· Autor: Piotr Chudeusz
· Podstawa prawna: PPWR (UE) 2025/40, art. 5 ust. 5
Od 12 sierpnia 2026 roku na terenie całej Unii Europejskiej obowiązuje zakaz wprowadzania do obrotu opakowań do żywności zawierających substancje z grupy PFAS. Dotyczy to przede wszystkim papierowych kubków, pudełek fast-food i opakowań z powłoką odporna na tłuszcz. Jeśli Twoja firma używa lub dystrybuuje takie opakowania, musisz sprawdzić certyfikaty dostawcy i — jeśli to konieczne — zmienić źródło zaopatrzenia przed tą datą. Organ nadzoru rynku może zażądać wycofania lub odzyskania niezgodnych opakowań (art. 58 PPWR), a kary za naruszenia PPWR określą przepisy krajowe (art. 68 PPWR).
Co to są PFAS i dlaczego są zakazane w opakowaniach?
PFAS to skrót od angielskiej nazwy per- and polyfluoroalkyl substances, czyli per- i polifluoroalkilowe substancje chemiczne. To szeroka grupa ponad 10 000 syntetycznych związków chemicznych, które przez dziesięciolecia były powszechnie stosowane w przemyśle, między innymi jako powłoki hydrofobowe i odporne na tłuszcz w opakowaniach do żywności.
Ich popularność wynikała z wyjątkowej trwałości — te same właściwości, które czyniły je użytecznymi, powodują, że nie rozkładają się w środowisku naturalnym. Stąd nieoficjalna, ale trafna nazwa: forever chemicals, czyli „chemikalia na zawsze”. PFAS akumulują się w glebie, wodzie, organizmach żywych, a badania naukowe wskazują na ich związek z zaburzeniami hormonalnymi, chorobami wątroby i nowotworami.
Unia Europejska zdecydowała się na zakaz stosowania PFAS w opakowaniach do żywności w ramach rozporządzenia PPWR — Packaging and Packaging Waste Regulation — (UE) 2025/40. Zakaz z art. 5 ust. 5 tego rozporządzenia stosuje się od 12 sierpnia 2026 roku i dotyczy wszystkich podmiotów wprowadzających takie opakowania do obrotu na terytorium UE, niezależnie od kraju produkcji.
Więcej o szerszym kontekście zmian w przepisach opakowaniowych przeczytasz w artykule: PPWR 2026 — zmiany przepisów dla firm opakowaniowych.
Które opakowania do żywności są objęte zakazem PFAS?
Zakaz nie dotyczy wszystkich opakowań — jego zakres wyznacza art. 5 ust. 5 PPWR (wyłącznie opakowania przeznaczone do kontaktu z żywnością). Kluczowe kryterium to obecność substancji PFAS powyżej wartości progowych określonych w rozporządzeniu. W praktyce objęte są przede wszystkim:
| Typ opakowania | Typowe zastosowanie | Ryzyko PFAS |
|---|---|---|
| Papier i karton z powłoką tłuszczoszczelną | Pudełka na burgery, frytki, pizza, wrap | Wysokie |
| Jednorazowe kubki papierowe | Kawa na wynos, napoje gorące | Wysokie |
| Papierowe torby na żywność tłustą | Piekarnie, fast-food, street food | Wysokie |
| Karton do microwave | Mrożonki, gotowe dania | Średnie |
| Opakowania szklane i metalowe | Słoiki, puszki, butelki | Brak (nie dotyczy) |
| Twarde tworzywa sztuczne (PP, PET, HDPE) bez powłok | Pojemniki, butelki plastikowe | Zazwyczaj brak |
Najważniejsza zasada: jeśli opakowanie jest papierowe lub kartonowe i ma kontakt z tłustą lub gorącą żywnością, z dużym prawdopodobieństwem zawiera powłokę PFAS — chyba że dostawca potwierdzi inaczej w certyfikacie.
Jak sprawdzić, czy Twoje opakowania zawierają PFAS?
Samo spojrzenie na opakowanie nie wystarczy — PFAS są niewidoczne gołym okiem i nie mają charakterystycznego zapachu ani koloru. Są dwa niezawodne sposoby weryfikacji:
1. Certyfikat lub deklaracja dostawcy
To najszybszy i najtańszy sposób. Zwróć się pisemnie do swojego dostawcy opakowań z prośbą o dostarczenie jednego z następujących dokumentów:
- Deklaracja zgodności potwierdzająca, że opakowania nie zawierają PFAS powyżej limitów z art. 5 ust. 5 PPWR (UE) 2025/40
- Certyfikat PFAS-free od niezależnej jednostki certyfikującej
- Raport z badań laboratoryjnych metodą EPA 533, ISO 21675 lub równoważną
Zachowaj te dokumenty w swojej dokumentacji środowiskowej — mogą być wymagane podczas kontroli Inspekcji Handlowej lub WIOŚ.
