Podczas kontroli w gospodarstwie rolnym inspektor może w sprawie odpadów żądać dokumentów i danych, a posiadacz odpadów musi je udostępnić (art. 72 ust. 2 ustawy o odpadach). Kontrolę prowadzą organy Inspekcji Ochrony Środowiska (GIOŚ i WIOŚ) na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy o IOŚ.
Stan prawny na: 2026-10-16
Kto kontroluje gospodarstwo i na jakiej podstawie?
Przestrzeganie ustawy o odpadach kontrolują organy Inspekcji Ochrony Środowiska: Główny Inspektor Ochrony Środowiska (GIOŚ) i wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska (WIOŚ). Wynika to z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz.U. 2024 poz. 425), który wprost wymienia ustawę o odpadach wśród ustaw objętych kontrolą. Organami Inspekcji są GIOŚ i WIOŚ (art. 3 tej ustawy). Kontrolę wykonują GIOŚ, WIOŚ oraz upoważnieni przez nich inspektorzy (art. 9 ust. 1d tej ustawy). Kompetencja z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l tej ustawy obejmuje całą ustawę o odpadach, a nie tylko system BDO (ustawa o odpadach, Dz.U. 2026 poz. 1328).
Administracyjną karę pieniężną z art. 194 ustawy o odpadach, w tym za brak wymaganego wpisu, wymierza w drodze decyzji WIOŚ, a nie marszałek (art. 196 ustawy o odpadach).
O co inspektor może zapytać i czego zażądać?
Podstawowe uprawnienie wynika z art. 72 ust. 2 ustawy o odpadach (Dz.U. 2023 poz. 1587): posiadacz odpadów jest obowiązany udostępniać dokumenty i wszelkie dane, o których mowa w ust. 1 tego artykułu, na żądanie organów uprawnionych do przeprowadzania kontroli. Obowiązek ten spoczywa więc na rolniku, który jest posiadaczem odpadów. Chodzi o dokumenty ewidencji odpadów oraz wszelkie dane leżące u ich podstaw, które posiadacz odpadów przechowuje przez 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym sporządzono te dokumenty, z zastrzeżeniem art. 116 (art. 72 ust. 1 ustawy o odpadach).
Organy Inspekcji są użytkownikami BDO z nieodpłatnym dostępem w zakresie związanym z ich kompetencjami (art. 83 ust. 1 pkt 16 i ust. 2 ustawy o odpadach). Mają też wprost przyznaną możliwość weryfikacji zgodności prowadzonej przez posiadaczy odpadów ewidencji ze stanem rzeczywistym (art. 83 ust. 2a tej ustawy). Inspektor może więc porównać ewidencję odpadów ze stanem faktycznym w gospodarstwie.
Przy kontroli transportu odpadów pojazd przewożący odpady może zostać zatrzymany przez organy Inspekcji (wraz z Policją, KAS, Strażą Graniczną i Inspekcją Transportu Drogowego) w razie stwierdzonych naruszeń (art. 24a ustawy o odpadach).
Czy kontrola jest zawsze zapowiedziana?
Nie zawsze. Zależy to od rodzaju kontroli.
| Rodzaj kontroli | Zawiadomienie | Podstawa |
|---|---|---|
| Planowa | WIOŚ zawiadamia przedsiębiorcę o zamiarze wszczęcia; kontrolę wszczyna się nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od doręczenia zawiadomienia | art. 48 ust. 1–2 ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. 2025 poz. 1480) w zw. z art. 9a ust. 1 ustawy o IOŚ |
| Pozaplanowa (na wniosek organów, interwencyjna) | Art. 48 Prawa przedsiębiorców nie stosuje się, więc kontrola może odbyć się bez zawiadomienia | art. 9a ust. 2 w zw. z art. 9 ust. 1b–1c ustawy o IOŚ (Dz.U. 2024 poz. 425) |
Kontrole interwencyjne dotyczą m.in. skargi, podejrzenia zanieczyszczenia, poważnej awarii albo przeciwdziałania przestępstwu lub wykroczeniu (art. 9 ust. 1b–1c ustawy o IOŚ). Przedsiębiorca może wnioskować o wszczęcie kontroli planowej przed upływem 7 dni (art. 48 ust. 4 Prawa przedsiębiorców). Opisane zasady dotyczą kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy (rozdział 5 Prawa przedsiębiorców). Twierdzenie, że WIOŚ zawsze kontroluje bez zapowiedzi, jest nieprawdziwe, podobnie jak przekonanie, że każda kontrola jest zapowiadana (art. 48 ust. 1–2 Prawa przedsiębiorców oraz art. 9a ust. 2 ustawy o IOŚ).
Jak przygotować się do kontroli?
1. Zbierz dokumenty dotyczące odpadów (ewidencję, dokumenty z BDO i pozostałą dokumentację odpadową), bo mogą być żądane na podstawie art. 72 ust. 2 ustawy o odpadach.
2. Porównaj ewidencję ze stanem faktycznym, ponieważ organy Inspekcji mogą weryfikować tę zgodność (art. 83 ust. 2a ustawy o odpadach). Pomogą w tym materiały o sprawozdaniu z wytwarzanych odpadów i kodach odpadów w BDO.
3. Jeśli kontrola dotyczy Twojej działalności gospodarczej jako przedsiębiorcy (rozdział 5 Prawa przedsiębiorców) i otrzymasz zawiadomienie o kontroli planowej, wykorzystaj czas między 7. a 30. dniem od doręczenia (art. 48 ust. 2 Prawa przedsiębiorców). Kontrola pozaplanowa może odbyć się bez zawiadomienia (art. 9a ust. 2 ustawy o IOŚ), więc dokumentacja powinna być dostępna na bieżąco.
4. Jeśli masz wątpliwości, omów je ze specjalistą. Typowe problemy opisano w artykule o błędach wykrywanych podczas kontroli.
Więcej o przebiegu kontroli znajdziesz w artykule o kontroli WIOŚ i BDO.
Podstawa prawna i źródła
Masz pytania o BDO, KOBiZE lub PPWR? Skonsultuj się z ekspertem — bezpłatnie.
Umów bezpłatną konsultację →
