Nie ma podstaw, by twierdzić, że sama odpowiedź urzędu chroni firmę przy kontroli. Kontrolę przestrzegania ustawy o odpadach prowadzą GIOŚ i wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska (art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, Dz.U.2024.425), a kontrole pozaplanowe mogą odbyć się bez zawiadomienia (art. 9a ust. 2 tej ustawy).
Stan prawny na: 2026-10-13
Pismo od organu budzi naturalny odruch: odpowiedzieć szybko i zamknąć sprawę. Warto jednak wiedzieć, kto i na jakich zasadach kontroluje firmę, bo od rodzaju kontroli zależy, czego można się spodziewać.
Który organ kontroluje przestrzeganie ustawy o odpadach?
Ogólną kompetencję kontrolną mają organy Inspekcji Ochrony Środowiska: Główny Inspektor Ochrony Środowiska (GIOŚ, centralnie) i wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska (WIOŚ, w województwach). Podstawą jest art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz.U.2024.425), który wprost wymienia ustawę o odpadach w katalogu ustaw objętych kontrolą. Kompetencja ta dotyczy całej ustawy o odpadach (wytwarzania, transportu, składowania, ewidencji, rejestracji), a nie tylko samego systemu BDO.
W odniesieniu do BDO organy Inspekcji są ustawowymi użytkownikami systemu z nieodpłatnym dostępem w zakresie związanym z ich kompetencjami. Mają też wprost przyznaną możliwość weryfikacji zgodności ewidencji odpadów prowadzonej przez posiadaczy odpadów ze stanem rzeczywistym (art. 83 ust. 1 pkt 16, ust. 2 i ust. 2a ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, Dz.U.2023.1587). Kompetencja weryfikacyjna istnieje od 1 stycznia 2020 r., a obecne brzmienie ust. 2a obowiązuje od 1 stycznia 2025 r. Szczegółowy tekst ustawy znajdziesz w oficjalnym tekście jednolitym ustawy o odpadach. Więcej o tym, co urzędnik widzi w systemie, przeczytasz w artykule Co widzi urzędnik w BDO przed kontrolą WIOŚ.
Przy kontroli transportu odpady przewożone pojazdem mogą zostać zatrzymane w razie stwierdzonych naruszeń. Pojazd mogą zatrzymać organy Inspekcji Ochrony Środowiska, a także Policja, KAS, Straż Graniczna i Inspekcja Transportu Drogowego (art. 24a ustawy o odpadach).
Czym różni się kontrola planowa od pozaplanowej?
To kluczowe rozróżnienie, bo decyduje o tym, czy firma w ogóle dostanie zawiadomienie i czas na przygotowanie.
| Cecha | Kontrola planowa | Kontrola pozaplanowa |
|---|---|---|
| Zawiadomienie o zamiarze kontroli | Tak, organ zawiadamia przedsiębiorcę (art. 48 ust. 1 Prawa przedsiębiorców, Dz.U. 2025 poz. 1480) | Art. 48 Prawa przedsiębiorców nie ma zastosowania (art. 9a ust. 2 ustawy o IOŚ) |
| Termin wszczęcia | Nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od doręczenia zawiadomienia (art. 48 ust. 2) | Może odbyć się bez zawiadomienia |
| Przykłady | Kontrola zapowiedziana pismem | Kontrola na wniosek organów oraz interwencyjna: m.in. po skardze, przy podejrzeniu zanieczyszczenia, poważnej awarii albo dla przeciwdziałania przestępstwu lub wykroczeniu (art. 9 ust. 1b-1c ustawy o IOŚ) |
Podstawa dla kontroli planowych wojewódzkiego inspektora: art. 48 ust. 1-2 Prawa przedsiębiorców w związku z art. 9a ust. 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska.
Co z tego wynika dla firmy, która dostała pismo?
Wniosek praktyczny: odpowiedź na pismo nie zastępuje przygotowania do samej kontroli. Liczy się natomiast zgodność ewidencji ze stanem rzeczywistym, bo inspekcja może ją zweryfikować w BDO (art. 83 ust. 2a ustawy o odpadach). Nie należy też zakładać, że każda kontrola zostanie zapowiedziana: w przypadku kontroli pozaplanowych zawiadomienie nie jest wymagane. Szerzej o tym zjawisku piszemy w tekście Dlaczego kontrole firm odbywają się dziś bez wizyty urzędnika.
