Czym są produkty jednorazowego użytku z plastiku (SUP) i jakie obowiązki z tego wynikają?

SUP to produkt wykonany w całości lub w części z tworzyw sztucznych, który nie został przeznaczony do wielokrotnego użycia (art. 2 pkt 9e). Tak definiuje go ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej (Dz.U. 2024 poz. 433), a konkretne obowiązki zależą od załączników do tej ustawy.

Co dokładnie mówi definicja SUP?

Według art. 2 pkt 9e ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej (tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 433) produkt jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych to produkt wykonany w całości lub w części z tworzyw sztucznych, który nie został przeznaczony, zaprojektowany ani wprowadzony do obrotu do wielokrotnego użycia przez zwrot w celu ponownego napełnienia lub ponownego użycia do tego samego celu. Definicję wprowadziła nowelizacja z dnia 14 kwietnia 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 877), a jej przepisy stosuje się od 24 maja 2023 r.

Przy ocenie własnego produktu warto zadać dwa pytania. Po pierwsze, czy tworzywo sztuczne jest w nim obecne: definicja mówi o wyrobie wykonanym w całości lub w części z tworzyw, więc samo to, że tworzywo stanowi tylko część produktu, nie wyłącza go z definicji. Po drugie, czy produkt nie jest przeznaczony, zaprojektowany ani wprowadzany do obrotu do wielokrotnego użycia przez zwrot do ponownego napełnienia lub ponownego użycia do tego samego celu. Dopiero spełnienie obu warunków oznacza SUP.

Sama definicja nie nakłada jeszcze żadnego obowiązku. O tym, co wolno, co kosztuje i co trzeba oznakować, decydują załączniki do ustawy.

Jakie trzy mechanizmy wynikają z listy produktów?

Ustawa przewiduje trzy odrębne mechanizmy produktowe, a każdy ma własną listę wyrobów i własną podstawę prawną (Dz.U. 2024 poz. 433):

Załącznik nr 6 jest węższy, niż się zwykle zakłada: obejmuje wyłącznie kubki i pojemniki na żywność. Torby, chusteczki, balony i filtry nie podlegają opłacie w punkcie sprzedaży, bo ich miejsce jest w załączniku nr 9. Przykład z praktyki opisujemy w tekście o pojemniku na żywność z pokrywką jako SUP, a o rozliczaniu wyrobu objętego zakazem pisaliśmy w artykule o plastikowych sztućcach jednorazowych.

Jakie inne obowiązki ma wprowadzający SUP i kiedy je wykonać?

Poza trzema mechanizmami z tabeli wyżej producent lub importer może mieć dodatkowe obowiązki. Zestawiamy te, które potwierdza ustawa o opłacie produktowej (Dz.U. 2024 poz. 433) oraz ustawa o odpadach (Dz.U. 2026 poz. 1328):

Dwie opłaty producenta wyglądają podobnie, ale mają odrębne podstawy: art. 3k ust. 1 dotyczy zagospodarowania odpadów, a art. 3k ust. 2 uprzątania, transportu i przetwarzania. Stawka 0,01 zł za sztukę występuje zarówno przy filtrach tytoniowych, jak i przy chusteczkach nawilżanych oraz balonach, lecz pod różnymi ustępami, więc nie wolno ich mylić. Obie opłaty producenta wnosi się marszałkowi województwa. Więcej o rozliczaniu opłaty przeczytasz w artykule o opłacie SUP w BDO.

Opłaty rocznej w BDO nie uiszcza się w roku, w którym zapłacono opłatę rejestrową (art. 57 ust. 4 ustawy o odpadach). Zwolniony z opłaty rejestrowej jest podmiot wpisany do systemu EMAS, a z opłaty rocznej w roku uzyskania wpisu (art. 57 ust. 2 i 5). Podmioty wpisywane do BDO w innym zakresie niż te 10 kategorii w ogóle nie płacą opłaty rejestrowej ani rocznej. Od strony praktycznej pomaga tu rejestracja w BDO i wpis do rejestru.

W przypadku kampanii edukacyjnych wprowadzający wyroby tytoniowe z filtrami realizuje obowiązek wyłącznie przez wniesienie opłaty (art. 11b ust. 5), bez możliwości przeznaczenia środków na własne kampanie.

