Opublikowano: · Ostatnia weryfikacja: · Podstawa prawna: Rozporządzenie (UE) 2023/956 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 maja 2023 r.
CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) — mechanizm wyrównywania cen emisji na granicy UE — od 1 stycznia 2026 roku nakłada na importerów stali, aluminium, cementu, nawozów, energii elektrycznej i wodoru obowiązek zakupu certyfikatów odpowiadających emisjom wbudowanym w sprowadzane towary. Jeśli importujesz choćby kilka ton profili aluminiowych, prętów stalowych lub cementu spoza Unii Europejskiej — ten artykuł wyjaśni Ci, co musisz zrobić krok po kroku, by nie narazić się na kary z art. 26 rozporządzenia (UE) 2023/956.
Co to jest CBAM i dlaczego UE go wprowadziła?
CBAM to skrót od Carbon Border Adjustment Mechanism — unijny mechanizm wyrównywania kosztów emisji dwutlenku węgla na granicy. Rozporządzenie (UE) 2023/956 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 maja 2023 r. stworzyło zupełnie nowy instrument: importerzy wybranych towarów spoza UE muszą ponosić koszt klimatyczny porównywalny do producentów unijnych objętych systemem EU ETS.
Logika jest prosta: producent stali w Polsce płaci za każdą tonę CO2 wyemitowaną podczas produkcji (w ramach EU ETS, gdzie cena uprawnień sięgała 60–90 EUR/tCO2 w ostatnich latach). Producent stali w kraju bez systemu opłat emisyjnych nie płaci nic — a towar trafia na rynek unijny po cenie nieuwzględniającej kosztów klimatycznych. CBAM wyrównuje tę różnicę, nakładając na importera obowiązek zakupu certyfikatów CBAM w liczbie odpowiadającej emisjom wbudowanym w importowany towar.
Faza przejściowa (październik 2023 – grudzień 2025) dawała importerom czas na przygotowanie — wymagane było tylko raportowanie, bez zakupu certyfikatów. Od 1 stycznia 2026 roku obowiązek zakupu certyfikatów jest w pełni aktywny. Pełna regulacja dostępna jest w unijnym Dzienniku Urzędowym: Rozporządzenie (UE) 2023/956 (EUR-Lex).
Warto też pamiętać, że CBAM ma bezpośrednie powiązanie z szerszym kontekstem obowiązków środowiskowych importerów — podobnie jak PPWR 2026 nakłada nowe obowiązki na importerów opakowań, CBAM koncentruje się na emisjach w łańcuchu dostaw.
Które towary objęte są CBAM — 6 kategorii z kodami CN
Rozporządzenie (UE) 2023/956 precyzyjnie definiuje zakres towarów poprzez kody Nomenklatury Scalonej (CN). Poniższa tabela zawiera wszystkie 6 kategorii objętych CBAM od 2026 roku:
| Kategoria towaru | Przykładowe kody CN | Typowe produkty importowane do Polski |
|---|---|---|
| Stal i wyroby stalowe | 7206–7217, 7219–7229, 7304–7306, 7308, 7326 | Pręty, profile, blachy, rury, konstrukcje stalowe |
| Aluminium i wyroby | 7601, 7603–7614, 7616 | Profile aluminiowe, blachy, puszki, złom aluminium |
| Cement i klinkier | 2523 | Cement portlandzki, cement hutniczy, klinkier |
| Nawozy | 2814, 2834, 3102–3105 | Amoniak, kwas azotowy, mocznik, nawozy NPK |
| Energia elektryczna | 2716 | Import energii elektrycznej z krajów trzecich |
| Wodór | 2804 10 00 | Wodór gazowy i ciekły spoza UE |
Kluczowe pytanie, które należy zadać przy każdej przesyłce: czy kod CN na fakturze i SAD-zie mieści się w zakresie załącznika I rozporządzenia (UE) 2023/956? Jeśli tak — CBAM dotyczy tej dostawy. Nie ma progu minimalnej wartości ani wagi: nawet jedna tona profili aluminiowych z Ukrainy czy Turcji objęta jest mechanizmem.
Przykład z życia: importer profili aluminiowych po pierwszym kwartale 2026
Firma: Metalprodukt Sp. z o.o. (fikcyjna nazwa dla celów ilustracyjnych)
Profil: Importer i dystrybutor profili aluminiowych, siedziba Wrocław, ok. 28 pracowników. Import z Turcji i Ukrainy — łącznie ok. 180 ton profili rocznie.
