Wykaz opłat za emisję do powietrza – krok po kroku

Wykaz opłat za emisję do powietrza składa się marszałkowi województwa do 31 marca (termin z art. 285 ust. 2 POŚ). Sporządza się go na podstawie rocznego raportu do Krajowej bazy KOBiZE (art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ), według wzoru z rozporządzenia z 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443). Wpisuje się substancje, wielkość emisji i należne opłaty (art. 286 ust. 1 pkt 1 POŚ).

Co dokładnie zawiera wykaz opłat za emisję do powietrza?

Wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza jest jedną z ustawowych kategorii opłat za korzystanie ze środowiska (art. 273 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo ochrony środowiska, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 647). Za tę kategorię podmiot przedkłada wykaz z art. 286 ust. 1 pkt 1 POŚ.

Według art. 286 ust. 1 pkt 1 POŚ wykaz zawiera informacje i dane wykorzystane do ustalenia wysokości opłat. Chodzi o dane o zakresie korzystania ze środowiska, w szczególności o rodzajach substancji wprowadzonych do powietrza i wielkości emisji. Wykaz obejmuje też wysokość należnych opłat.

Ta sama jednostka przewiduje dodatkowe pozycje dla innych kategorii. W razie wydania uprawnień do emisji wykaz podaje wielkość emisji gazów cieplarnianych objętych systemem handlu uprawnieniami oraz liczbę uprawnień. Dla składowania odpadów podaje rodzaje i ilości odpadów.

Jak krok po kroku przygotować i złożyć wykaz?

Poniższa tabela porządkuje kolejne czynności. Każdy krok opiera się na przepisie wskazanym w ostatniej kolumnie.

Wzory wykazów określa rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 2443), wydane na podstawie art. 286 ust. 6 POŚ. Według § 3 rozporządzenia wykazy składa się papierowo lub elektronicznie, a w wersji elektronicznej przez ePUAP z podpisem kwalifikowanym, zaufanym lub osobistym.

Do kiedy trzeba złożyć wykaz i w jakiej kolejności?

Art. 286 ust. 1 POŚ nakazuje przedłożyć wykaz marszałkowi województwa w terminie z art. 285 ust. 2 POŚ. Dla wykazu wraz z opłatą jest to 31 marca. Roczny raport do Krajowej bazy KOBiZE składa się wcześniej, do końca lutego (art. 7 ust. 1 ustawy z 17 lipca 2009 r.).

Wykaz sporządza się na podstawie tego raportu (art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ). W praktyce oznacza to następującą kolejność: najpierw raport do końca lutego, potem wykaz do 31 marca. To wniosek z obu terminów i z art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ. Przed złożeniem dokumentów warto zweryfikować w urzędzie marszałkowskim właściwym dla Twojej instalacji lub miejsca rejestracji, czy termin z art. 285 ust. 2 POŚ nie wymaga dodatkowych ustaleń dla Twojego rodzaju korzystania ze środowiska.

Jak wypełnić formularz z załącznika nr 1?

Załącznik nr 1 do rozporządzenia (Dz.U. 2019 poz. 2443) nosi tytuł „Wykaz zawierający informacje i dane o rodzajach i wielkości emisji gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza oraz o wysokości należnych opłat”. Na górze podaje się rok, którego dotyczy wykaz.

Formularz wymaga danych podmiotu korzystającego ze środowiska: nazwy, adresu, NIP i telefonu lub faksu. Osobno wpisuje się miejsce lub miejsca korzystania ze środowiska z adresem, gminą i powiatem. Przypisy do wzoru wskazują dwie zasady: wypełnia się tylko te tabele, które dotyczą danego podmiotu, a wielkości podaje się wraz z jednostkami miary.

Załącznik nr 4 to „zbiorcze zestawienie”, które sumuje opłaty z poszczególnych wykazów szczegółowych. Według przypisu do tego wzoru wypełnia się go przy każdym przedkładaniu któregokolwiek z wykazów z załączników nr 1–3. Jest to wzór wykazu z art. 286 ust. 1 pkt 2 POŚ i element rozliczenia opłaty u marszałka województwa, a nie część systemu KOBiZE.

