Gospodarka o obiegu zamkniętym to cel, do którego prowadzą środki z ustawy o odpadach. Art. 1 ustawy z 14 grudnia 2012 r. (Dz.U. 2026 poz. 1328) stanowi, że zapobieganie powstawaniu odpadów, zmniejszanie ich ilości oraz poprawa efektywności użytkowania zasobów służą przejściu na gospodarkę o obiegu zamkniętym.
Co ustawa o odpadach mówi o gospodarce o obiegu zamkniętym?
Art. 1 ustawy o odpadach (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1328) stanowi, że ustawa określa środki służące ochronie środowiska, życia i zdrowia ludzi. Środki te polegają na zapobieganiu powstawaniu odpadów i zmniejszaniu ich ilości oraz negatywnego wpływu wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi. Obejmują też zmniejszenie całkowitego wpływu użytkowania zasobów i poprawę efektywności tego użytkowania. Wszystko to ma się ddziać „w celu przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym”.
Przepis wskazuje więc cel, a nie definicję słownikową. Jest to cel całej ustawy o odpadach, a nie osobny cel jednego mechanizmu. Rejestr BDO jest jednym z wielu narzędzi tej ustawy, obok m.in. zasad dotyczących składowisk, zezwoleń i recyklingu. Przypis 1 do ustawy dodaje, że wdraża ona m.in. dyrektywę 2008/98/WE w sprawie odpadów, czyli unijną dyrektywę ramową o odpadach. Szerzej o praktycznym ujęciu tematu piszemy w artykule zero waste i gospodarka obiegu zamkniętego.
Kiedy produkt uboczny nie jest odpadem?
Jednym z rozwiązań służących temu celowi jest art. 10 ustawy o odpadach. Przedmiot lub substancję powstające w procesie produkcyjnym, którego podstawowym celem nie jest ich produkcja, uznaje się za produkt uboczny niebędący odpadem. Musi to jednak spełniać łącznie cztery warunki:
1. dalsze wykorzystywanie przedmiotu lub substancji jest pewne,
2. mogą być wykorzystywane bezpośrednio bez dalszego przetwarzania, innego niż normalna praktyka przemysłowa,
3. są produkowane jako integralna część procesu produkcyjnego,
4. spełniają wszystkie istotne wymagania, w tym prawne, dla produktu, ochrony środowiska oraz życia i zdrowia ludzi, a ich wykorzystanie nie doprowadzi do ogólnych negatywnych oddziaływań na środowisko, życie lub zdrowie ludzi.
To brzmienie art. 10 obowiązuje od 1 stycznia 2022 r. W praktyce oznacza to, że art. 10 nie nakłada na firmę obowiązku „wdrożenia GOZ”. Określa tylko, kiedy powstający w produkcji materiał nie jest odpadem. Wniosek ten opiera się na treści art. 10 ustawy o odpadach.
Kiedy odpad przestaje być odpadem?
Drugie rozwiązanie to utrata statusu odpadu z art. 14 ust. 1 ustawy o odpadach. Określone rodzaje odpadów przestają być odpadami, jeżeli na skutek recyklingu lub innego odzysku spełniają łącznie warunki z pkt 1:
- przedmiot lub substancja mają zostać wykorzystane do konkretnych celów,
- istnieje na nie rynek lub popyt,
- spełniają wymagania techniczne dla tych celów oraz wymagania z przepisów (w szczególności o chemikaliach i produktach) i norm,
- ich zastosowanie nie prowadzi do negatywnych skutków dla życia, zdrowia ludzi lub środowiska.
Oprócz tego muszą spełniać szczegółowe warunki utraty statusu odpadów (pkt 2). Określają je przepisy prawa Unii Europejskiej albo przepisy wydane na podstawie art. 14 ust. 1a, a gdy ich brak – zezwolenie na przetwarzanie odpadów. Brzmienie ust. 1–3 obowiązuje od 1 stycznia 2022 r.
| Mechanizm | Podstawa | Czego dotyczy |
|---|---|---|
| Produkt uboczny | art. 10 ustawy o odpadach | materiał powstający w produkcji, której celem nie jest jego wytworzenie; cztery warunki łącznie |
| Utrata statusu odpadu | art. 14 ust. 1 ustawy o odpadach | odpad po recyklingu lub innym odzysku; warunki z pkt 1 oraz szczegółowe warunki z pkt 2 |
| Powrót do statusu odpadu | art. 14 ust. 2 ustawy o odpadach | przedmiot lub substancja, które przestały spełniać warunki utraty statusu |
Jakie są wyjątki i przypadki brzegowe?
