Obornik, gnojowica i padłe zwierzęta a odpady w BDO

Obornik, gnojowica i padłe zwierzęta są odpadami tylko wtedy, gdy spełniają definicję z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach i nie obejmuje ich wyłączenie z art. 2. Wyłączone są m.in. odchody podlegające rozporządzeniu (WE) nr 1069/2009, wykorzystywane w rolnictwie, leśnictwie lub do produkcji energii z biomasy metodami nieszkodliwymi dla środowiska i zdrowia ludzi (art. 2 pkt 6), oraz zwłoki zwierząt, które poniosły śmierć w inny sposób niż przez ubój, unieszkodliwiane zgodnie z tym rozporządzeniem (art. 2 pkt 10).

Co jest odpadem według ustawy?

Według ustawy o odpadach (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1328) odpadem jest każda substancja lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany (art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach). Wystarczy spełnienie jednej z tych przesłanek. Sam zamiar pozbycia się jest więc wystarczający, a ustawa nie wprowadza kryterium wartości rynkowej. Ocena, czy posiadacz zamierza się pozbyć danego materiału, jest kwestią stanu faktycznego.

Definicja to jednak dopiero pierwszy krok. Art. 2 ustawy o odpadach wyłącza z jej stosowania wybrane kategorie, o czym poniżej.

Czy obornik i gnojowica są odpadem?

Art. 2 pkt 6 ustawy o odpadach stanowi, że ustawy nie stosuje się do biomasy w postaci odchodów podlegających rozporządzeniu (WE) nr 1069/2009, słomy oraz innych, niebędących niebezpiecznymi, naturalnych substancji pochodzących z produkcji rolniczej lub leśnej. Wyłączenie dotyczy biomasy wykorzystywanej w rolnictwie, leśnictwie lub do produkcji energii z takiej biomasy metodami nieszkodliwymi dla środowiska i zdrowia ludzi.

Jeśli więc obornik lub gnojowica są odchodami podlegającymi rozporządzeniu (WE) nr 1069/2009 i są tak wykorzystywane, mieszczą się w tym wyłączeniu (art. 2 pkt 6 ustawy o odpadach). Gdy te warunki nie są spełnione, wyłączenie z art. 2 pkt 6 nie działa. Sprawdź wtedy, czy materiał nie mieści się w wyłączeniu z art. 2 pkt 9 ustawy o odpadach (produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego objęte rozporządzeniem (WE) nr 1069/2009, opisane niżej). Jeśli żadne wyłączenie nie działa, status ocenia się według definicji z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach.

Czy padłe zwierzęta podlegają ustawie o odpadach?

Art. 2 pkt 10 ustawy o odpadach wyłącza z jej stosowania zwłoki zwierząt, które poniosły śmierć w inny sposób niż przez ubój (w tym zwierząt uśmierconych w celu wyeliminowania chorób epizootycznych), jeśli są unieszkodliwiane zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1069/2009. Wyłączenie ma więc dwa elementy: sposób śmierci i sposób unieszkodliwienia.

Padłe zwierzę, którego zwłoki są unieszkodliwiane zgodnie z tym rozporządzeniem, nie podlega ustawie o odpadach (art. 2 pkt 10 ustawy o odpadach). Jeśli zwłoki są unieszkodliwiane w inny sposób, wyłączenie z art. 2 pkt 10 nie ma zastosowania. Sprawdź wtedy wyłączenie z art. 2 pkt 9 ustawy o odpadach (produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego objęte rozporządzeniem (WE) nr 1069/2009, opisane niżej); jeśli i ono nie działa, status ocenia się według art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach.

A co z produktami ubocznymi pochodzenia zwierzęcego?

Art. 2 pkt 9 ustawy o odpadach wyłącza z jej stosowania produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego, w tym przetworzone, objęte rozporządzeniem (WE) nr 1069/2009. Wyjątek dotyczy tych, które są odpadami przewidzianymi do składowania na składowisku odpadów, do przekształcania termicznego albo do wykorzystania w zakładzie produkującym biogaz lub w kompostowni zgodnie z tym rozporządzeniem. W tych przypadkach wyłączenie nie działa.

Jak wygląda to w zestawieniu?

Jakie są wyjątki i przypadki graniczne?

• Przedmiot lub substancja spełniające warunki z art. 10 ustawy o odpadach (produkt uboczny) nie są odpadem.
• Odpady poddane recyklingowi lub innemu odzyskowi mogą utracić status odpadu na warunkach art. 14 ustawy o odpadach.
• Art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach nie rozstrzyga sam, czy posiadacz zamierza się pozbyć materiału; zależy to od stanu faktycznego konkretnej sprawy.

Co zrobić teraz?

1. Dla każdego strumienia (obornik i gnojowica, zwłoki, produkty uboczne) ustal, czy mieści się w wyłączeniu z art. 2 pkt 6, 9 lub 10 ustawy o odpadach.

2. Sprawdź, jak materiał jest faktycznie wykorzystywany albo unieszkodliwiany. Od tego zależy wyłączenie.

3. Strumień, który wyłączenia nie spełnia, oceń według art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach. Jeśli okaże się odpadem, zajrzyj do artykułów o sprawozdaniu w BDO, kodach odpadów i rejestracji w BDO.

4. W razie wątpliwości co do zamiaru lub sposobu wykorzystania skonsultuj się ze specjalistą od prawa odpadowego.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.