Czy zbiorcze zestawienie w wykazie obejmuje opłaty?

Tak. Według art. 286 ust. 1 pkt 2 Prawa ochrony środowiska wykaz zawierający zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska obejmuje także dane o wysokości należnych opłat. Podmiot korzystający ze środowiska przedkłada go marszałkowi województwa w terminie z art. 285 ust. 2, z zastrzeżeniem progu z art. 289 ust. 1.

Czym jest zbiorcze zestawienie i co w nim wpisać?

Art. 286 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2025 poz. 647) nakłada na podmiot korzystający ze środowiska obowiązek przedłożenia marszałkowi województwa dwóch wykazów. Pierwszy zawiera informacje i dane wykorzystane do ustalenia wysokości opłat oraz wysokość należnych opłat. Drugi to zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat. Drugi wykaz podlega zastrzeżeniu z art. 289 ust. 1.

Wzór zbiorczego zestawienia, potocznie „Załącznik nr 4” lub „Zał. 4”, określa § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (Dz.U. 2019 poz. 2443). Rozporządzenie wydano na podstawie art. 286 ust. 6 Prawa ochrony środowiska. Formularz sumuje opłaty z czterech kategorii:

• gazy i pyły wprowadzane do powietrza,
• emisje gazów cieplarnianych objętych EU ETS, nierozliczone,
• wydane uprawnienia do emisji,
• składowanie odpadów.

Dane pochodzą z wykazów szczegółowych z załączników nr 1–3 do rozporządzenia z 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443). Zgodnie z przypisem do załącznika nr 4 zestawienie wypełnia się za każdym razem, gdy przedkłada się któryś z tych wykazów szczegółowych. W praktyce oznacza to, że nie jest to samodzielny obowiązek, tylko podsumowanie wykazów szczegółowych. Rozporządzenie z 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443) nie rozstrzyga, czy konkretny podmiot musi złożyć któryś z wykazów z załączników nr 1–3; zależy to od rodzaju jego korzystania ze środowiska.

Kto jest „podmiotem korzystającym ze środowiska”?

Według art. 3 pkt 20 Prawa ochrony środowiska (Dz.U. 2025 poz. 647) są to:

• przedsiębiorcy i przedsiębiorcy zagraniczni, a także osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie,
• jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami,
• osoby fizyczne spoza pierwszej grupy, ale wyłącznie w zakresie, w jakim ich korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia.

Jak progi 800 zł i 100 zł oraz termin 31 marca odnoszą się do wykazu?

Trzeba odróżnić dwie rzeczy: zapłatę opłaty i złożenie wykazu (art. 289 ust. 1 Prawa ochrony środowiska).

Próg 100 zł liczy się osobno dla każdego rodzaju korzystania, a nie łącznie (art. 289 ust. 1 zd. 2 POŚ). Przy opłacie z jednego rodzaju poniżej 100 zł i z drugiego powyżej 100 zł wykaz dotyczy tylko drugiego (art. 289 ust. 1 zd. 2 POŚ). Opłata w przedziale od ponad 100 zł do 800 zł wymaga wykazu, ale nie wymaga wpłaty. Powyżej 800 zł wymagane są i wykaz, i zapłata (art. 289 ust. 1 POŚ). Opłatę nalicza się według stawek obowiązujących w okresie faktycznego korzystania ze środowiska (art. 285 ust. 1 POŚ).

Art. 289 ust. 2 Prawa ochrony środowiska stanowi, że sejmik województwa może w drodze aktu prawa miejscowego uchwalić podwyższenie kwoty, o której mowa w ust. 1, jednak nie więcej niż do 50%. Przed sporządzeniem rozliczenia warto sprawdzić w urzędzie marszałkowskim własnego województwa oraz w jego wojewódzkim publikatorze aktów prawa miejscowego, czy sejmik podjął taką uchwałę.

Co grozi, gdy opłata nie zostanie zapłacona?

Według art. 286 ust. 4 Prawa ochrony środowiska informacje o wysokości należnych opłat zawarte w wykazach stanowią podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, jeśli opłata wynikająca ze złożonego wykazu nie zostanie zapłacona. Organ nie potrzebuje do tego dodatkowej decyzji wymierzającej opłatę. Wzór, formę i sposób przedkładania wykazów określa rozporządzenie wydane na podstawie art. 286 ust. 6. Według § 3 rozporządzenia (Dz.U. 2019 poz. 2443) wykazy składa się papierowo albo elektronicznie, w tym przez ePUAP.

Co zrobić w praktyce?

1. Ustal dla każdego rodzaju korzystania ze środowiska roczną opłatę i porównaj ją z progiem 100 zł dla wykazu (art. 289 ust. 1 zd. 2 Prawa ochrony środowiska) oraz progiem 800 zł dla zapłaty (art. 289 ust. 1 zd. 1 tej ustawy).

2. Dla rodzajów powyżej 100 zł przygotuj wykazy szczegółowe, a na ich podstawie zbiorcze zestawienie (Zał. 4), które przewiduje art. 286 ust. 1 pkt 2 Prawa ochrony środowiska i § 2 pkt 4 rozporządzenia (Dz.U. 2019 poz. 2443).

3. Złóż dokumenty marszałkowi województwa do 31 marca (art. 286 ust. 1 w zw. z art. 285 ust. 2 Prawa ochrony środowiska). Opłatę powyżej progu 800 zł wpłać na rachunek urzędu marszałkowskiego w tym samym terminie (art. 285 ust. 2 i art. 289 ust. 1).

Więcej o sprawozdaniu w tym zakresie znajdziesz w artykule sprawozdanie BDO – emisja i korzystanie ze środowiska. O przypadkach, gdy wykaz nie jest wymagany, piszemy w tekście kiedy nie trzeba składać wykazu opłat za korzystanie ze środowiska. Przy piecach i kotłach pomocny będzie artykuł o sprawozdaniu z opłat środowiskowych. W razie wątpliwości co do rozliczenia możesz skontaktować się z ROZ.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.