Problem: Firma prowadziła raportowanie CBAM w fazie przejściowej (2024–2025) z pomocą agencji celnej, ale nie wiedziała, że od stycznia 2026 konieczny jest zakup certyfikatów i status upoważnionego zgłaszającego. W marcu 2026 r. firma ustaliła, że nie złożyła wniosku o status upoważnionego zgłaszającego.
Dane liczbowe: 180 ton aluminium/rok × wskaźnik emisji dla profili aluminiowych ≈ 6,8 t CO2eq/t = ok. 1 224 t CO2eq rocznie. Przy cenie certyfikatu CBAM zbliżonej do ceny uprawnienia EU ETS (ok. 65 EUR/t w Q1 2026) — koszt certyfikatów: ok. 79 560 EUR rocznie.
Rozwiązanie: Złożenie wniosku o status upoważnionego zgłaszającego przez Rejestr CBAM, kontakt z tureckim dostawcą w celu pozyskania danych o rzeczywistych emisjach (niższy koszt niż wartości domyślne KE), rejestracja w krajowym systemie i zakup certyfikatów za Q1 2026 z wyrównaniem. Czas przygotowania wniosku i zebrania dokumentacji: ok. 3 tygodnie.
Kto jest upoważnionym zgłaszającym CBAM i jak uzyskać ten status?
Aby importować towary objęte CBAM od 1 stycznia 2026 roku, firma musi posiadać status upoważnionego zgłaszającego CBAM (ang. authorized CBAM declarant). Bez tego statusu import towarów z listy CBAM jest formalnie niemożliwy — organy celne powinny odmówić dopuszczenia towaru do obrotu.
Kroki do uzyskania statusu upoważnionego zgłaszającego:
- Posiadanie numeru EORI (Economic Operators Registration and Identification) — wymagane dla każdego importera w UE, wydawane przez Krajową Administrację Skarbową.
- Dostęp do rejestru CBAM — w Polsce przez platformę PUESC.
- Wypełnienie wniosku rejestracyjnego: dane firmy, EORI, informacje o planowanym imporcie towarów CBAM, kraje pochodzenia.
- Złożenie wniosku do właściwego organu krajowego — w Polsce jest nim Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z 2 stycznia 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 11).
- Oczekiwanie na decyzję organu; po przyznaniu statusu — rachunek w rejestrze CBAM, na którym gromadzi się certyfikaty CBAM.
Ważne: status upoważnionego zgłaszającego można utracić w przypadku poważnych naruszeń przepisów celnych lub podatkowych. O cofnięciu statusu rozstrzyga ten sam organ, który go przyznaje (w Polsce Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu).
Jak obliczyć emisje wbudowane i ile kosztują certyfikaty CBAM?
Emisje wbudowane (ang. embedded emissions) to emisje gazów cieplarnianych — przeliczone na tony CO2eq — powstałe w trakcie produkcji importowanego towaru w kraju trzecim. Rozporządzenie (UE) 2023/956 rozróżnia dwa sposoby ich ustalenia:
Metoda 1: Emisje rzeczywiste (dane od producenta)
Importer uzyskuje od zagranicznego dostawcy dane o rzeczywistych emisjach z procesu produkcji, zweryfikowane przez akredytowanego weryfikatora CBAM. Ta metoda zazwyczaj daje niższe emisje (a więc niższy koszt certyfikatów) niż wartości domyślne KE, ale wymaga aktywnej współpracy z dostawcą i poniesienia kosztu weryfikacji (zwykle kilka tysięcy EUR).
Metoda 2: Wartości domyślne Komisji Europejskiej
Jeśli importer nie może pozyskać danych od dostawcy, stosuje wartości domyślne opublikowane przez KE — obliczone jako średnia dla danego sektora z marginesem bezpieczeństwa. Wartości domyślne są celowo wyższe niż typowe emisje, co tworzy zachętę do pozyskiwania danych rzeczywistych od dostawców.
