Inspekcja ochrony środowiska kontroluje przestrzeganie przepisów ustawy o odpadach, w tym ewidencję odpadów prowadzoną w BDO (art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska oraz art. 83 ust. 2a ustawy o odpadach). Kontrolę wykonują GIOŚ i wojewódzcy inspektorzy (WIOŚ). Kontrole planowe są zapowiadane przedsiębiorcy (art. 48 ust. 1-2 Prawa przedsiębiorców w zw. z art. 9a ust. 1 ustawy o IOŚ), a kontrole pozaplanowe mogą odbyć się bez zawiadomienia (art. 9a ust. 2 ustawy o IOŚ).
Kto i na jakiej podstawie kontroluje odpady?
Ogólną kompetencję kontrolną nad przestrzeganiem ustawy o odpadach mają organy Inspekcji Ochrony Środowiska: Główny Inspektor Ochrony Środowiska (GIOŚ, organ centralny) i wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska (WIOŚ, organy rządowej administracji zespolonej w województwie). Wynika to z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l oraz art. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz.U. 2024 poz. 425), który wprost wymienia ustawę o odpadach wśród ustaw, których przestrzeganie podlega kontroli. Kompetencja ta obejmuje całą ustawę o odpadach (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1328), a więc nie tylko sam mechanizm BDO, lecz także wytwarzanie, transport, składowanie, ewidencję czy rejestrację.
Co inspekcja może sprawdzić w samym BDO?
Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 16 ustawy o odpadach organy Inspekcji Ochrony Środowiska są użytkownikami BDO, a art. 83 ust. 2a tej ustawy daje im wprost możliwość weryfikacji zgodności ze stanem rzeczywistym ewidencji odpadów prowadzonej przez posiadaczy odpadów. Kompetencja weryfikacyjna istnieje od 1 stycznia 2020 r., a obecne brzmienie ust. 2a obowiązuje od 1 stycznia 2025 r. (art. 83 ust. 2a ustawy o odpadach). W praktyce oznacza to, że same wpisy w BDO nie wystarczą – inspektor może zestawić je z faktycznym stanem odpadów w firmie. Zasady kontroli opisujemy też w artykułach kontrola BDO oraz kontrola WIOŚ a BDO.
Przy kontroli transportu odpadów art. 24a ust. 1 ustawy o odpadach pozwala zatrzymać pojazd przewożący odpady w razie stwierdzonych naruszeń. Mogą to zrobić organy Inspekcji Ochrony Środowiska, Policja, Krajowa Administracja Skarbowa, Straż Graniczna i Inspekcja Transportu Drogowego.
Kto wymierza karę po stwierdzeniu naruszenia?
Administracyjną karę pieniężną z art. 194 ustawy o odpadach, w tym za brak wymaganego wpisu, wymierza w drodze decyzji wojewódzki inspektor ochrony środowiska (art. 196 tej ustawy), a nie marszałek województwa. Inspekcja pełni funkcję kontrolną, odrębną od rejestrowej. O samej rejestracji przeczytasz w artykule rejestracja firmy w BDO.
Czy kontrola jest zapowiadana?
Zależy od rodzaju kontroli. Rozróżnienie wynika z art. 48 ustawy Prawo przedsiębiorców (Dz.U. 2025 poz. 1480) oraz art. 9 i art. 9a ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska.
| Rodzaj kontroli | Zawiadomienie | Podstawa |
|---|---|---|
| Planowa | Tak; kontrolę wszczyna się nie wcześniej niż po 7 dniach i nie później niż przed upływem 30 dni od doręczenia zawiadomienia | art. 48 ust. 1-2 Prawa przedsiębiorców w zw. z art. 9a ust. 1 ustawy o IOŚ |
| Planowa na wniosek przedsiębiorcy | Może zostać wszczęta przed upływem 7 dni | art. 48 ust. 4 Prawa przedsiębiorców |
| Pozaplanowa (na wniosek organów, interwencyjna: m.in. po skardze, przy podejrzeniu zanieczyszczenia, poważnej awarii albo dla przeciwdziałania przestępstwu lub wykroczeniu) | Art. 48 Prawa przedsiębiorców nie stosuje się, więc kontrola może odbyć się bez zawiadomienia | art. 9a ust. 2 w zw. z art. 9 ust. 1b-1c ustawy o IOŚ |
Kontrole planowe są więc zapowiadane, a bez zawiadomienia mogą odbyć się kontrole pozaplanowe (art. 9a ust. 2 ustawy o IOŚ).
Co zrobić, żeby być przygotowanym na kontrolę?
1. Porównaj ewidencję odpadów w BDO ze stanem faktycznym, bo organy Inspekcji mogą go zweryfikować na podstawie art. 83 ust. 2a ustawy o odpadach.
2. Uporządkuj dokumentację w całości, nie tylko w zakresie BDO. Kontrola z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy o IOŚ obejmuje całą ustawę o odpadach.
3. Po otrzymaniu zawiadomienia o kontroli planowej kontrolę wszczyna się nie wcześniej niż po upływie 7 dni, chyba że sam wnioskujesz o wcześniejszy termin (art. 48 ust. 2 i 4 Prawa przedsiębiorców).
4. Pamiętaj, że kontrola pozaplanowa może rozpocząć się bez zawiadomienia (art. 9a ust. 2 ustawy o IOŚ), więc dostęp do BDO i ewidencji powinien być możliwy na bieżąco.
5. W razie wątpliwości co do zakresu kontroli lub własnej zgodności z przepisami skonsultuj się ze specjalistą od prawa ochrony środowiska.
Warto sprawdzić w aktualnych tekstach jednolitych ustawy o odpadach i ustawy o IOŚ brzmienie art. 83 ust. 2a oraz art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l, a w Prawie przedsiębiorców art. 48.
Stan prawny na: 2026-10-18
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1328)
- Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz.U. 2024 poz. 425)
- Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. 2025 poz. 1480)
Najczęściej zadawane pytania
Czy GIOŚ i WIOŚ to ten sam organ?
Nie. Zgodnie z art. 3 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska organami Inspekcji są Główny Inspektor Ochrony Środowiska oraz wojewódzki inspektor ochrony środowiska jako organ rządowej administracji zespolonej w województwie. Kontrolę wykonują obaj oraz upoważnieni przez nich inspektorzy (art. 9 ust. 1d tej ustawy). Więcej o praktyce kontroli w artykule Kontrola BDO.
Masz pytania o BDO, KOBiZE lub PPWR? Skonsultuj się z ekspertem — bezpłatnie.
Umów bezpłatną konsultację →