Wyjątki i przypadki brzegowe

• Produkt częściowo z tworzywa jest nadal oceniany według definicji, bo art. 2 pkt 9e mówi o wykonaniu w całości lub w części.
• Produkt zaprojektowany i wprowadzany do obrotu do wielokrotnego użycia przez zwrot, w celu ponownego napełnienia lub ponownego użycia do tego samego celu, nie spełnia definicji.
• Opłata w punkcie sprzedaży (załącznik nr 6) nie obejmuje toreb, chusteczek, balonów ani filtrów, choć wchodzą one do opłaty producenta (załącznik nr 9).
• Balony przeznaczone do użytku przemysłowego są wyłączone z opłaty 0,01 zł za sztukę (art. 3k ust. 2 ustawy, Dz.U. 2024 poz. 433; stawka z rozporządzenia, Dz.U. 2023 poz. 2686).
• Przynależność do listy nie przesądza o wszystkich obowiązkach naraz: ten sam wyrób, na przykład kubek na napoje z pokrywką, może podlegać oznakowaniu, opłacie producenta i opłacie w punkcie sprzedaży jednocześnie, a inny wyrób tylko jednemu z tych mechanizmów.

Jak sprawdzić swój produkt krok po kroku?

1. Ustal, czy w produkcie jest tworzywo sztuczne i czy nie został zaprojektowany do wielokrotnego użycia przez zwrot do ponownego napełnienia. Jeśli tak, mamy SUP.

2. Przejrzyj załącznik nr 7. Jeżeli wyrób tam jest, nie wolno wprowadzać go do obrotu (art. 3i).

3. Sprawdź załączniki nr 8, 9 i 10: oznakowanie, opłata producenta i kampanie edukacyjne.

4. Zweryfikuj w ustawie o odpadach, czy jako wprowadzający produkty musisz uiszczać opłatę rejestrową i roczną w BDO. Warto sprawdzić to przed złożeniem wniosku w urzędzie marszałkowskim.

5. Zbierz dane o masie lub liczbie sztuk wprowadzonych na rynek, bo opłata producenta to stawka razy masa albo liczba sztuk.

Przykład: importer sprowadza kubki na napoje z pokrywkami. Kubek jest wykonany z tworzywa i nie jest przeznaczony do zwrotu w celu ponownego napełnienia, więc jest SUP. Kubki na napoje wymieniono w załączniku nr 8, więc wymagają oznakowania zgodnego z rozporządzeniem 2020/2151. Kubki z pokrywkami należą też do Sekcji I załącznika nr 9, więc importer płaci 0,10 zł za kilogram do 15 marca roku następnego. Kubki wskazuje również załącznik nr 6, dlatego w punkcie sprzedaży konsument płaci opłatę za ten wyrób. Dla tego samego importera chusteczki nawilżane byłyby rozliczane inaczej: opłata 0,01 zł za sztukę i oznakowanie, ale bez opłaty konsumenckiej, bo chusteczek nie ma w załączniku nr 6. Zestawienie produktów, które trzeba wykazać w sprawozdaniu, znajdziesz w artykule jakie produkty jednorazowe trzeba wykazać w sprawozdaniu SUP.

Jak możemy pomóc

Jeśli nie masz pewności, które z tych obowiązków dotyczą Twoich wyrobów i jak policzyć masę lub liczbę sztuk do sprawozdania, możemy to ustalić razem z Tobą i rozliczyć za Ciebie. Zakres tej pracy opisaliśmy w usłudze Etap: SUP.

Co w przepisach oznacza produkt jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych?

To produkt wykonany w całości lub w części z tworzyw sztucznych, który nie został przeznaczony, zaprojektowany ani wprowadzony do obrotu do wielokrotnego użycia przez zwrot w celu ponownego napełnienia lub ponownego użycia do tego samego celu. Liczy się więc zarówno skład wyrobu, jak i sposób, w jaki go zaprojektowano i wprowadzono do obrotu.

Jakie są wyjątki przy ocenie, czy dany wyrób podlega przepisom o SUP?

Opłata w punkcie sprzedaży z załącznika nr 6 jest węższa, niż się zakłada: dotyczy wyłącznie kubków i pojemników na żywność. Torby, chusteczki, balony i filtry do niej nie należą, ponieważ ich miejsce jest w załączniku nr 9, czyli w rocznej opłacie producenta lub importera, której nie pobiera się od konsumenta.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.