Co to jest opłata SUP a1 i kogo dotyczy?

Opłata SUP to opłata za jednorazowe produkty z tworzyw sztucznych, wynikająca z ustawy o opłacie produktowej. Sprzedawca lub lokal gastronomiczny pobiera ją od klienta za kubki i pojemniki na żywność (art. 3b ustawy, Dz.U. 2024 poz. 433), a producent lub importer płaci osobną opłatę roczną (art. 3k).

Skąd pozycja „SUP a1” i co oznacza skrót SUP?

SUP to skrót od angielskiego „single-use plastics”, czyli jednorazowych produktów z tworzyw sztucznych. Przepisy o nich zawiera ustawa z 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej (tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 433), zmieniona ustawą z 14 kwietnia 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 877). Oznaczenie „a1” nie jest nazwą żadnej opłaty w tych przepisach. Może pochodzić z układu dokumentu lub konta, w którym je widzisz. Przed dalszymi krokami warto sprawdzić w koncie BDO i w samym dokumencie, której pozycji sprawozdania lub którego etapu dotyczy to oznaczenie, a następnie dopasować ją do jednego z trzech mechanizmów z tabeli.

Jakie są trzy mechanizmy SUP: zakaz, opłata przy sprzedaży i opłata producenta?

Ustawa nie zawiera jednej opłaty SUP, lecz trzy odrębne mechanizmy, każdy z innym załącznikiem do ustawy i innym obowiązanym.

Załącznik nr 6 jest węższy, niż się często zakłada: obejmuje wyłącznie kubki i pojemniki na żywność. Torby, chusteczki nawilżane, balony i filtry tytoniowe znajdują się w załączniku nr 9, więc płaci za nie producent lub importer, a nie klient przy kasie.

Ile wynosi opłata pobierana od klienta i jakie obowiązki z nią idą?

Obowiązek z art. 3b ust. 1 dotyczy przedsiębiorcy prowadzącego jednostkę handlu detalicznego, hurtowego lub gastronomiczną, który oferuje produkty z załącznika nr 6 jako opakowanie albo żywność lub napoje w nich zapakowane. Ust. 2 obejmuje przedsiębiorców oferujących je przez automaty. Ust. 3 dodaje obowiązek zaoferowania klientowi opakowania niejednorazowego. Ten ustęp wszedł w życie później niż ust. 1-2, ponieważ stosuje się go od terminu określonego w art. 22 pkt 2 ustawy nowelizującej. Nadzór nad art. 3b ust. 1-3 sprawuje Inspekcja Handlowa (art. 3b ust. 4).

Stawki od 1 stycznia 2024 r. ustala rozporządzenie ministra klimatu i środowiska z 7 grudnia 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 2679), wydane na podstawie art. 3c ust. 2 ustawy: 0,20 zł za sztukę kubka na napoje i 0,25 zł za sztukę pojemnika na żywność gotową do bezpośredniego spożycia. Talerze, owijki i pojemniki na napoje nie podlegają tej stawce, bo należą do innego mechanizmu.

Podmioty z art. 3b ust. 1-2 muszą też prowadzić ewidencję liczby sztuk produktów kupionych lub wydanych użytkownikom końcowym w roku kalendarzowym, papierową albo elektroniczną, osobno dla każdej jednostki handlowej, jeśli jest ich więcej niż jedna, i przechowywać ją 5 lat (art. 3h ust. 1-2 i 4). Sprawozdanie SUP nie ma odrębnego kanału: składa się je jako część rocznego sprawozdania z art. 73 ustawy o odpadach z 14 grudnia 2012 r. przez indywidualne konto w BDO, do 15 marca za poprzedni rok kalendarzowy, do marszałka województwa (art. 3h ust. 3 w zw. z art. 73 ust. 1 pkt 2b, art. 73 ust. 2 pkt 3a oraz art. 76 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 tej ustawy). To miejsce, w którym przedsiębiorca spotyka SUP w koncie BDO, jednak o tym, której pozycji dotyczy „a1”, rozstrzyga dopiero zawartość Twojego sprawozdania.

Jak liczy się opłata producenta i importera i kiedy ją zapłacić?

Art. 3k ustanawia dwie odrębne opłaty roczne, płacone marszałkowi województwa do 15 marca roku następnego (art. 3k ust. 1-4 w zw. z art. 3l ust. 1-3). Obie liczy się jako stawka pomnożona przez masę albo liczbę sztuk wprowadzonych na rynek.

