ISO 14001 a kary za odpady – co mówią przepisy

Przywołane przepisy nie dają podstaw, by samo wdrożenie ISO 14001 chroniło przed karami za nieprawidłowe gospodarowanie odpadami. Kary wiążą się z konkretnymi obowiązkami, np. grzywna z art. 180a ustawy o odpadach za niezłożenie sprawozdania wymaganego art. 76 tej ustawy. Art. 275 Prawa ochrony środowiska obciąża opłatami i administracyjnymi karami pieniężnymi, z zastrzeżeniem art. 284 ust. 2, podmioty korzystające ze środowiska. ISO 14001 lub EMAS jest wymagane wprost od organizacji odzysku sprzętu (art. 128 ustawy o ZSEE).

Stan prawny na: 2026-10-31

Kogo dotyczą opłaty i kary w ochronie środowiska?

Zgodnie z art. 275 Prawa ochrony środowiska do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych są obowiązane, z zastrzeżeniem art. 284 ust. 2, podmioty korzystające ze środowiska. Art. 275 nie wspomina o certyfikacie ISO 14001 ani o innym systemie zarządzania środowiskowego (tekst: Prawo ochrony środowiska, Dz.U. 2025 poz. 647).

Kiedy ISO 14001 jest obowiązkowe?

Art. 128 ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym stanowi, że organizacja odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego jest obowiązana posiadać wdrożony system zarządzania środowiskowego zgodny z wymaganiami EMAS lub z normą ISO 14001 od dnia 1 stycznia 2017 r. (ustawa o ZSEE, Dz.U. 2024 poz. 573).

To obowiązek adresowany do organizacji odzysku sprzętu. Jeśli firma nie jest taką organizacją, ten przepis jej nie dotyczy. Wymóg ISO 14001 lub EMAS dotyczy też podmiotu pośredniczącego w obowiązkach wprowadzającego baterie (patrz FAQ).

Jakie obowiązki odpadowe niosą sankcje?

Przykładem jest sprawozdanie BDO. Art. 76 ust. 1 ustawy o odpadach wymaga złożenia sprawozdania z art. 73, 74a lub 75 do 15 marca za poprzedni rok kalendarzowy, wyłącznie przez indywidualne konto w BDO (art. 76 ust. 2). Kto wbrew temu obowiązkowi nie składa sprawozdania, podlega karze grzywny (art. 180a). Art. 180a nie określa wysokości grzywny, więc – jako ustawowy zakres ogólny, stosowany przez art. 48 Kodeksu wykroczeń – obowiązuje art. 24 § 1 Kodeksu wykroczeń: grzywnę wymierza się w wysokości od 20 do 5000 złotych, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jest to grzywna, a nie administracyjna kara pieniężna z art. 194 (ustawa o odpadach, Dz.U. 2026 poz. 1328).

Szczegóły sprawozdań opisujemy w artykułach o sprawozdaniu BDO za odpady i o sprawozdaniu z wytwarzanych odpadów.

Jak wygląda kontrola sprawozdania i korekta?

Marszałek województwa weryfikuje sprawozdania do 30 września następnego roku. Gdy stwierdzi niezgodność ze stanem faktycznym, wzywa przez konto BDO do korekty w terminie nie dłuższym niż 14 dni od otrzymania wezwania (art. 77 ust. 1 i 2 ustawy o odpadach). Niedokonanie korekty w wyznaczonym terminie oznacza, że uznaje się niewykonanie obowiązku przekazania sprawozdania (art. 77 ust. 3). To otwiera drogę do grzywny z art. 180a, mimo że sprawozdanie złożono pierwotnie.

Więcej o skutkach spóźnień przeczytasz w artykule o korekcie sprawozdania po terminie.

Czy kodeks postępowania administracyjnego zmienia te zasady?

Przepisy działu IVa KPA o administracyjnych karach pieniężnych stosuje się do nakładania takich kar. Nie stosuje się ich jednak w zakresie, w którym przepisy odrębne regulują przesłanki wymiaru kary albo odstąpienie od jej nałożenia lub udzielenie pouczenia (art. 189a § 1 i § 2 pkt 1-2 KPA, tekst jednolity Kodeksu postępowania administracyjnego).

Art. 189a nie wymienia certyfikatu ISO 14001. Czy przepis nakładający konkretną karę przewiduje odstąpienie od niej lub pouczenie, warto sprawdzić w treści tego przepisu.

Co faktycznie ogranicza odpowiedzialność za odpady?

Zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy o odpadach, gdy wytwórca lub inny posiadacz przekazuje odpady następnemu posiadaczowi, który ma decyzję z art. 27 ust. 2 pkt 1 lub 2 albo wpis do rejestru w zakresie art. 50 ust. 1 pkt 5 lit. a, odpowiedzialność za gospodarowanie odpadami przechodzi na niego z chwilą przekazania. Przekazanie odpadów samemu transportującemu nie zwalnia posiadacza z odpowiedzialności do czasu jej przejęcia przez takiego następnego posiadacza (art. 27 ust. 4).

Wytwórca odpadów niebezpiecznych, z wyłączeniem wytwórcy pojazdów wycofanych z eksploatacji oraz zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, jest zwolniony dopiero z chwilą przekazania ich do ostatecznego procesu odzysku lub unieszkodliwiania przez posiadacza prowadzącego taki proces (art. 27 ust. 3b). Art. 27 ust. 3c wyłącza stosowanie ust. 3b m.in. dla wytwórcy odpadów komunalnych. Przy wyborze odbiorcy warto sprawdzić w rejestrze BDO, czy ma on wymaganą decyzję lub wpis; pomocny będzie też artykuł o kodach odpadów.

Co zrobić teraz, gdy firmie grozi kara?

1. Ustal, z jakiego obowiązku wynika zagrożenie karą, i jaki przepis go przewiduje.

2. Warto sprawdzić na koncie BDO, czy sprawozdanie za poprzedni rok zostało złożone i czy marszałek województwa nie wystosował wezwania do korekty.

3. Warto zweryfikować w dokumentacji, komu i na jakiej podstawie przekazywano odpady oraz czy odbiorca miał decyzję lub wpis z art. 27 ust. 3 ustawy o odpadach.

4. Przygotuj się na kontrolę, korzystając z artykułu o kontroli BDO.

Gdy potrzebujesz pomocy w uporządkowaniu obowiązków (BDO, sprawozdania, ewidencja), skontaktuj się z ROZ.

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa – Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 647)
• Ustawa o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 573)
• Ustawa o bateriach i akumulatorach (Dz.U. 2025 poz. 809)
• Ustawa – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity)
• Ustawa o odpadach (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1328)

Najczęściej zadawane pytania

Czy podmiot pośredniczący z ISO 14001 przejmuje odpowiedzialność wprowadzającego baterie?

Nie. Według art. 28 ustawy o bateriach i akumulatorach wprowadzający baterie lub akumulatory może wykonywać obowiązki z art. 27 ust. 1 (zorganizowanie i sfinansowanie zbierania, przetwarzania, recyklingu i unieszkodliwiania zużytych baterii) za pośrednictwem podmiotu pośredniczącego. Taki podmiot musi mieć wdrożony system zarządzania środowiskowego zgodny z EMAS lub ISO 14001, a umowę zawiera się w formie pisemnej pod rygorem nieważności i przechowuje przez 5 lat od końca roku, w którym przestała obowiązywać. Odpowiedzialność za realizację obowiązków pozostaje przy wprowadzającym (art. 28).