Kiedy wykaz w ogóle trzeba składać: progi 100 zł i 800 zł?

Obie kwoty wynikają z art. 289 ust. 1 POŚ, ale dotyczą różnych czynności. Zdanie pierwsze stanowi, że nie wnosi się opłat z tytułu tych rodzajów korzystania ze środowiska z art. 273 ust. 1, których roczna wysokość wnoszona na rachunek urzędu marszałkowskiego nie przekracza 800 zł. Opłata równa dokładnie 800 zł też nie jest wnoszona.

Zdanie drugie dotyczy samego wykazu: gdy roczna opłata z tytułu danego rodzaju korzystania nie przekracza 100 zł, nie przedkłada się wykazów z art. 286 ust. 1. Próg liczy się osobno dla każdej kategorii opłaty, a nie łącznie. Niska opłata za powietrze nie zwalnia więc z wykazu za inną kategorię, jeśli ta przekracza 100 zł.

W praktyce oznacza to trzy sytuacje. Przy opłacie do 100 zł nie składa się wykazu za ten rodzaj korzystania. Przy opłacie powyżej 100 zł i do 800 zł wykaz jest potrzebny, ale sama opłata nie jest wnoszona. Powyżej 800 zł potrzebne są wykaz i zapłata. Jest to wniosek z dwóch zdań art. 289 ust. 1 POŚ.

Do którego marszałka składa się wykaz?

Art. 286 ust. 1 POŚ nakazuje przedłożyć wykaz „marszałkowi województwa”. Ustawa nie wskazuje dla wykazu odrębnej właściwości terytorialnej. Według praktyki urzędowej, opisanej na portalu biznes.gov.pl, jest to ten sam marszałek, który jest adresatem opłaty. To praktyka, a nie dosłowny przepis.

O właściwości opłaty rozstrzygają art. 277 ust. 1 i 2 oraz art. 3 pkt 42 POŚ. Dla urządzeń niestacjonarnych, czyli środków transportu, w tym floty pojazdów, opłatę wnosi się do urzędu marszałkowskiego właściwego według miejsca rejestracji podmiotu (art. 277 ust. 2). Jeden marszałek obejmuje wtedy całą flotę. Dla pozostałych opłat, w tym z instalacji stacjonarnych, właściwy jest marszałek według miejsca korzystania ze środowiska (art. 277 ust. 1).

W praktyce oznacza to, że podmiot z instalacjami w kilku województwach może mieć kilku adresatów. Art. 277 nie rozstrzyga tego, jak też kwestii, czy przy kilku instalacjach w jednym województwie składa się jeden wykaz, czy osobne. Warto zapytać o to w urzędzie marszałkowskim właściwym dla instalacji, przed złożeniem dokumentów.

Jak raport KOBiZE łączy się z wykazem?

Art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ stanowi, że wykazy z ust. 1 sporządza się na podstawie raportu z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji. Dla emisji do powietrza wykaz opiera się więc na danych z rocznego raportu do Krajowej bazy, a nie powstaje od zera z osobnych pomiarów.

To dwa odrębne obowiązki: raport do Krajowej bazy i wykaz u marszałka województwa. Mają różne podstawy prawne, a adresatem wykazu jest marszałek, nie Krajowy ośrodek. Złożenie jednego nie zastępuje drugiego. Ponieważ wykaz opiera się na raporcie, w praktyce raport trzeba mieć przygotowany wcześniej. To wniosek z art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ.

Osobnym kanałem jest art. 7a ustawy z 2009 r. Daje on organom nieodpłatny wgląd do Krajowej bazy (ust. 4). Marszałek województwa ma ten wgląd w zakresie informacji dotyczących eksploatacji urządzeń (art. 7a ust. 1 pkt 3), a GIOŚ i WIOŚ bez takiego ograniczenia (pkt 1–2). Jest to mechanizm nadzoru i nie zastępuje obowiązku podmiotu z art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ. Więcej o obowiązkach wobec KOBiZE przeczytasz w artykule Czy rejestracja w KOBiZE jest obowiązkowa?.

