Chemia w firmie (lakiery, rozpuszczalniki) — czy to obowiązek KOBiZE?

Czym są lotne związki organiczne (VOC) i dlaczego obchodzą KOBiZE?

Lotne związki organiczne (ang. VOC — Volatile Organic Compounds) to substancje chemiczne, które w temperaturze pokojowej łatwo parują i przedostają się do atmosfery. Znajdziemy je w lakierach, rozcieńczalnikach, klejach, zmywaczach, farbach drukarskich i wielu innych produktach używanych codziennie w firmach produkcyjnych oraz usługowych.

KOBiZE (Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami) prowadzi Krajową bazę, w której gromadzi dane o emisjach gazów cieplarnianych i innych substancji objętych systemem — ich listę zawiera załącznik nr 1 do ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. Każdy podmiot, który w ramach działalności gospodarczej emituje te substancje, jest traktowany jako podmiot korzystający ze środowiska w rozumieniu ustawy Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz.U. 2025 poz. 647). Dla wielu przedsiębiorców stosujących chemię, rozpuszczalniki i lakiery oznacza to konkretny obowiązek raportowy, o którym często nie wiedzą.

Czym jest Krajowa baza i jak działa cały system raportowania, wyjaśniamy w artykule co to jest KOBiZE.

Kto konkretnie musi składać raport do KOBiZE ze względu na chemię?

Obowiązek rocznego raportu do Krajowej bazy (art. 7 ust. 1 ustawy o systemie zarządzania emisjami) obejmuje każdy podmiot korzystający ze środowiska, którego działalność powoduje emisje — czyli każdą firmę, która w toku działalności emituje substancje do powietrza. Ustawa nie przewiduje dla przedsiębiorcy progu emisji ani skali działalności, który zwalniałby z raportu. Raportu nie składa się za rok, w którym firma w ogóle nie prowadziła działalności powodującej emisje; węższy zakres obowiązku ma osoba fizyczna niebędąca przedsiębiorcą (art. 7 ust. 1a), a obowiązek sporządzenia raportu za dany rok wygasa po upływie 5 lat od końca roku, w którym powstał (art. 7 ust. 2c). Progi kwotowe (800 zł i 100 zł, art. 289 ust. 1 Prawa ochrony środowiska) dotyczą wyłącznie opłat za korzystanie ze środowiska i wykazu.

Branże najczęściej objęte tym obowiązkiem ze względu na chemię, rozpuszczalniki i lakiery:

• Lakiernie samochodowe — stosowanie lakierów, utwardzaczy, podkładów i rozcieńczalników generuje znaczące emisje VOC. Kabiny lakiernicze to instalacje, które nie tylko ujmuje się w raporcie do KOBiZE, ale które nierzadko wymagają też pozwolenia na emisję.
• Stolarnie i zakłady meblarskie — lakierowanie drewna wiąże się z emisją rozpuszczalników organicznych, którą ujmuje się w raporcie.
• Zakłady galwaniczne i metalowe — odtłuszczanie elementów przy użyciu rozpuszczalników chlorowcopochodnych lub organicznych.
• Drukarnie — farby drukarskie zawierają rozpuszczalniki organiczne emitowane podczas procesu druku i suszenia.
• Warsztaty przemysłowe i rzemieślnicze — czyszczenie i konserwacja narzędzi przy użyciu produktów na bazie rozpuszczalników.

Jeśli Twoja firma pojawia się na tej liście, obowiązek KOBiZE najprawdopodobniej Cię dotyczy. Warto również wiedzieć, że ten sam podmiot ma zazwyczaj równoległy obowiązek rejestracji w BDO — opakowania po lakierach i chemikaliach to odpady, które wymagają ewidencji. Profesjonalna obsługa BDO dla firm pozwala prowadzić oba obowiązki w sposób zintegrowany i bez ryzyka pominięcia terminów.

Jak założyć konto w Krajowej bazie i złożyć raport — krok po kroku?

Konto w Krajowej bazie zakłada się przez system teleinformatyczny dostępny na stronie KOBiZE (krajowabaza.kobize.pl, uwierzytelnienie przez login.gov.pl). Podmiot korzystający ze środowiska zakłada konto formularzem rejestracyjnym, a raport składa wyłącznie elektronicznie, wypełniając kolejne formularze: dane podmiotu, miejsca korzystania ze środowiska i sprawozdania dla poszczególnych miejsc.