Jakie są wyjątki i przypadki brzegowe?
- Na wniosek przedsiębiorcy kontrola planowa może zostać wszczęta przed upływem 7 dni (art. 48 ust. 4 Prawa przedsiębiorców).
- Kontrole pozaplanowe, czyli na wniosek organów i interwencyjne, odbywają się bez stosowania art. 48 Prawa przedsiębiorców (art. 9a ust. 2 ustawy o IOŚ). Nie można więc przyjąć, że kontrole WIOŚ są zawsze bez zapowiedzi, ani że zawsze są zapowiadane.
- Marszałek Województwa pełni odrębną funkcję rejestrową: prowadzi rejestr BDO i dokonuje wpisu, zmiany lub wykreślenia. Nie jest to funkcja kontrolna Inspekcji, choć oba organy współdziałają.
- Wyraźna kompetencja weryfikacji ewidencji (art. 83 ust. 2a ustawy o odpadach) obowiązuje dopiero od 1 stycznia 2020 r.
Kto nakłada sankcje po kontroli?
Kontrola odpowiada na pytanie, kto sprawdza. O sankcjach rozstrzygają odrębne tryby. Administracyjną karę pieniężną z art. 194 ustawy o odpadach, w tym za brak wymaganego wpisu (art. 194 ust. 1 pkt 5), wymierza w drodze decyzji wojewódzki inspektor ochrony środowiska, a nie marszałek (art. 196 ustawy o odpadach).
Co konkretnie zrobić teraz?
1. Ustal, jaki to rodzaj pisma. Jeśli to zawiadomienie o zamiarze kontroli, zapisz datę doręczenia: od niej liczy się okno od 7 do 30 dni na wszczęcie kontroli.
2. Porównaj ewidencję odpadów w BDO ze stanem faktycznym w firmie, bo właśnie taką zgodność może sprawdzić inspekcja. Praktyczne wskazówki znajdziesz w artykule Jak przygotować firmę na erę cyfrowych kontroli z BDO.
3. Odpowiedz na pismo w wyznaczonym terminie, ale nie traktuj odpowiedzi jako zabezpieczenia przed kontrolą.
4. W razie wątpliwości co do charakteru kontroli lub zakresu zarzutów skonsultuj się ze specjalistą od prawa ochrony środowiska i sprawdź aktualne brzmienie przepisów w tekście jednolitym ustawy o odpadach przed złożeniem wyjaśnień.
Podstawa prawna i źródła
Najczęściej zadawane pytania
Czy WIOŚ może wejść do firmy bez zapowiedzi?
Zależy od rodzaju kontroli. Kontrole planowe są poprzedzone zawiadomieniem, a przy pozaplanowych (na wniosek organów i interwencyjnych) art. 48 Prawa przedsiębiorców nie stosuje się (art. 9a ust. 2 ustawy o IOŚ), więc mogą odbyć się bez zawiadomienia. Przykłady wymagających ostrożności sytuacji opisano w artykule 10 rzeczy, które przyciągają uwagę urzędników BDO.
Czy inspekcja może sprawdzić moją ewidencję odpadów w BDO?
Tak. Organy Inspekcji Ochrony Środowiska mają dostęp do BDO w zakresie związanym z ich kompetencjami i mogą weryfikować zgodność ewidencji ze stanem rzeczywistym (art. 83 ust. 1 pkt 16 i ust. 2a ustawy o odpadach, Dz.U.2023.1587). Więcej o widoku urzędnika w artykule Co widzi urzędnik w BDO przed kontrolą WIOŚ.
Czy marszałek województwa też mnie kontroluje?
Marszałek prowadzi rejestr BDO i decyduje o wpisie, zmianie lub wykreśleniu, a kontrolę przestrzegania ustawy o odpadach prowadzi Inspekcja Ochrony Środowiska. To odrębne funkcje tych organów. O zmianie sposobu kontroli przeczytasz w tekście Dlaczego kontrole firm odbywają się dziś bez wizyty urzędnika.
Masz pytania o BDO, KOBiZE lub PPWR? Skonsultuj się z ekspertem — bezpłatnie.
Umów bezpłatną konsultację →
