Wykaz opłat za korzystanie ze środowiska składa się marszałkowi województwa w dwóch częściach: jako szczegółowe dane o zakresie korzystania ze środowiska i wysokości opłat oraz jako ich zbiorcze zestawienie (art. 286 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska). Termin to 31 marca następnego roku (art. 285 ust. 2). Wzory określa rozporządzenie Ministra Klimatu (Dz.U. 2019 poz. 2443).
Stan prawny na: 2026-10-13
Poniżej wyjaśniamy, z czego składa się wykaz, kto musi go złożyć, skąd wziąć dane do jego wypełnienia i kiedy obowiązek składania wykazu w ogóle nie powstaje. Artykuł dotyczy wyłącznie wykazu opłatowego składanego marszałkowi województwa na podstawie Prawa ochrony środowiska (dalej: POŚ).
Kto musi złożyć wykaz opłat za korzystanie ze środowiska?
Obowiązek dotyczy podmiotu korzystającego ze środowiska. Definicja z art. 3 pkt 20 POŚ jest szersza, niż sugeruje potoczne rozumienie „firmy”. Obejmuje:
- przedsiębiorcę w rozumieniu Prawa przedsiębiorców oraz przedsiębiorcę zagranicznego, a także osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie (uprawy rolne, chów lub hodowla zwierząt, ogrodnictwo, warzywnictwo, leśnictwo, rybactwo śródlądowe),
- jednostkę organizacyjną niebędącą przedsiębiorcą,
- osobę fizyczną spoza pierwszej grupy, ale wyłącznie w zakresie, w jakim jej korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia.
W praktyce oznacza to, że status podmiotu korzystającego ze środowiska mają także rolnicy i część podmiotów publicznych (wniosek z art. 3 pkt 20 POŚ). Osoba fizyczna spoza pierwszej grupy ma ten status tylko w zakresie, w jakim jej korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia (art. 3 pkt 20 lit. c POŚ). Sam status nie przesądza jednak o obowiązku złożenia wykazu. O tym decyduje rodzaj korzystania ze środowiska i wysokość opłaty, o czym mowa niżej.
Z czego składa się wykaz i komu go złożyć?
Podmiot korzystający ze środowiska przedkłada marszałkowi województwa dwa dokumenty (art. 286 ust. 1 POŚ):
1. wykaz zawierający informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska wykorzystane do ustalenia wysokości opłat oraz o wysokości należnych opłat,
2. wykaz zawierający zbiorcze zestawienie tych informacji – z zastrzeżeniem art. 289 ust. 1 POŚ.
Sposób przedkładania, formę i wzory wykazów określa rozporządzenie wydane na podstawie art. 286 ust. 6 POŚ: rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (Dz.U. 2019 poz. 2443). Obowiązuje ono od 1 stycznia 2020 r. Wykazy można złożyć w postaci papierowej albo elektronicznie (ePUAP, podpis kwalifikowany, zaufany lub osobisty) – § 3 rozporządzenia.
Ważna jest też konsekwencja złożenia wykazu. Informacje o wysokości należnych opłat zawarte w wykazach stanowią podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego (art. 286 ust. 4 POŚ). Jeśli więc złożysz wykaz, a nie zapłacisz wykazanej w nim opłaty, nie jest potrzebna dodatkowa decyzja wymierzająca opłatę, aby rozpocząć egzekucję.
Czym jest „zbiorcze zestawienie” (Załącznik nr 4)?
Zbiorcze zestawienie, potocznie „Załącznik nr 4”, to wzór wykazu określony w załączniku nr 4 do rozporządzenia z 2019 r. (§ 1 pkt 1 lit. b i § 2 pkt 4 rozporządzenia, Dz.U. 2019 poz. 2443). Jego tytuł brzmi: „Wykaz zawierający zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat”.
To dokument sumujący. Zbiera w jednym miejscu opłaty z poszczególnych kategorii:
- gazy i pyły wprowadzane do powietrza,
- emisje gazów cieplarnianych objęte EU ETS, które nie zostały rozliczone,
- wydane uprawnienia do emisji,
- składowanie odpadów.
