Wykaz opłat za emisję: firma budowlana z maszynami

Tak, jeśli roczna opłata za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza przez maszyny spalinowe przekracza 100 zł. Firma budowlana składa wtedy marszałkowi województwa dwuczęściowy wykaz opłat (art. 286 ust. 1 Prawa ochrony środowiska). Gdy opłata za dany rodzaj korzystania nie przekracza 100 zł rocznie, wykazu się nie przedkłada (art. 289 ust. 1 zd. 2).

Od jakiej kwoty firma musi złożyć wykaz?

Wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza jest jedną z ustawowych kategorii opłat za korzystanie ze środowiska (art. 273 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo ochrony środowiska, dalej POŚ). Dla tej kategorii działają dwa różne progi z art. 289 ust. 1 POŚ. Pierwszy dotyczy samej zapłaty (zdanie pierwsze), drugi złożenia wykazu (zdanie drugie).

Zgodnie z art. 289 ust. 1 zd. 2 POŚ, jeśli roczna opłata z tytułu każdego z rodzajów korzystania ze środowiska wymienionych w art. 273 ust. 1 nie przekracza 100 zł, nie przedkłada się wykazów z art. 286 ust. 1. Próg liczy się osobno dla każdego rodzaju korzystania, a nie łącznie. Niska opłata za powietrze nie zwalnia więc z wykazu za inny rodzaj korzystania, jeśli tam opłata przekracza 100 zł.

Według art. 289 ust. 1 zd. 1 POŚ nie wnosi się opłat, których roczna wysokość nie przekracza 800 zł. Dotyczy to także opłaty równej dokładnie 800 zł. Opłata z przedziału powyżej 100 zł do 800 zł wymaga więc wykazu, ale nie wymaga zapłaty (art. 289 ust. 1 zd. 1 i 2 POŚ).

Czy maszyny budowlane w ogóle liczą się jako emisja do powietrza?

Sam art. 273 ust. 1 pkt 1 POŚ wymienia tylko ogólną kategorię „gazy lub pyły do powietrza”. Szczegółowy podział na źródła wprowadza rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443). Jego załącznik nr 1 w Tabeli D obejmuje silniki spalinowe w pojazdach, maszynach i agregatach, w 32 kategoriach wg typu źródła, normy emisji i rodzaju paliwa.

Silniki spalinowe w maszynach i urządzeniach, w tym w pojazdach wolnobieżnych, mieszczą się w kategorii „silniki w pojazdach wolnobieżnych, maszynach i urządzeniach”, dla której wzór wykazu w Tabeli D istnieje. Przypisanie źródła do Tabeli D wynika z zakresu przedmiotowego tabel, a nie z dosłownego przepisu ustawy. Opłatę liczy się na podstawie zużycia paliwa.

Wyjątek przewiduje art. 273 ust. 4 POŚ. Podmiot, który rozliczył emisje gazów cieplarnianych w unijnym systemie handlu uprawnieniami (EU ETS), nie płaci tej opłaty w zakresie emisji pokrytych uprawnieniami. Wyłączenie obejmuje tylko emisje faktycznie rozliczone w EU ETS, nie całą działalność firmy.

Jak obliczyć opłatę za paliwo zużyte w maszynach?

Tabela D załącznika nr 1 do rozporządzenia (Dz.U. 2019 poz. 2443) nie wymaga osobnego obliczania wielkości emisji. Opłata to zużycie paliwa pomnożone przez jednostkową stawkę dla danej kategorii silnika i paliwa. Charakterystykę emisyjną kategorii zawiera już sama stawka. Kolumna zużycia w Tabeli D jest wyrażona w Mg, więc paliwo kupowane w litrach trzeba przeliczyć na masę.

Objaśnienie 11 do załącznika nr 1 rozporządzenia (Dz.U. 2019 poz. 2443) podaje gęstości przeliczeniowe:

Wysokość stawek zmienia się co roku. Art. 291 ust. 1 POŚ przewiduje coroczny wzrost od 1 stycznia o średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych. Stawki na kolejny rok ogłasza w obwieszczeniu w Monitorze Polskim minister właściwy do spraw klimatu, najpóźniej do 31 października (art. 291 ust. 2 POŚ). Opłatę ustala się według stawek z okresu faktycznego korzystania ze środowiska (art. 285 ust. 1 POŚ). Stawki do wykazu za dany rok bierze się więc z obwieszczenia obowiązującego w tym roku. Obwieszczenie na rok 2026 to M.P. 2025 poz. 769. Więcej o ustalaniu wielkości emisji piszemy w artykule Jak ustalić wielkość emisji do wykazu opłat: pomiar czy wskaźniki.

Co zawiera wykaz i komu go złożyć?

Podmiot korzystający ze środowiska przedkłada marszałkowi województwa dwa wykazy (art. 286 ust. 1 POŚ). Pierwszy zawiera szczegółowe informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat. Drugi zawiera zbiorcze zestawienie tych informacji. Oba przedkłada się z zastrzeżeniem progu 100 zł z art. 289 ust. 1 POŚ.

Sposób, formę i wzory wykazów określa rozporządzenie wydane na podstawie art. 286 ust. 6 POŚ, czyli wspomniane rozporządzenie z 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443). Zbiorcze zestawienie to wzór wykazu z załącznika nr 4 (§ 2 pkt 4 tego rozporządzenia). Sumuje on opłaty z wykazów szczegółowych i wypełnia się go jako ich podsumowanie. Szczegóły omawia artykuł Czy wykaz zawierający zbiorcze zestawienie obejmuje opłaty?.

