrocław,

Kompleksowa obsługa przedsiębiorców w zakresie BDO, KOBiZE, opłat środowiskowych oraz sprawozdawczości środowiskowej.