Dane pochodzą z wykazów szczegółowych, czyli z załączników nr 1–3 do tego samego rozporządzenia. W praktyce oznacza to, że zestawienie wypełnia się jako podsumowanie przy składaniu któregokolwiek z wykazów szczegółowych, a nie jako samodzielny obowiązek.
Zbiorcze zestawienie nie jest elementem systemu KOBiZE ani Krajowej bazy. Wynika z POŚ (art. 286), jest uregulowane innym aktem wykonawczym i trafia do innego organu: do marszałka województwa, a nie do Krajowego ośrodka.
Skąd wziąć dane do wykazu za emisje do powietrza?
Wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza jest jedną z kategorii opłat z art. 273 ust. 1 pkt 1 POŚ. Wykazy dotyczące tej kategorii są sporządzane na podstawie raportu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji, czyli rocznego raportu składanego do Krajowej bazy KOBiZE (art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ).
Oznacza to, że wykazu nie budujesz od zera z niezależnych pomiarów, tylko opierasz go na danych z tego samego raportu (art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ).
To nadal dwa odrębne obowiązki, składane do różnych organów. Złożenie raportu KOBiZE nie zastępuje wykazu dla marszałka. Odrębnym mechanizmem jest art. 7a ustawy z 2009 r.: marszałek województwa ma nieodpłatny wgląd do Krajowej bazy w zakresie informacji dotyczących eksploatacji urządzeń (art. 7a ust. 1 pkt 3 i ust. 4), a GIOŚ i WIOŚ – bez tego ograniczenia. Nie zwalnia to ciebie z własnego obowiązku.
Emisje rozliczone w EU ETS nie podlegają tej opłacie w zakresie pokrytym uprawnieniami (art. 273 ust. 4 POŚ). Wyłączenie dotyczy wyłącznie zakresu faktycznie rozliczonego w tym systemie, a nie całej działalności podmiotu.
Kiedy nie trzeba składać wykazu ani płacić opłaty?
Art. 289 ust. 1 POŚ zawiera dwa różne progi i nie wolno ich mylić. Oba liczy się osobno dla każdego rodzaju korzystania ze środowiska wymienionego w art. 273 ust. 1, a nie łącznie.
| Roczna opłata z tytułu danego rodzaju korzystania | Wykaz (art. 286 ust. 1) | Wpłata opłaty |
|---|---|---|
| nie przekracza 100 zł | nie przedkłada się | nie wnosi się |
| powyżej 100 zł, do 800 zł włącznie | trzeba złożyć | nie wnosi się |
| powyżej 800 zł | trzeba złożyć | trzeba wnieść |
Podstawą progu 800 zł jest zdanie pierwsze art. 289 ust. 1: nie wnosi się opłat z tytułu rodzajów korzystania, których roczna wysokość wnoszona na rachunek urzędu marszałkowskiego nie przekracza 800 zł. Opłata równa dokładnie 800 zł również nie jest wnoszona. Próg 100 zł wynika ze zdania drugiego tego samego ustępu: gdy roczna opłata z tytułu każdego z rodzajów korzystania nie przekracza 100 zł, nie przedkłada się także wykazów, o których mowa w art. 286 ust. 1.
W praktyce oznacza to, że w środkowym wierszu tabeli opłata mieści się w przedziale, w którym nie płacisz (art. 289 ust. 1 zdanie pierwsze), ale wykaz nadal obowiązuje, bo od jego złożenia zwalnia dopiero opłata nieprzekraczająca 100 zł (art. 289 ust. 1 zdanie drugie). Jest to wniosek z obu zdań tego przepisu, a nie odrębna reguła. Skoro oba progi dotyczą każdego rodzaju korzystania z art. 273 ust. 1 osobno (art. 289 ust. 1), możesz być zwolniony z wykazu za emisje do powietrza, a jednocześnie zobowiązany do jego złożenia za inny rodzaj korzystania, jeśli tam opłata przekracza 100 zł.