Następnie podmiot ma obowiązek złożenia rocznego raportu do końca lutego za rok poprzedni (art. 7 ust. 1). W raporcie wykazuje się m.in.:

• ilość zużytych substancji chemicznych (lakierów, rozpuszczalników) w kg lub tonach,
• wyliczoną na ich podstawie emisję poszczególnych substancji do powietrza,
• dane o instalacjach i urządzeniach generujących emisję.

W praktyce emisję VOC szacuje się najczęściej metodą wskaźnikową — na podstawie ilości zużytego produktu i zawartości VOC podanej przez producenta w karcie charakterystyki substancji (SDS). Warto zachować karty charakterystyki i zestawienie zużycia materiałów, żeby móc pokazać, skąd pochodzą dane przyjęte do obliczeń.

Jeśli chcesz mieć pewność, że raport jest kompletny i złożony w terminie, warto skorzystać z profesjonalnej usługi. Nasi eksperci pomagają na każdym etapie — od założenia konta aż po coroczne raportowanie. Dowiedz się więcej o usłudze raport KOBiZE, którą realizujemy dla firm z całej Polski.

Jakie konsekwencje grożą za brak raportu do KOBiZE?

Ustawa o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji (t.j. Dz.U. 2026 poz. 526) nie przewiduje kary pieniężnej za brak ani za spóźnienie rocznego raportu. Złożony raport podlega jednak analizie: przy wątpliwościach Krajowy ośrodek występuje o wyjaśnienia lub korektę, na które podmiot ma 14 dni (art. 8 ust. 2–3). Jeśli podmiot tego nie zrobi, KOBiZE może zawiadomić WIOŚ — ale tylko wtedy, gdy chodzi o podmiot z pozwoleniem zintegrowanym, pozwoleniem na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza albo ze źródłem spalania paliw o mocy co najmniej 1 MW (art. 8 ust. 4). Przedsiębiorcy często bagatelizują KOBiZE, uznając go za „mało ważny formularz” — to błąd, bo obowiązek raportu obowiązuje niezależnie od braku kary.

Co z tego wynika w praktyce:

• Brak lub spóźnienie raportu — obowiązek złożenia raportu do końca lutego nie znika z upływem terminu: obowiązek sporządzenia zaległego raportu wygasa dopiero po 5 latach od końca roku, w którym powstał (art. 7 ust. 2c).
• Podanie nieprawdziwych danych w raporcie — przy wątpliwościach co do poprawności raportu Krajowy ośrodek występuje o wyjaśnienia lub korektę, na które podmiot ma 14 dni (art. 8 ust. 2–3).
• Opłaty środowiskowe — wykaz opłat za emisje do powietrza sporządza się na podstawie danych z raportu (art. 286 ust. 3 pkt 1 Prawa ochrony środowiska), a opłaty z tytułu danego rodzaju korzystania ze środowiska, której roczna wysokość nie przekracza 800 zł, nie wnosi się (art. 289 ust. 1 Prawa ochrony środowiska). Błędne dane w raporcie przenoszą się więc na wykaz i na wysokość opłaty.

Warto pamiętać, że obowiązki środowiskowe — w tym te wynikające z ustawy o odpadach z dnia 14 grudnia 2012 r. (Dz.U. 2023 poz. 1587) — są monitorowane przez Inspekcję Ochrony Środowiska. Na mocy art. 194 ustawy o odpadach WIOŚ nakłada administracyjne kary pieniężne za naruszenia przepisów o odpadach (np. prowadzenie działalności bez wpisu do BDO) — a lakiernia czy stolarnia generuje zarówno emisje (KOBiZE), jak i odpady (BDO). Oba systemy działają równolegle i oba są kontrolowane.

Jeśli nie jesteś pewien, czy Twoja firma ma konto w Krajowej bazie i czy dane w systemie są aktualne, skorzystaj z usługi rejestracja w KOBiZE. Założymy konto podmiotu w Krajowej bazie, ocenimy Twoją sytuację i pomożemy uzupełnić zaległe raporty.

Czy firmy chemiczne i lakiernie mają też obowiązki w systemie BDO?