Przykładowe wartości emisji wbudowanych dla wybranych towarów CBAM (orientacyjne, dane KE z 2025):
| Towar | Emisje domyślne (t CO2eq/t produktu) | Koszt certyfikatów przy cenie 65 EUR/t |
|---|---|---|
| Stal surowa (HRC) | 2,3 | ok. 150 EUR/t importowanej stali |
| Profile aluminiowe (pierwotne) | 6,8 | ok. 440 EUR/t importowanego aluminium |
| Cement portlandzki | 0,82 | ok. 53 EUR/t importowanego cementu |
| Mocznik (nawóz azotowy) | 1,65 | ok. 107 EUR/t importowanego mocznika |
Cena certyfikatu CBAM jest powiązana z tygodniową średnią cen uprawnień EU ETS z poprzedniego tygodnia. Oznacza to, że koszt CBAM zmienia się co tydzień razem z rynkiem emisji w Europie. Rejestr CBAM publikuje aktualną cenę certyfikatu.
Roczna deklaracja CBAM — terminy i co musi zawierać?
Upoważniony zgłaszający ma obowiązek złożenia rocznej deklaracji CBAM za poprzedni rok kalendarzowy w terminie do 31 maja każdego roku. Pierwsza pełna deklaracja z obowiązkiem umorzenia certyfikatów dotyczy roku 2026 i musi być złożona do 31 maja 2027.
Deklaracja roczna musi zawierać:
- Łączną ilość każdego rodzaju towarów CBAM importowanych w danym roku (w tonach).
- Łączne emisje wbudowane odpowiadające zaimportowanym towarom (w tonach CO2eq) — rzeczywiste lub domyślne.
- Liczbę certyfikatów CBAM odpowiadającą emisjom wbudowanym do umorzenia.
- Wartość opłat emisyjnych uiszczonych w kraju produkcji (jeśli producent płacił za emisje — można odliczyć).
- Potwierdzenie weryfikacji danych przez akredytowanego weryfikatora (w przypadku emisji rzeczywistych).
Certyfikaty muszą zostać umorzone w rejestrze CBAM najpóźniej do 31 maja roku składania deklaracji. Certyfikatów nie można przenosić między latami — niewykorzystane certyfikaty z poprzedniego roku można odsprzedać KE po cenie zakupu, ale nie można ich użyć na poczet przyszłych zobowiązań.
Firmy działające w kilku krajach UE jednocześnie powinny zapoznać się z tym, jak zarządzać rejestracjami środowiskowymi w wielu jurysdykcjach — poradnik dostępny tutaj: EPR w kilku krajach UE jednocześnie — jak zarządzać rejestrami.
Jak się przygotować do CBAM krok po kroku — praktyczna lista działań
Jeśli Twoja firma importuje towary z listy CBAM lub planuje taki import, poniżej znajdziesz sekwencję działań, które pozwolą wypełnić obowiązki bez ryzyka sankcji:
- Audyt importu: Sprawdź kody CN wszystkich importowanych towarów spoza UE. Porównaj z listą kodów CN w załączniku I do rozporządzenia (UE) 2023/956. Wyodrębnij towary objęte CBAM.
- Weryfikacja numeru EORI: Upewnij się, że firma posiada aktywny numer EORI — bez niego złożenie wniosku o status upoważnionego zgłaszającego jest niemożliwe.
- Rejestracja w Rejestrze CBAM: Złożenie wniosku o status upoważnionego zgłaszającego przez rejestr CBAM (w Polsce dostęp przez PUESC) do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu.
- Kontakt z dostawcami: Jak najszybciej skontaktuj się z zagranicznymi producentami i poproś o dane o emisjach wbudowanych. Wyślij im formularz zgodny z rozporządzeniem wykonawczym KE — im wcześniej zaczniesz ten dialog, tym niższy będzie koszt certyfikatów.
- Kalkulacja kosztów: Na podstawie wolumenu importu i wskaźników emisji (rzeczywistych lub domyślnych) oblicz szacowany roczny koszt certyfikatów CBAM. Uwzględnij go w budżecie i polityce cenowej.
- Zakup certyfikatów CBAM: W trakcie roku nabywaj certyfikaty w Rejestrze CBAM stosownie do wolumenu importu. Minimalne wymaganie: na koniec każdego kwartału miej co najmniej 80% certyfikatów odpowiadających emisjom z zaimportowanych towarów od początku roku.
- Złożenie rocznej deklaracji: Do 31 maja roku następnego złóż deklarację i umorz certyfikaty odpowiadające emisjom z całego roku.
Jeśli Twoja firma była objęta obowiązkami raportowania w fazie przejściowej (2023–2025) i regularnie składała kwartalne raporty CBAM — to dobra podstawa. Raporty z fazy przejściowej nie zwalniają jednak z rejestracji jako upoważniony zgłaszający i zakupu certyfikatów od 2026.