Według art. 14 ust. 1 pkt 2 ustawy o odpadach utrata statusu nie następuje „z automatu”. Wymaga podstawy w postaci szczegółowych warunków z przepisów UE, z rozporządzenia wydanego na podstawie ust. 1a albo, gdy ich brak, z zezwolenia na przetwarzanie odpadów. Warto sprawdzić w posiadanym zezwoleniu na przetwarzanie odpadów, czy zawiera takie warunki dla danego strumienia odpadów.
Art. 14 ust. 2 stanowi, że przedmiot lub substancja, które przestały spełniać warunki utraty statusu, są odpadami. Art. 14 ust. 3 stanowi, że do czasu pierwszego użycia (gdy nie zostały wprowadzone do obrotu) lub pierwszego wprowadzenia do obrotu muszą te warunki spełniać. Przed 2022 r. ust. 1–2 miały inne brzmienie (m.in. „są powszechnie stosowane” zamiast „mają zostać wykorzystane”), a ust. 3 nie istniał. Starsze opracowania mogą więc podawać nieaktualne kryteria.
Co to oznacza dla firmy i co zrobić dalej?
Art. 1, 10 i 14 ustawy o odpadach nie tworzą samodzielnego obowiązku „prowadzenia GOZ”. Wyznaczają cel ustawy oraz dwie zasady oceny statusu materiału. W praktyce oznacza to, że konkretne obowiązki firmy zależą od rodzaju działalności i odpadów, a nie od samego terminu. Jest to wniosek, a nie przepis.
Praktyczny porządek działania wygląda tak:
- ustal, czy materiał z produkcji jest odpadem, czy spełnia warunki produktu ubocznego z art. 10,
- zidentyfikuj rodzaj odpadów, czemu służy artykuł o kodach odpadów,
- sprawdź, czy firma musi się wpisać do rejestru – zob. rejestracja w BDO,
- zapoznaj się z zasadami sprawozdania z wytwarzanych odpadów.
Gdy masz wątpliwości, czy dany materiał jest produktem ubocznym albo czy odpad utracił status, skonsultuj się z ekspertem. Ocena zależy od okoliczności konkretnej produkcji i treści zezwolenia. Tekst ustawy znajdziesz w Dzienniku Ustaw.
Stan prawny na: 2026-10-28
Podstawa prawna i źródła
Najczęściej zadawane pytania
Czy gospodarka o obiegu zamkniętym jest obowiązkiem każdej firmy?
Nie jako taka. W art. 1 ustawy o odpadach jest ona celem, do którego mają prowadzić środki przewidziane w tej ustawie, a nie samodzielnym obowiązkiem. Konkretne obowiązki zależą od rodzaju działalności i odpadów. Więcej o odróżnieniu pojęć w artykule czym gospodarowanie odpadami różni się od gospodarki odpadami.
Czy art. 10 ustawy o odpadach nakazuje firmom wdrożenie GOZ?
Nie. Art. 10 określa tylko, kiedy przedmiot lub substancja z procesu produkcyjnego jest produktem ubocznym niebędącym odpadem (cztery warunki łącznie). Jeśli któryś warunek nie jest spełniony, materiał trzeba oceniać według przepisów o odpadach. Zasady doboru kodów opisuje artykuł o kodach odpadów w BDO.
Kto określa warunki utraty statusu odpadu, gdy nie ma ich w przepisach UE ani w rozporządzeniu?
Zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 2 ustawy o odpadach w takim przypadku warunki określa zezwolenie na przetwarzanie odpadów. Warto sprawdzić jego treść przed uznaniem, że materiał nie jest już odpadem. Więcej o obowiązkach formalnych w artykule o sprawozdaniu z wytwarzanych odpadów.
Masz pytania o BDO, KOBiZE lub PPWR? Skonsultuj się z ekspertem — bezpłatnie.
Umów bezpłatną konsultację →
