Kontrola warunków pozwolenia emisyjnego – przebieg

Kontrola przestrzegania warunków pozwolenia emisyjnego zależy od trybu. O zamiarze wszczęcia kontroli planowej wojewódzki inspektor ochrony środowiska zawiadamia przedsiębiorcę, a kontrolę wszczyna po upływie 7 dni, ale przed upływem 30 dni od doręczenia zawiadomienia (art. 48 ust. 1–2 Prawa przedsiębiorców). Kontrole pozaplanowe mogą odbyć się bez zawiadomienia (art. 9a ust. 2 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska).

Kto kontroluje i na jakiej podstawie?

Kontrolę prowadzi Inspekcja Ochrony Środowiska. Art. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j. Dz.U. 2024 poz. 425) stanowi, że Inspekcja jest powołana do kontroli przestrzegania przepisów o ochronie środowiska oraz badania i oceny stanu środowiska. Zgodnie z art. 3 tej ustawy jej organami są Główny Inspektor Ochrony Środowiska i wojewódzki inspektor ochrony środowiska (WIOŚ).

Kontrolę wykonują GIOŚ, wojewódzcy inspektorzy oraz upoważnieni przez nich inspektorzy (art. 9 ust. 1d ustawy o IOŚ). Art. 9 ust. 2 tej ustawy daje im uprawnienia: wstęp na teren całą dobę, pobieranie próbek i pomiary, żądanie informacji oraz żądanie wstrzymania ruchu instalacji.

Przykład z innej dziedziny pokazuje szerokość tej kompetencji. Art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy o IOŚ wymienia wprost kontrolę przestrzegania ustawy o odpadach (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1328). Więcej o zakresie działań inspekcji przeczytasz w artykule Co kontroluje Inspekcja Ochrony Środowiska.

Jak wygląda kontrola planowa krok po kroku?

Procedurę wyznacza art. 48 ust. 1–2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców w związku z art. 9a ust. 1 ustawy o IOŚ. Kroki są następujące:

1. Organ kontroli zawiadamia przedsiębiorcę o zamiarze wszczęcia kontroli (art. 48 ust. 1 Prawa przedsiębiorców).

2. Kontrolę wszczyna się nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia (art. 48 ust. 2 Prawa przedsiębiorców).

3. Na wniosek przedsiębiorcy kontrola planowa może być wszczęta przed upływem 7 dni (art. 48 ust. 4 Prawa przedsiębiorców).

Okno czasowe liczy się od doręczenia zawiadomienia, nie od daty jego wysłania. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca ma od 7 do 30 dni na uporządkowanie dokumentacji i przygotowanie osób, które będą towarzyszyć inspektorowi. Warto sprawdzić w kopercie lub w potwierdzeniu odbioru, kiedy zawiadomienie zostało doręczone, i na tej podstawie wyliczyć oba terminy.

Kiedy kontrola odbywa się bez zawiadomienia?

Do kontroli pozaplanowych przedsiębiorców art. 48 Prawa przedsiębiorców nie stosuje się (art. 9a ust. 2 w zw. z art. 9 ust. 1b–1c ustawy o IOŚ). Dotyczy to kontroli na wniosek organów oraz kontroli interwencyjnych. Należą do nich kontrole po skardze, przy podejrzeniu zanieczyszczenia, po poważnej awarii oraz dla przeciwdziałania przestępstwu lub wykroczeniu.

Wniosek praktyczny: twierdzenie, że inspekcja kontroluje bez zapowiedzi, jest prawdziwe tylko dla kontroli pozaplanowych. Kontrole planowe poprzedza zawiadomienie. Firma powinna więc stale mieć pod ręką dokumenty związane z eksploatacją instalacji, a nie zakładać, że o każdej wizycie dowie się wcześniej. Szersze omówienie przebiegu wizyty znajdziesz w tekście Kontrola WIOŚ w firmie – jak wygląda i czego dotyczy.

Kogo dotyczą obowiązki związane z eksploatacją instalacji?