• Art. 3k ust. 1 obejmuje produkty z sekcji I i III załącznika nr 9. Dla sekcji I (pojemniki na żywność, paczki i owijki elastyczne z żywnością, pojemniki na napoje, kubki na napoje z pokrywkami, lekkie torby na zakupy) stawka wynosi 0,10 zł za kilogram, a dla wyrobów tytoniowych z filtrami z tworzywem sztucznym (sekcja III) 0,01 zł za sztukę (rozporządzenie z 9 grudnia 2023 r., Dz.U. 2023 poz. 2686).
• Art. 3k ust. 2 w zw. z art. 3l ust. 1 pkt 2 jest opłatą odrębną od ust. 1, na pokrycie sprzątania, transportu i przetwarzania, i dotyczy sekcji II. Dla chusteczek nawilżanych i balonów, z wyjątkiem balonów przemysłowych, stawka wynosi 0,01 zł za sztukę (rozporządzenie z 9 grudnia 2023 r., Dz.U. 2023 poz. 2686).

Stawki za sztukę w obu ustępach są liczbowo równe, ale mają różne podstawy (art. 3k ust. 1 i ust. 2), więc w dokumentach nie wolno ich mylić.

Jakie kary grożą za naruszenie obowiązków SUP?

Oznakowanie dotyczy przedsiębiorcy wprowadzającego do obrotu produkty z załącznika nr 8, m.in. kubki na napoje, według wzorów z rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2020/2151 (art. 3j), od 24 maja 2023 r. Dwie kary w tej samej wysokości 500-20 000 zł nakładają różne organy, dlatego rodzaj naruszenia decyduje o tym, kto prowadzi postępowanie.

Jakie są wyjątki i przypadki brzegowe?

• Lekkie torby na zakupy. Nie podlegają opłacie pobieranej od klienta z art. 3b i 3c, tylko opłacie rocznej producenta lub importera z art. 3k. Jest ona niezależna od opłaty recyklingowej za reklamówki z ustawy o opakowaniach: obie opłaty mogą dotyczyć tego samego przedmiotu, ale płacą je różne podmioty na podstawie różnych ustaw.
• Balony przemysłowe. Są wyłączone z opłaty z art. 3k ust. 2.
• Hurt i odsprzedaż. Sposób rozróżnienia sprzedaży dla przedsiębiorców i dla konsumentów przy odsprzedaży hurtowej nie wynika wprost z przepisów, które tu cytujemy. W takiej sytuacji warto zweryfikować w Inspekcji Handlowej, czy Twoja sprzedaż hurtowa podlega art. 3b ust. 1.
• Kara a status podmiotu. Kara dotyczy naruszenia obowiązku, a nie samego faktu bycia podmiotem obowiązanym.

Przykład: kawiarnia z kawą na wynos

Kawiarnia sprzedaje kawę na wynos w plastikowych kubkach objętych załącznikiem nr 6. Jako jednostka gastronomiczna z art. 3b ust. 1 pobiera od klienta 0,20 zł za sztukę kubka, proponuje opakowanie niejednorazowe (ust. 3), prowadzi ewidencję liczby wydanych kubków i do 15 marca następnego roku wykazuje je w sprawozdaniu w BDO. Dostawca kubków, jeśli sam wprowadza je na rynek, płaci osobną opłatę roczną z art. 3k. Kawiarnia nie przejmuje tej opłaty, bo to oddzielny obowiązek innego podmiotu.

Co zrobić teraz?

1. Ustal, który wiersz tabeli mechanizmów opisuje Twoją działalność: sprzedaż produktów z załącznika nr 6, wprowadzanie na rynek produktów z załącznika nr 9, czy produkty z załącznika nr 7.

2. Sprawdź w koncie BDO, której pozycji sprawozdania dotyczy „a1”, i porównaj ją z ewidencją sztuk.

3. Jeśli płacisz opłatę roczną, zapisz termin 15 marca i rozdziel obliczenie według ust. 1 i ust. 2 art. 3k.

4. Nie wiesz, który obowiązek Cię dotyczy? Zobacz opłata SUP w BDO, BDO kara za brak ewidencji SUP oraz BDO kara za brak sprawozdania SUP. Jeśli firma nie jest jeszcze w rejestrze, zacznij od rejestracji firmy w BDO.

Jak możemy pomóc

Pomagamy ustalić, którego obowiązku SUP dotyczy pozycja w Twoim koncie, i przygotować sprawozdanie. Przygotowanie etapu SUP w sprawozdaniu produktowym kosztuje 200 zł netto za etap (opis usługi: etap sprawozdania produktowego w BDO); więcej o samej usłudze znajdziesz w opisie etapu SUP w sprawozdaniu BDO. Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, skontaktuj się z ekspertem BDO.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.