Wielkość emisji w wykazie opłat: pomiar czy wskaźnik?

Możesz wybrać. Wielkość emisji do Tabeli A wykazu opłat ustalasz albo pomiarem (przy pomiarach ciągłych – emisje średnie dobowe), albo metodą wskaźnikową: wskaźnik emisji × dane aktywności (Objaśnienia 7 i 9 do załącznika nr 1, Dz.U. 2019 poz. 2443). Przepisy nie dają pierwszeństwa pomiarowi – wystarczy opisać źródło wskaźnika albo warunki pomiaru.

Stan prawny na: 2026-09-30

Odpowiedź w skrócie

• Dwie równoważne metody: do Tabeli A wykazu (metoda ogólna) wielkość emisji w kilogramach ustalasz pomiarem albo metodą wskaźnikową – podstawa: Objaśnienie 7 i Objaśnienie 9 do załącznika nr 1 rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443).
• Pomiar nie jest obowiązkowy: przepisy tego rozporządzenia nie stawiają pomiaru ponad wskaźnikiem. Kolumna formularza „Wskaźnik emisji/wyniki pomiarów” to jedno pole z dwiema wymiennymi ścieżkami.
• Jedyny dodatkowy wymóg: udokumentuj, skąd pochodzi wskaźnik albo w jakich warunkach wykonano pomiar.
• Tło prawne opłaty: wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza jest jedną z ustawowych kategorii opłat za korzystanie ze środowiska – art. 273 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska.

Pomiar czy wskaźnik – porównanie metod

Poniższe zestawienie pokazuje, czym różnią się obie ścieżki w praktyce wypełniania Tabeli A. Obie prowadzą do tej samej rubryki – wielkości emisji w kilogramach – od której liczy się dalej opłatę.

Tabela: porównanie metod ustalania wielkości emisji do Tabeli A wykazu; podstawa: Objaśnienia 7 i 9 do załącznika nr 1 rozporządzenia z dnia 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443).

Kogo dokładnie dotyczy obowiązek?

Opłatę za korzystanie ze środowiska ponosi podmiot, który wprowadza gazy lub pyły do powietrza – to jedna z kategorii wymienionych w art. 273 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. W praktyce chodzi o firmy z kotłowniami, piecami technologicznymi czy innymi instalacjami spalania, a także o procesy technologiczne, w których powstają emisje. Wykaz z danymi o zakresie korzystania ze środowiska i wysokości opłat trafia do marszałka województwa, który jest organem właściwym w tych sprawach.

Wyjątek z art. 273 ust. 4 tej ustawy: podmiot, który rozliczył emisje gazów cieplarnianych w unijnym systemie handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS), nie płaci opłaty w zakresie emisji pokrytych uprawnieniami. Chodzi o to, by ta sama emisja nie była obciążona dwa razy. Różnice między obu systemami opisujemy w tekście czym różni się KOBiZE od EU ETS, a sam mechanizm opłaty – w przewodniku opłata za korzystanie ze środowiska.

Jak ustalić wielkość emisji krok po kroku

Procedura dla Tabeli A wygląda tak samo niezależnie od tego, czy masz pomiary – różni się tylko krok 3 (podstawa: Objaśnienia 7 i 9 do załącznika nr 1, Dz.U. 2019 poz. 2443):

1. Ustal, czy źródło należy do Tabeli A. Metoda ogólna z krokiem „wielkość emisji” dotyczy tylko Tabeli A. Silniki spalinowe i kotły rozliczane w Tabelach C i D działają innym, uproszczonym mechanizmem (opis niżej).

2. Sprawdź, jakie dane już masz. Jeśli instalacja ma pomiary okresowe lub ciągłe, możesz z nich skorzystać. Jeśli masz wyłącznie faktury za paliwo i odczyty zużycia – wybierz metodę wskaźnikową.

3. Policz wielkość emisji w kilogramach.

– ścieżka pomiarowa: wynik pomiaru; przy pomiarach ciągłych – emisje średnie dobowe,

– ścieżka wskaźnikowa: wielkość emisji = wskaźnik emisji × dane aktywności; dla spalania paliw dane aktywności to w praktyce zużycie paliwa × wartość opałowa.

4. Opisz metodę w wykazie. Przy pomiarze podaj warunki eksploatacji w trakcie pomiaru, przy wskaźniku – jego źródło lub sposób wyznaczenia.

5. Zachowaj dokumentację (protokoły pomiarów, faktury, odczyty liczników, źródło wskaźnika) na wypadek pytań marszałka województwa.

Schemat: kolejne kroki ustalenia wielkości emisji do Tabeli A; podstawa: Objaśnienia 7 i 9 do załącznika nr 1 rozporządzenia z dnia 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443).

