Kontrola WIOŚ w firmie dotyczy przestrzegania przepisów ustawy o odpadach, w tym zgodności ewidencji w BDO ze stanem rzeczywistym (art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska; art. 83 ust. 2a ustawy o odpadach). Kontrolę planową poprzedza zawiadomienie (art. 48 ust. 1 Prawa przedsiębiorców w zw. z art. 9a ust. 1 ustawy o IOŚ), a kontrole pozaplanowe mogą odbyć się bez niego (art. 9a ust. 2 ustawy o IOŚ).
Stan prawny na: 2026-10-16
Kto kontroluje firmę i na jakiej podstawie?
Ogólną kompetencję kontrolną nad przestrzeganiem ustawy o odpadach (Dz.U. 2026 poz. 1328) mają organy Inspekcji Ochrony Środowiska: Główny Inspektor Ochrony Środowiska (GIOŚ) oraz wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska (WIOŚ). Podstawą jest art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz.U. 2024 poz. 425), który wprost wymienia ustawę o odpadach wśród ustaw, których przestrzeganie Inspekcja kontroluje. Kontrolę wykonują GIOŚ, WIOŚ oraz upoważnieni przez nich inspektorzy (art. 9 ust. 1d ustawy o IOŚ). Kontrola nie jest przy tym ograniczona do samego systemu BDO: obejmuje całą ustawę o odpadach, czyli m.in. wytwarzanie, transport, składowanie, ewidencję i rejestrację (art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy o IOŚ).
Organy Inspekcji Ochrony Środowiska są też ustawowymi użytkownikami BDO z nieodpłatnym dostępem w zakresie związanym z ich kompetencjami (art. 83 ust. 1 pkt 16 ustawy o odpadach). Mogą ponadto weryfikować zgodność prowadzonej przez posiadaczy odpadów ewidencji odpadów ze stanem rzeczywistym (art. 83 ust. 2a tej ustawy). Ta kompetencja weryfikacyjna istnieje od 1 stycznia 2020 r., a obecne brzmienie ust. 2a obowiązuje od 1 stycznia 2025 r. Szczegółowe źródło przepisów znajdziesz w tekście jednolitym ustawy o odpadach.
Czym WIOŚ różni się od marszałka województwa?
Marszałek województwa pełni funkcję rejestrową: prowadzi rejestr BDO i dokonuje wpisu do rejestru na wniosek lub z urzędu (art. 49 ust. 1-2 ustawy o odpadach). Przestrzeganie ustawy o odpadach kontrolują natomiast organy Inspekcji Ochrony Środowiska (art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy o IOŚ w zw. z art. 83 ust. 1 pkt 16 ustawy o odpadach). Oba organy współdziałają, ale ich kompetencje są odrębne i uzupełniające się.
Administracyjną karę pieniężną z art. 194 ustawy o odpadach, w tym za brak wymaganego wpisu (art. 194 ust. 1 pkt 5), wymierza w drodze decyzji wojewódzki inspektor ochrony środowiska (art. 196 tej ustawy), a nie marszałek. Sankcje za inne naruszenia stwierdzone w toku kontroli, np. brak ewidencji, nakładane są w odrębnych trybach, więc ich wysokość i tryb warto sprawdzić osobno.
Jak wygląda procedura kontroli krok po kroku?
Przebieg zależy od tego, czy kontrola jest planowa, czy pozaplanowa (art. 9a ust. 1-2 ustawy o IOŚ). Zasady zawiadamiania dotyczą kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy (rozdział 5 Prawa przedsiębiorców).
| Rodzaj kontroli | Zawiadomienie | Termin rozpoczęcia | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Planowa | Organ zawiadamia przedsiębiorcę o zamiarze wszczęcia kontroli | Nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od doręczenia zawiadomienia | art. 48 ust. 1-2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. 2025 poz. 1480) w zw. z art. 9a ust. 1 ustawy o IOŚ |
| Pozaplanowa (na wniosek organów albo interwencyjna) | Art. 48 Prawa przedsiębiorców nie stosuje się, więc kontrola może odbyć się bez zawiadomienia | Terminy z art. 48 ust. 2 Prawa przedsiębiorców nie mają zastosowania | art. 9a ust. 2 w zw. z art. 9 ust. 1b-1c ustawy o IOŚ |
Kontrole interwencyjne to m.in. kontrole po skardze, przy podejrzeniu zanieczyszczenia, przy poważnej awarii albo w celu przeciwdziałania przestępstwu lub wykroczeniu (art. 9 ust. 1b-1c ustawy o IOŚ). Na wniosek przedsiębiorcy kontrola planowa może zostać wszczęta przed upływem 7 dni (art. 48 ust. 4 Prawa przedsiębiorców).
W toku kontroli inspektor może m.in. wejść na teren zakładu (przez całą dobę), przeprowadzać pomiary i pobierać próbki, żądać informacji oraz żądać wstrzymania ruchu instalacji (art. 9 ust. 2 ustawy o IOŚ).
Jakie dokumenty trzeba udostępnić inspektorowi?
Posiadacz odpadów jest obowiązany udostępniać dokumenty i wszelkie dane, o których mowa w art. 72 ust. 1 ustawy o odpadach, na żądanie organów uprawnionych do przeprowadzania kontroli (art. 72 ust. 2 tej ustawy). Chodzi o dokumenty ewidencji odpadów oraz wszelkie dane, na podstawie których je sporządzono. Posiadacz przechowuje je przez 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym sporządzono dokumenty ewidencji (art. 72 ust. 1 ustawy o odpadach, z zastrzeżeniem art. 116 tej ustawy, którego zakres warto sprawdzić, jeśli dotyczy Twojej działalności).
Co z kontrolą transportu odpadów?
Pojazd przewożący odpady może zostać zatrzymany w razie stwierdzonych naruszeń. Może to zrobić organ Inspekcji Ochrony Środowiska, a także Policja, Krajowa Administracja Skarbowa, Straż Graniczna i Inspekcja Transportu Drogowego (art. 24a ust. 1 ustawy o odpadach).
Co zrobić teraz?
1. Porównaj ewidencję odpadów i wpisy w BDO z tym, co faktycznie dzieje się w firmie. Inspektor ma wprost przyznaną możliwość takiej weryfikacji (art. 83 ust. 2a ustawy o odpadach).
2. Zadbaj, by dokumenty i dane, których dotyczy art. 72 ust. 1 ustawy o odpadach, były dostępne na żądanie kontrolującego (art. 72 ust. 2 tej ustawy).
3. Po otrzymaniu zawiadomienia o kontroli planowej policz termin: kontrola może ruszyć najwcześniej po 7 dniach i najpóźniej przed upływem 30 dni od doręczenia (art. 48 ust. 2 Prawa przedsiębiorców).
4. Pamiętaj, że kontrola pozaplanowa może odbyć się bez zawiadomienia (art. 9a ust. 2 ustawy o IOŚ), więc przygotowanie ma sens także bez wezwania.
Więcej praktycznych wskazówek znajdziesz w artykule jak przygotować się do kontroli WIOŚ. Ogólne omówienie tematu jest też w tekście kontrola BDO.
Zobacz też
Podstawa prawna i źródła
Masz pytania o BDO, KOBiZE lub PPWR? Skonsultuj się z ekspertem — bezpłatnie.
Umów bezpłatną konsultację →