Jakie są wyjątki i przypadki brzegowe?

Pierwszy wyjątek dotyczy EU ETS. Zgodnie z art. 273 ust. 4 POŚ podmiot, który rozliczył emisje gazów cieplarnianych w unijnym systemie handlu uprawnieniami, nie płaci opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza w zakresie emisji pokrytych uprawnieniami. Dotyczy to wyłącznie emisji faktycznie rozliczonej w tym systemie, a nie całej działalności podmiotu.

Drugi przypadek to kilka rodzajów korzystania ze środowiska. Art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ jako źródło danych wskazuje raport KOBiZE dla emisji do powietrza. Pkt 2 i 3 tego ustępu dotyczą innych kategorii (uprawnienia do emisji w EU ETS i składowanie odpadów) i wskazują dla nich inne źródła danych niż raport KOBiZE.

Trzeci przypadek to flota i instalacje jednocześnie. Opłata za pojazdy trafia według art. 277 ust. 2 POŚ do marszałka właściwego dla miejsca rejestracji podmiotu. Opłata z instalacji stacjonarnych trafia według art. 277 ust. 1 POŚ do marszałka właściwego dla miejsca korzystania ze środowiska. W praktyce adresaci mogą się więc różnić. Stawki i źródła emisji wynikają z rozporządzenia i corocznego obwieszczenia, a nie z samej ustawy, więc stawkę na dany rok trzeba odczytać z obowiązującego obwieszczenia.

Dla firm z maszynami spalinowymi przydatny jest też artykuł Czy firma budowlana z maszynami spalinowymi musi złożyć wykaz opłat za emisję do powietrza?.

Co się dzieje, gdy opłata wynikająca z wykazu nie zostanie zapłacona?

Art. 286 ust. 4 POŚ stanowi, że informacje o wysokości należnych opłat zawarte w wykazach stanowią podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Przy złożonym wykazie dodatkowa decyzja wymierzająca opłatę nie jest do tego potrzebna. W praktyce wykaz ma więc skutek także wobec ewentualnej egzekucji, dlatego dane w nim powinny zgadzać się z raportem KOBiZE.

Od czego zacząć w swojej firmie?

W praktyce zacznij od trzech czynności. Po pierwsze, ustal roczną opłatę osobno dla każdego rodzaju korzystania ze środowiska i porównaj ją z progami z art. 289 ust. 1 POŚ. Po drugie, zbierz dane z rocznego raportu KOBiZE (art. 286 ust. 3 pkt 1 POŚ). Po trzecie, ustal marszałka właściwego dla instalacji lub miejsca rejestracji (art. 277 ust. 1 i 2 POŚ) i przed złożeniem zapytaj w jego urzędzie o kwestie, których przepisy nie rozstrzygają.

Jak załatwić to szybko i bez ryzyka?

Sprawę wykazu da się załatwić szybko i niedrogo z pomocą specjalistów. Koszt takiej pomocy to mniej więcej tyle, co firmowy internet przez miesiąc, a w zamian firma zyskuje spokój, że dane z raportu KOBiZE zgadzają się z wykazem i trafiają do właściwego marszałka.

Wybieraj firmę z gotowymi, sprawdzonymi rozwiązaniami, która specjalizuje się w tej tematyce od lat, a nie kogoś, kto robi to „na kolanie”. Od 2019 r. zajmujemy się wyłącznie obowiązkami środowiskowymi firm, w tym BDO. Jeśli masz wątpliwości co do progów albo wzoru formularza, napisz przez kontakt z ekspertem. Pomocne będą też opis usługi sprawozdanie za emisję i korzystanie ze środowiska oraz przegląd obowiązków i kontroli BDO i KOBiZE w 2026 r..

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.