Tak — i to niezależne od KOBiZE. Rejestr BDO obejmuje m.in. wytwórców odpadów, a lakiernia czy stolarnia wytwarza ich niemało. Puste opakowania z pozostałościami lakierów i farb, szmaty nasączone rozpuszczalnikami czy szlamy lakiernicze są zwykle klasyfikowane jako odpady niebezpieczne — właściwy kod ustal według katalogu odpadów. Odpady niebezpieczne podlegają ewidencji niezależnie od ilości: rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 5 listopada 2024 r., obowiązujące od 1 stycznia 2025 r., zwalnia z ewidencji tylko wskazane rodzaje odpadów innych niż niebezpieczne, chyba że podmiot jest zwolniony na innej podstawie ustawowej. Więcej w artykule kto jest zwolniony z ewidencji odpadów.

Każda firma wytwarzająca takie odpady musi być zarejestrowana w BDO. Jeśli jeszcze nie masz wpisu, skorzystaj z usługi rejestracja w BDO — obsługujemy firmy z całej Polski, również te, które prowadzą działalność z użyciem chemii przemysłowej.

Ewidencja odpadów musi być prowadzona w systemie BDO elektronicznie, a roczne sprawozdanie o odpadach należy złożyć do 15 marca za rok poprzedni (art. 76 ust. 1 ustawy o odpadach); gdy 15 marca wypada w sobotę lub w dzień ustawowo wolny od pracy, termin upływa w najbliższym dniu roboczym (art. 76 ust. 5). Prowadzenie działalności bez wymaganego wpisu grozi administracyjną karą pieniężną od 1 000 do 1 000 000 zł (art. 194 ust. 1 pkt 5 ustawy o odpadach, decyzja WIOŚ). Taka sama kara, od 1 000 do 1 000 000 zł, grozi za nieprowadzenie ewidencji odpadów albo prowadzenie jej nieterminowo lub niezgodnie ze stanem rzeczywistym (art. 194 ust. 1 pkt 5b, decyzja WIOŚ). Grzywną zagrożone są natomiast: brak potwierdzenia z BDO w trakcie transportu odpadów i nieprzechowywanie dokumentów ewidencji (art. 180) oraz niezłożenie sprawozdania (art. 180a).

Szczegóły znajdziesz w zakładce sprawozdanie BDO.

Najczęstsze błędy firm stosujących chemię przemysłową w zakresie KOBiZE i BDO

W praktyce doradczej spotykamy kilka powtarzających się błędów, które narażają firmy na kary lub zaległości finansowe:

• Brak raportu do KOBiZE przy założeniu, że „mała firma nie musi”. Obowiązek dotyczy każdego podmiotu emitującego substancje do powietrza, niezależnie od skali.
• Niezłożenie raportu w terminie — raport do końca lutego jest obowiązkowy za każdy rok, w którym działalność powodowała emisje. Przerwy w działalności nie zwalniają z raportowania za okresy, gdy działalność była prowadzona.
• Błędne obliczenie emisji — brak kart charakterystyki (SDS) dla używanych produktów lub stosowanie przestarzałych wskaźników emisji.
• Ignorowanie obowiązku BDO obok KOBiZE — opakowania z pozostałościami chemikaliów to zwykle odpady niebezpieczne. Wiele firm składa raport do KOBiZE, zapominając o BDO lub odwrotnie.
• Brak aktualizacji danych w obu systemach po zmianie profilu działalności, przeprowadzce lub zakupie nowych urządzeń lakierniczych.

Jeśli nie masz pewności, czy Twoja firma prawidłowo wykazuje emisje z lakierów i rozpuszczalników oraz ewidencjonuje odpady — warto przeprowadzić szybki audyt przed ewentualną kontrolą WIOŚ.

FAQ — najczęściej zadawane pytania o chemię, VOC i KOBiZE

Potrzebujesz pomocy z KOBiZE lub BDO dla swojej firmy?

Obowiązki środowiskowe związane z chemią przemysłową, lakierami i rozpuszczalnikami obejmują równocześnie KOBiZE (emisje do powietrza) i BDO (odpady). Każdy z tych systemów ma własne terminy, formularze i sankcje za uchybienia. Błędy kosztują — administracyjne kary pieniężne z art. 194 ustawy o odpadach za naruszenia w BDO to realne ryzyko, a raport do Krajowej bazy trzeba składać co roku do końca lutego.

Nasz zespół specjalizuje się w obsłudze firm produkcyjnych i usługowych działających z użyciem chemii przemysłowej. Zajmujemy się rejestracją w BDO, bieżącą ewidencją, raportowaniem rocznym i reprezentacją w kontaktach z organami środowiskowymi. Skontaktuj się z ekspertem BDO i KOBiZE — bezpłatnie ocenimy sytuację Twojej firmy i zaproponujemy optymalny zakres wsparcia.