Praktyczne doświadczenia z pierwszym raportem fazy przejściowej opisujemy szczegółowo w: Case study CBAM — importer stali i pierwszy raport przejściowy.
Najczęściej zadawane pytania — CBAM 2026 dla importerów
Co to jest CBAM i jak działa?
CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) to unijny mechanizm wyrównywania cen emisji CO2 na granicy, wprowadzony rozporządzeniem (UE) 2023/956. Jego celem jest zapobieganie ucieczce emisji — sytuacji, w której producenci przenoszą produkcję do krajów bez opłat za emisje i importują towary do UE bez ponoszenia kosztu klimatycznego. CBAM nakłada na importerów obowiązek zakupu certyfikatów odpowiadających emisjom wbudowanym w importowane towary, wyrównując koszty z producentami unijnymi objętymi EU ETS.
Jakie towary objęte są CBAM w 2026 roku?
CBAM obejmuje 6 kategorii towarów: stal i wyroby ze stali (kody CN 7206–7217 i inne), aluminium i wyroby z aluminium (kody CN 7601, 7603–7614, 7616), cement (kod CN 2523), nawozy (wybrane kody CN z działu 31, m.in. amoniak, kwas azotowy, nawozy azotowe), energia elektryczna (kod CN 2716) oraz wodór (kod CN 2804). Pełna lista kodów CN zawarta jest w załączniku I do rozporządzenia (UE) 2023/956.
Od kiedy importerzy muszą kupować certyfikaty CBAM?
Obowiązek nabywania i umarzania certyfikatów CBAM obowiązuje od 1 stycznia 2026 roku — to moment końca fazy przejściowej (październik 2023 – grudzień 2025), podczas której importerzy mieli jedynie obowiązek raportowania emisji bez konieczności zakupu certyfikatów. Od 2026 roku każda tona CO2eq wbudowana w importowany towar wymaga odpowiadającego certyfikatu CBAM zakupionego w rejestrze KE.
Jak ustalić emisje wbudowane w importowany towar?
Emisje wbudowane można ustalić na dwa sposoby: (1) rzeczywiste — na podstawie danych dostarczonych przez zagranicznego producenta, zweryfikowanych przez akredytowanego weryfikatora CBAM; (2) domyślne — na podstawie wartości opublikowanych przez Komisję Europejską, obliczonych jako średnia dla danego sektora z marginesem bezpieczeństwa. Wartości domyślne są zazwyczaj wyższe od rzeczywistych, co przekłada się na wyższe koszty certyfikatów.
Kto jest upoważnionym zgłaszającym CBAM i jak uzyskać ten status?
Upoważniony zgłaszający (authorized CBAM declarant) to podmiot zarejestrowany w rejestrze CBAM, uprawniony do importu towarów objętych CBAM i składania rocznych deklaracji. Aby uzyskać ten status, importer składa wniosek przez rejestr CBAM (w Polsce dostęp przez PUESC) do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu. Wniosek wymaga podania danych firmy, numeru EORI, informacji o spodziewanym wolumenie importu i rodzajach towarów.
Co grozi za niespełnienie obowiązków CBAM?
Upoważniony zgłaszający, który w terminie nie przekaże do umorzenia wymaganej liczby certyfikatów CBAM (za 2026 r. — do 30 września 2027 r.), podlega karze pieniężnej za każdy nieumorzony certyfikat w wysokości kary za przekroczenie emisji w systemie EU ETS (art. 26 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2023/956 w zw. z art. 16 ust. 3 dyrektywy 2003/87/WE); zapłata kary nie zwalnia z obowiązku umorzenia certyfikatów (art. 26 ust. 3). Osoba, która wprowadza towary CBAM bez statusu upoważnionego zgłaszającego, podlega karze od trzy- do pięciokrotności tej kwoty za każdy certyfikat (art. 26 ust. 2).
Piotr Chudeusz · Ekspert ds. BDO, KOBiZE i rozliczeń środowiskowych
10+ lat obsługi firm w rejestrze BDO · Ostatnia weryfikacja: lipiec 2026 r.
Najważniejsze informacje
- Array
Status aktualności
Masz pytania o BDO, KOBiZE lub PPWR? Skonsultuj się z ekspertem — bezpłatnie.
Umów bezpłatną konsultację →