Art. 289 ust. 2 POŚ stanowi dosłownie: „Sejmik województwa może, w drodze aktu prawa miejscowego, uchwalić podwyższenie kwoty, o której mowa w ust. 1, jednak nie więcej niż do 50%.” Przepis mówi o „kwocie, o której mowa w ust. 1”; w naszej interpretacji dotyczy to progu 800 zł, a nie progu 100 zł. Przed ustaleniem kwoty do zapłaty sprawdź w urzędzie marszałkowskim, czy w twoim województwie obowiązuje taka uchwała.
Jaki jest termin i kto liczy opłatę?
Opłatę za dany rok kalendarzowy wnosi się do 31 marca następnego roku, według stawek obowiązujących w okresie, w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce (art. 285 ust. 1–2 POŚ). Ten sam termin dotyczy złożenia wykazu (art. 286 ust. 1 POŚ). Zapłata i wykaz mają więc jeden wspólny termin, który jest inny niż termin sprawozdania rocznego w BDO (15 marca). Więcej o różnicach między tymi obowiązkami znajdziesz w artykule BDO a opłata środowiskowa – różnice i obowiązki.
Opłatę ustalasz samodzielnie i wnosisz na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego (art. 284 ust. 1 POŚ: podmiot „ustala we własnym zakresie wysokość należnej opłaty”). W praktyce oznacza to, że nie czekasz na decyzję organu, a ewentualny błąd w obliczeniach obciąża ciebie.
Gdzie sprawdzić wzory i substancje?
Konkretnych substancji i źródeł emisji oraz ich stawek nie określa sama ustawa. Wzory formularzy znajdziesz w rozporządzeniu Ministra Klimatu z 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443). Przed złożeniem wykazu sprawdź aktualne brzmienie przepisów, a w razie wątpliwości co do rodzaju korzystania, progów lub sposobu wypełnienia pól skonsultuj się z urzędem marszałkowskim albo specjalistą. Pełny tekst ustawy znajdziesz w tekście jednolitym Prawa ochrony środowiska (Dz.U. 2025 poz. 647).
Co zrobić przed 31 marca?
1. Ustal, czy jesteś podmiotem korzystającym ze środowiska (art. 3 pkt 20 POŚ) i jakie rodzaje korzystania z art. 273 ust. 1 POŚ cię dotyczą.
2. Dla każdego rodzaju oblicz roczną opłatę (art. 284 ust. 1 POŚ) i porównaj ją z progami 100 zł i 800 zł (art. 289 ust. 1 POŚ).
3. Dla emisji do powietrza przygotuj dane z rocznego raportu KOBiZE – to na nim opiera się wykaz (art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ).
4. Wypełnij właściwe wykazy szczegółowe (załączniki nr 1–3) i zbiorcze zestawienie (załącznik nr 4) według wzorów z rozporządzenia (Dz.U. 2019 poz. 2443).
5. Złóż wykazy marszałkowi województwa (art. 286 ust. 1 POŚ) za każdy rodzaj korzystania, w którym opłata przekracza 100 zł (art. 289 ust. 1 zdanie drugie POŚ), i – tylko jeśli opłata z danego rodzaju korzystania przekracza 800 zł (art. 289 ust. 1 zdanie pierwsze POŚ) – wpłać ją na rachunek urzędu marszałkowskiego (art. 284 ust. 1 POŚ). Termin dla obu działań to 31 marca (art. 285 ust. 2 POŚ).
Jeśli obowiązki środowiskowe prowadzisz w firmie z kotłownią lub piecami, praktyczny przykład znajdziesz w artykule o sprawozdaniu z opłat środowiskowych dla pieców i kotłów. Pomoc w przygotowaniu dokumentów opisujemy na stronie opłaty środowiskowe.
Podstawa prawna i źródła
Masz pytania o BDO, KOBiZE lub PPWR? Skonsultuj się z ekspertem — bezpłatnie.
Umów bezpłatną konsultację →