Art. 145 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz.U. 2025 poz. 647, tekst w ELI) nakłada obowiązki na dwa podmioty: prowadzącego instalację oraz użytkownika urządzenia. Są oni obowiązani do:

• dotrzymywania standardów emisyjnych z przepisów wydanych na podstawie art. 146 ust. 3 pkt 3 i 4, z uwzględnieniem warunków uznawania ich za dotrzymane (przepisy z art. 146 ust. 3 pkt 5 lit. a) oraz stałych lub przejściowych odstępstw (art. 146 ust. 3 pkt 5 lit. c);
• dotrzymywania standardów emisyjnych z przepisów wydanych na podstawie art. 169 ust. 3 pkt 3 lit. a;
• zapewnienia prawidłowej eksploatacji, polegającej w szczególności na stosowaniu paliw, surowców lub materiałów zapewniających ograniczanie negatywnego oddziaływania na środowisko (art. 145 pkt 3 lit. a).

Przepis ma kolejne punkty, których nie omawiamy tutaj w całości. Pełne brzmienie art. 145 warto sprawdzić w tekście jednolitym Prawa ochrony środowiska (Dz.U. 2025 poz. 647), zwłaszcza jeśli instalacja ma specyficzne obowiązki.

Jakie są skutki naruszenia warunków pozwolenia?

Zgodnie z art. 276 ust. 2 Prawa ochrony środowiska (Dz.U. 2025 poz. 647), w razie korzystania ze środowiska z przekroczeniem lub naruszeniem warunków określonych w pozwoleniu lub innej decyzji podmiot korzystający ze środowiska ponosi, oprócz opłaty, administracyjną karę pieniężną. Przepis obowiązuje od 1 stycznia 2002 r. i nie był nowelizowany.

Sam art. 276 ust. 2 nie wskazuje w tej treści ani organu, ani wysokości kary. Warto sprawdzić te kwestie w dalszych przepisach działu o opłatach i karach w Prawie ochrony środowiska oraz w treści własnej decyzji. Wniosek praktyczny: przekroczenie limitu lub niezgodny z pozwoleniem sposób prowadzenia działalności rodzi ryzyko kary niezależnie od opłaty.

Co z opłatą podwyższoną o 500% przy braku pozwolenia?

Odrębną konsekwencją jest brak wymaganego pozwolenia. Art. 292 pkt 1 Prawa ochrony środowiska (Dz.U. 2025 poz. 647) stanowi, że w przypadku braku wymaganego pozwolenia podmiot korzystający ze środowiska ponosi opłaty podwyższone o 500% za wprowadzanie do powietrza gazów lub pyłów. Oznacza to mnożnik 6× podstawowej stawki, a nie osobną karę dodaną do opłaty. Organem wskazanym przy tej opłacie jest marszałek województwa.

Przepis dotyczy wyłącznie emisji do powietrza. Jego warunkiem jest brak pozwolenia wymaganego dla danego źródła. Tam, gdzie pozwolenie w ogóle nie jest wymagane, przesłanka nie może się spełnić. Warto zweryfikować w dokumentacji instalacji, czy dla danego źródła pozwolenie jest wymagane, zanim policzysz opłatę.

Co zrobić teraz?

• Po otrzymaniu zawiadomienia o kontroli planowej ustal datę doręczenia i wylicz okno 7–30 dni (art. 48 ust. 2 Prawa przedsiębiorców).
• Przygotuj się na kontrolę pozaplanową, która może odbyć się bez zawiadomienia (art. 9a ust. 2 ustawy o IOŚ).
• Warto sprawdzić w treści pozwolenia emisyjnego, jakie warunki i standardy emisyjne obowiązują instalację, i porównać je z faktyczną eksploatacją (art. 145 Prawa ochrony środowiska).
• Gdy nie masz pewności, czy pozwolenie jest wymagane dla źródła emisji do powietrza, skontaktuj się z doradcą środowiskowym, zanim zrobi to inspektor.

Zobacz też

• Obsługa BDO dla firm. Outsourcing usług BDO od 150 zł

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.