Skąd wziąć wskaźnik emisji?

Rozporządzenie z dnia 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443) określa wzór i obowiązek opisania źródła wskaźnika, ale samo nie podaje wartości wskaźników dla poszczególnych substancji ani paliw. To dane techniczne – w praktyce korzysta się z publikacji technicznych, np. materiałów KOBiZE, albo z danych producenta urządzenia. Dlatego nie podajemy tu konkretnych liczb: wskaźnik dobierasz do rodzaju paliwa, urządzenia i substancji, a w wykazie zapisujesz, skąd go wziąłeś.

Uwaga praktyczna (interpretacja redakcji, nie osobny przepis): jeśli masz aktualne, wiarygodne pomiary dla danej substancji, spójne jest używanie ich konsekwentnie z roku na rok. Zmiana metody nie jest zakazana, ale warto ją uzasadnić w opisie, żeby ułatwić ewentualną weryfikację.

Silniki i kotły w Tabelach C i D – przeliczenie litrów na kilogramy

Część czytelników ma dane o paliwie w litrach lub metrach sześciennych. W Tabelach C i D (silniki spalinowe i kotły) nie liczysz osobno wielkości emisji – rozliczasz zużycie paliwa, które trzeba wyrazić w masie. Przeliczenie objętości na masę wynika z Objaśnienia 11 do załącznika nr 1 rozporządzenia z dnia 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443):

Tabela: gęstości do przeliczenia zużycia paliwa z jednostek objętości na masę w Tabelach C i D wykazu; podstawa: Objaśnienie 11 do załącznika nr 1 (Dz.U. 2019 poz. 2443).

Zasada jest prosta: zużycie w litrach mnożysz przez gęstość danego paliwa z tabeli. Dla oleju napędowego każdy litr to 0,84 kg (Objaśnienie 11, Dz.U. 2019 poz. 2443), dla LPG każdy litr to 0,5 kg (Objaśnienie 11, Dz.U. 2019 poz. 2443).

Wyjątki i przypadki brzegowe

• EU ETS tylko w części: wyłączenie z art. 273 ust. 4 ustawy Prawo ochrony środowiska obejmuje wyłącznie emisje faktycznie rozliczone w systemie EU ETS, a nie całą działalność firmy. Pozostałe źródła i substancje nadal wykazujesz.
• Tabela A a Tabele C i D: wzór „wskaźnik × dane aktywności” i wybór pomiar/wskaźnik dotyczą Tabeli A. Nie przenoś go na silniki i kotły z Tabel C i D, które rozlicza się inaczej (Objaśnienia 7, 9 i 11, Dz.U. 2019 poz. 2443).
• Stawki opłat: nie wynikają ani z ustawy, ani z samego wzoru – są w załączniku do rozporządzenia i w corocznie ogłaszanych stawkach. Ten tekst ich nie podaje.
• Wykaz to nie raport KOBiZE: wykaz opłat składasz marszałkowi województwa, a raport do Krajowej bazy – w systemie KOBiZE. Dane (zużycie paliwa, emisje) bywają wspólne, ale to dwa odrębne dokumenty. Jak złożyć ten drugi, opisujemy w poradniku jak złożyć raport KOBiZE krok po kroku.

Przykład z praktyki

Zakład stolarski ma kotłownię na gaz ziemny ogrzewającą halę i nie wykonuje pomiarów emisji. Do Tabeli A wybiera metodę wskaźnikową: z faktur bierze roczne zużycie gazu, mnoży je przez wartość opałową, a wynik (dane aktywności) mnoży przez wskaźnik emisji dla każdej substancji. W kolumnie „Wskaźnik emisji/wyniki pomiarów” zapisuje, z jakiej publikacji pochodzi wskaźnik. Nie musi zlecać pomiarów tylko po to, by wypełnić wykaz – wystarczy udokumentowane wyliczenie (Objaśnienie 9, Dz.U. 2019 poz. 2443). Więcej o kotłowni gazowej w firmie przeczytasz w tekście piec gazowy w firmie a KOBiZE.

Co zrobić teraz

1. Przypisz każde źródło emisji do właściwej tabeli wykazu (A albo C/D).

2. Dla źródeł z Tabeli A zdecyduj: masz wiarygodne pomiary – użyj ich; nie masz – licz ze wskaźnika.

3. Zbierz dane aktywności: zużycie paliwa z faktur i wartość opałową; paliwo w litrach dla Tabel C i D przelicz według gęstości z tabeli wyżej.

4. W opisie zapisz źródło wskaźnika albo warunki pomiaru i zachowaj dokumenty.

5. Jeśli część emisji rozliczasz w EU ETS, oddziel ją od pozostałych przed wypełnieniem wykazu.