2. Badania laboratoryjne
Jeśli dostawca nie jest w stanie dostarczyć dokumentacji lub masz wątpliwości, możesz zlecić badania laboratoryjne w akredytowanym laboratorium. Koszt jednej analizy waha się od kilkuset do ponad tysiąca złotych, ale daje pewność prawną.
Przykład z praktyki
Firma „Smaczny Kąt” Sp. z o.o. z Wrocławia — sieć 8 punktów gastronomicznych — korzystała z papierowych kubków i pudełek fast-food od tego samego dostawcy od 5 lat. W maju 2026 właściciel poprosił dostawcę o certyfikat PFAS-free. Okazało się, że dostawca nie posiada takiej dokumentacji i nie jest w stanie potwierdzić składu powłoki. W ciągu 6 tygodni firma znalazła alternatywnego dostawcę oferującego opakowania z powłoką PLA z certyfikatem PFAS-free, zdążając przed 12 sierpnia 2026. Koszt przejścia wyniósł ok. 15% więcej za jednostkę opakowania.
Jakie są alternatywy dla opakowań zawierających PFAS?
Rynek opakowań reaguje na zakaz PFAS dynamicznie — dostępnych jest coraz więcej zamienników, które spełniają wymagania tłuszczoszczelności i odporności na wilgoć bez użycia substancji fluorowanych:
| Technologia powłoki | Właściwości | Kompostowalność |
|---|---|---|
| PLA (kwas polimlekowy) | Odporność na tłuszcz, ograniczona odporność na gorąco | Tak (przemysłowo) |
| Powłoka woskowa (wosk roślinny) | Odporność na wilgoć, słabsza na tłuszcz | Tak (domowo) |
| Wodna powłoka barierowa (water-based barrier) | Wysoka odporność na tłuszcz i wilgoć | Zależy od producenta |
| Powłoka skrobiowa | Naturalna, ograniczone zastosowania | Tak |
| Opakowania wielokrotnego użytku (inox, szkło, PP) | Bez powłok, trwałe | Nie dotyczy |
Wybierając zamiennik, warto pamiętać, że PPWR preferuje opakowania wielokrotnego użytku nad jednorazowymi — co powiązane jest z obowiązkami w zakresie opłaty produktowej. O tym, kto i kiedy musi uiszczać opłatę produktową, przeczytasz w artykule: Opłata produktowa 2026 — kto musi płacić, ile i kiedy.
Kto jest odpowiedzialny za zgodność opakowań z zakazem PFAS?
Zakaz PFAS nakłada obowiązki na wszystkich uczestników łańcucha dostaw, ale główna odpowiedzialność spoczywa na podmiocie, który wprowadza opakowanie do obrotu na terytorium UE:
- Producent opakowań (w UE) — odpowiada za skład materiałowy i musi dysponować dokumentacją potwierdzającą brak PFAS
- Importer (spoza UE) — przejmuje odpowiedzialność producenta; musi weryfikować certyfikaty przed sprowadzeniem towaru
- Dystrybutor — musi dysponować dokumentacją dostawcy i na żądanie udostępnić ją organom kontrolnym
- Przedsiębiorca gastronomiczny i detaliczny — kupując opakowania, powinien wymagać od dostawcy dokumentów PFAS-free; nie jest zwolniony z odpowiedzialności, jeśli świadomie kupuje opakowania niezgodne z przepisami
Firmy sprzedające na platformach marketplace — Allegro czy Amazon — powinny uwzględnić wymagania PPWR w swojej strategii opakowaniowej. Platforma Allegro już teraz wymaga podania numeru EPR przy sprzedaży opakowań. Więcej: Allegro wymaga numeru EPR — co to jest i jak uzyskać.
Przykład z praktyki
Przykładowy scenariusz: hurtownia opakowań importuje z Chin kartonowe pudełka do żywności. Jeżeli po 12 sierpnia 2026 r. organ nadzoru rynku zażąda dokumentacji potwierdzającej zgodność z limitami PFAS, a importer nie ma dokumentacji technicznej ani badań od dostawcy, może być zobowiązany do dostosowania, wstrzymania udostępniania lub wycofania partii z rynku (art. 58 PPWR). Wniosek: weryfikacja certyfikatów przed zamówieniem, nie po.
Jak zmienić dostawcę opakowań przed 12 sierpnia 2026 — plan działania
Czas do wejścia w życie zakazu jest ograniczony. Poniżej praktyczny harmonogram dla firmy, która właśnie zaczyna wdrożenie:
| Krok | Działanie | Termin |
|---|---|---|
| 1 | Sporządź listę wszystkich używanych opakowań do żywności | Natychmiast |
| 2 | Wyślij do dostawców zapytania o certyfikaty PFAS-free | Do 14 dni |
| 3 | Oceń odpowiedzi: certyfikat OK / brak dokumentacji / wymiana wymagana | Do 21 dni |
| 4 | Dla opakowań bez certyfikatu: pozyskaj oferty od alternatywnych dostawców PFAS-free | Do 35 dni |
| 5 | Złóż zamówienia próbne, przetestuj jakość i funkcjonalność nowych opakowań | Do 50 dni |
| 6 | Podpisz umowy z dostawcami PFAS-free, skompletuj dokumentację | Do 11 sierpnia 2026 |
Firmy, które sprzedają na platformach Amazon FBA, muszą uwzględnić dodatkowe wymagania PPWR dotyczące opakowań wysyłkowych. Więcej szczegółów w artykule: Amazon FBA i PPWR — obowiązki sprzedawcy dotyczące opakowań 2026.