Wykaz wypełnia się oddzielnie dla każdej instalacji lub działalności i dla każdego źródła emisji (Objaśnienia 4–5 do załącznika nr 1 rozporządzenia, Dz.U. 2019 poz. 2443). Firma z wieloma źródłami wypełnia więc wiele bloków w jednym formularzu.

Do kiedy złożyć wykaz i wnieść opłatę?

Art. 285 ust. 2 POŚ nakazuje wnieść opłatę za dany rok kalendarzowy do 31 marca następnego roku (opłata, której roczna wysokość nie przekracza 800 zł, nie jest wnoszona, art. 289 ust. 1 zd. 1 POŚ). Art. 286 ust. 1 POŚ odsyła do tego samego terminu dla złożenia wykazów. Zapłata i wykaz mają więc wspólną datę.

Termin ten różni się od terminu rocznego sprawozdania odpadowego w BDO. Według art. 76 ust. 1 ustawy o odpadach sprawozdanie składa się do 15 marca za poprzedni rok kalendarzowy. Firma budowlana, która ma oba obowiązki, powinna je planować osobno. O obowiązkach odpadowych na budowie piszemy w artykule BDO a odpady budowlane.

Czym wykaz różni się od raportu KOBiZE?

To dwa odrębne obowiązki. Wykaz wynika z Prawa ochrony środowiska (art. 284–289) i trafia do marszałka województwa. Raport do Krajowej bazy wynika z ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji i ma innego adresata. Złożenie jednego nie zastępuje drugiego.

Dane jednak się łączą. Zgodnie z art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ wykaz za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza jest sporządzany na podstawie raportu z art. 7 ust. 1 ustawy z 2009 r. Niezależnie od tego marszałek ma na podstawie art. 7a ust. 1 pkt 3 tej ustawy nieodpłatny (art. 7a ust. 4) wgląd do Krajowej bazy w zakresie informacji dotyczących eksploatacji urządzeń. Ten wgląd jest narzędziem nadzoru, nie zastępuje obowiązku firmy z art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ. Zasady raportowania omawia artykuł Czy rejestracja w KOBiZE jest obowiązkowa?.

Co się dzieje, gdy wykazu nie ma albo budzi zastrzeżenia?

Zgodnie z art. 288 ust. 1 pkt 1 POŚ, gdy podmiot nie przedłożył wykazu, marszałek województwa wymierza opłatę w drodze decyzji, na podstawie własnych ustaleń lub wyników kontroli wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska. Gdy wykaz zawiera dane nasuwające zastrzeżenia, marszałek ustala opłatę w wysokości różnicy między należną a wynikającą z wykazu (art. 288 ust. 1 pkt 2). Kopię decyzji marszałek przedstawia niezwłocznie wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska (art. 288 ust. 3).

Zgodnie z art. 286 ust. 4 POŚ informacje o wysokości opłat zawarte w złożonym wykazie stanowią podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Niezapłacona opłata z wykazu nie wymaga więc dodatkowej decyzji.

Co zrobić teraz?

1. Zsumuj roczne zużycie oleju napędowego i benzyny w maszynach budowlanych i przelicz litry na Mg według Objaśnienia 11 do załącznika nr 1 rozporządzenia (Dz.U. 2019 poz. 2443).

2. Dobierz kategorię silnika w Tabeli D załącznika nr 1 do rozporządzenia (Dz.U. 2019 poz. 2443) i pomnóż zużycie przez jednostkową stawkę dla tej kategorii. Stawki podaje obwieszczenie ministra na dany rok (art. 291 ust. 2 POŚ).

3. Porównaj wynik z progami 100 zł i 800 zł z art. 289 ust. 1 POŚ, osobno dla każdego rodzaju korzystania ze środowiska.

4. Jeśli opłata za dany rodzaj korzystania przekracza 100 zł (art. 289 ust. 1 zd. 2 POŚ), art. 286 ust. 1 POŚ nakazuje przedłożyć marszałkowi województwa wykaz szczegółowy i wykaz ze zbiorczym zestawieniem, a art. 285 ust. 2 POŚ wyznacza na to termin do 31 marca następnego roku.

5. Jeśli nie wiesz, do której kategorii Tabeli D należy dana maszyna, zleć specjaliście ds. ochrony środowiska sprawdzenie klasyfikacji i normy emisji silnika.

Przykład: firma z samymi małymi maszynami, której wyliczona opłata za powietrze nie przekracza 100 zł rocznie, wykazu za ten rodzaj korzystania nie składa (art. 289 ust. 1 zd. 2 POŚ).

Źródła i dalsza lektura

Praktyczne omówienie sprawozdania o korzystaniu ze środowiska znajdziesz w artykule BDO i sprawozdanie o emisji.

Stan prawny na: 2026-10-29

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa – Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 647)
• Rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (Dz.U. 2019 poz. 2443)

Najczęściej zadawane pytania

Czy sejmik województwa może zmienić próg zwalniający z opłaty?

Art. 289 ust. 2 POŚ stanowi: „Sejmik województwa może, w drodze aktu prawa miejscowego, uchwalić podwyższenie kwoty, o której mowa w ust. 1, jednak nie więcej niż do 50%.” Przepis mówi o „kwocie” w liczbie pojedynczej, więc według przyjętej interpretacji chodzi o próg 800 zł ze zdania pierwszego, a nie o próg 100 zł dla wykazu. Nie zakładaj, że w Twoim województwie taka uchwała obowiązuje. Warto sprawdzić w urzędzie marszałkowskim lub w jego biuletynie informacji publicznej, czy sejmik podjął uchwałę o podwyższeniu progu.