Zakaz PFAS a inne obowiązki środowiskowe firmy
Zakaz PFAS w opakowaniach to jeden element szerszego systemu regulacji. Firma, która zmienia opakowania w związku z PPWR, powinna przy okazji zweryfikować pozostałe obowiązki środowiskowe:
- Wpis do rejestru BDO — każdy podmiot wprowadzający opakowania do obrotu (producent, importer, dystrybutor) powinien być zarejestrowany w rejestrze BDO
- Ewidencja opakowań — obowiązek prowadzenia ewidencji masy opakowań wprowadzonych na rynek oraz sposobu ich zagospodarowania po zużyciu
- Opłata produktowa — jeśli firma nie osiąga wymaganych poziomów odzysku i recyklingu, musi uiszczać opłatę produktową
- Sprawozdawczość — roczne sprawozdania o opakowaniach składane przez BDO do 15 marca każdego roku za rok poprzedni
Zmiana dostawcy opakowań wpływa na dane ewidencyjne — nowe opakowania mogą mieć inną masę jednostkową, inny materiał i inny kod odpadu po zużyciu. Warto zaktualizować ewidencję środowiskową wraz ze zmianą asortymentu.
Najczęstsze pytania o PFAS w opakowaniach
Co grozi za używanie opakowań z PFAS po 12 sierpnia 2026?
Wprowadzanie do obrotu po tej dacie opakowań do żywności z PFAS powyżej limitów z art. 5 ust. 5 PPWR jest zakazane. Organ nadzoru rynku może zażądać dostosowania, wycofania lub odzyskania opakowań (art. 58 PPWR); kary za naruszenia PPWR określą przepisy krajowe, które państwa członkowskie przyjmują do 12 lutego 2027 r. (art. 68 PPWR).
Jak sprawdzić, czy moje opakowania zawierają PFAS?
Należy zwrócić się do dostawcy opakowań z pisemnym zapytaniem o certyfikat lub deklarację zgodności potwierdzającą brak substancji PFAS powyżej limitów określonych w art. 5 ust. 5 PPWR. Dodatkowym narzędziem są testy laboratoryjne metodą EPA 533 lub ISO 21675, które można zlecić akredytowanemu laboratorium.
Czy papierowe pudełka fast-food są objęte zakazem PFAS?
Tak. Jednorazowe papierowe i kartonowe pudełka do żywności (np. na frytki, burgery, pizzę) są jedną z najczęściej stosowanych grup opakowań, w których powłoki PFAS zapewniają odporność na tłuszcz. Po 12 sierpnia 2026 muszą być zastąpione alternatywami wolnymi od PFAS.
Czy zakaz PFAS dotyczy też opakowań importowanych spoza UE?
Tak. Zakaz obejmuje wszystkie opakowania wprowadzane do obrotu na terytorium UE, niezależnie od kraju produkcji. Importer ponosi odpowiedzialność za zgodność opakowań z wymaganiami PPWR, w tym z art. 5 dotyczącym substancji w opakowaniach.
Jakie są alternatywy dla opakowań z PFAS?
Na rynku dostępne są opakowania papierowe i kartonowe z powłokami PLA (kwas polimlekowy), woskiem roślinnym lub powłokami na bazie wody (barrier coating), które nie zawierają PFAS. Część producentów oferuje też opakowania z certyfikatem PFAS-free potwierdzonym przez niezależne laboratoria.
Czy zakaz PFAS jest powiązany z obowiązkami BDO?
Tak. Niezależnie od PPWR wprowadzający opakowania do obrotu w Polsce mają obowiązki krajowe: wpis do rejestru BDO, opłatę produktową (gdy nie osiągną wymaganych poziomów recyklingu) oraz roczne sprawozdanie o opakowaniach wprowadzonych do obrotu. Zmiana dostawcy opakowań powinna być odnotowana w ewidencji środowiskowej firmy.
Piotr Chudeusz · Ekspert ds. BDO, KOBiZE i rozliczeń środowiskowych
10+ lat obsługi firm w rejestrze BDO · Ostatnia weryfikacja: lipiec 2026 r.
Najważniejsze informacje
- Array
- Array
- Array
Status aktualności
Masz pytania o BDO, KOBiZE lub PPWR? Skonsultuj się z ekspertem — bezpłatnie.
Umów bezpłatną konsultację →
