Kontrola ochrony środowiska w warsztacie – WIOŚ i BDO

Kontrolę ochrony środowiska w warsztacie, w zakresie przepisów o odpadach, prowadzą organy Inspekcji Ochrony Środowiska: Główny Inspektor Ochrony Środowiska i wojewódzcy inspektorzy (WIOŚ) – art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska. Mogą też weryfikować zgodność ewidencji odpadów ze stanem rzeczywistym (art. 83 ust. 2a ustawy o odpadach).

Poniżej opisano, kto i na jakiej podstawie kontroluje warsztat, jak wygląda tryb planowy i pozaplanowy, co może nastąpić po kontroli oraz jak się przygotować. Pełny tekst ustawy o odpadach znajdziesz w tekście jednolitym (Dz.U. 2026 poz. 1328). Warto sprawdzić w aktualnym tekście jednolitym ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz.U. 2024 poz. 425), czy art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l oraz art. 9 i 9a nie zostały zmienione po dacie, na którą opisano stan prawny.

Kto kontroluje warsztat i na jakiej podstawie?

Ogólną kompetencję kontrolną nad przestrzeganiem ustawy o odpadach mają organy Inspekcji Ochrony Środowiska. Są to Główny Inspektor Ochrony Środowiska (GIOŚ, organ centralny) oraz wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska (WIOŚ, organy w województwach). Podstawą jest art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j. Dz.U. 2024 poz. 425), który wprost wymienia ustawę o odpadach wśród ustaw, których przestrzeganie Inspekcja kontroluje. Organami Inspekcji są według art. 3 tej ustawy GIOŚ i WIOŚ, a kontrolę wykonują – zgodnie z art. 9 ust. 1d – ci inspektorzy oraz upoważnieni przez nich inspektorzy Inspekcji.

Ta kompetencja obejmuje całą ustawę o odpadach: wytwarzanie odpadów, ich transport, ewidencję, rejestrację i pozostałe obowiązki, a nie wyłącznie sam system BDO. Z art. 9 ust. 2 ustawy o Inspekcji wynikają przy tym konkretne uprawnienia kontrolujących, m.in. wstęp na teren, pobieranie próbek i pomiary oraz żądanie informacji.

Co inspekcja może sprawdzić w ewidencji odpadów i BDO?

Organy Inspekcji Ochrony Środowiska należą do użytkowników BDO wymienionych w art. 83 ust. 1 pkt 16 ustawy o odpadach, a z art. 83 ust. 2 wynika ich nieodpłatny dostęp do systemu w zakresie związanym z kompetencjami. Art. 83 ust. 2a daje użytkownikom z pkt 12–24, a więc także Inspekcji, wprost możliwość weryfikacji zgodności ze stanem rzeczywistym ewidencji odpadów prowadzonej przez posiadaczy odpadów. Kompetencja ta obowiązuje od 1 stycznia 2020 r., a obecne brzmienie ust. 2a – od 1 stycznia 2025 r.; wcześniej dostęp do BDO (pkt 16) już istniał, ale tej konkretnej kompetencji jeszcze nie.

Przy kontroli transportu odpadów pojazd przewożący odpady może zostać zatrzymany w razie stwierdzonych naruszeń. Według art. 24a ust. 1 ustawy o odpadach mogą to zrobić Krajowa Administracja Skarbowa, Straż Graniczna, Policja, Inspekcja Transportu Drogowego oraz organy Inspekcji Ochrony Środowiska.

Czym różni się kontrola planowa od pozaplanowej?

Tryb kontroli decyduje o tym, czy przedsiębiorca dowie się o niej z wyprzedzeniem. Zasady dotyczą kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy i wynikają z art. 48 ust. 1–2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców w związku z art. 9a ust. 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska oraz z art. 9a ust. 2 w związku z art. 9 ust. 1b–1c tej ustawy.

Twierdzenie, że kontrole Inspekcji zawsze odbywają się bez zapowiedzi, nie jest prawdziwe jako reguła: kontrole planowe są zapowiadane (art. 48 ust. 1 Prawa przedsiębiorców). Warsztat nie może jednak liczyć na zapowiedź, jeśli kontrola jest pozaplanowa, np. interwencyjna po skardze (art. 9a ust. 2 ustawy o IOŚ).

Co może się stać po kontroli?

Na podstawie ustaleń kontroli wojewódzki inspektor ochrony środowiska może wydać zarządzenie pokontrolne do kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub osoby fizycznej (art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska).

Odrębną ścieżką jest sankcja. Administracyjną karę pieniężną z art. 194 ustawy o odpadach, w tym za brak wymaganego wpisu (art. 194 ust. 1 pkt 5), wymierza w drodze decyzji wojewódzki inspektor ochrony środowiska na podstawie art. 196 tej ustawy, a nie marszałek województwa. Sankcje za inne naruszenia stwierdzone w kontroli, np. brak ewidencji, nakładane są w odrębnych trybach, a ten artykuł nie podaje kwot kar.

Jakie są wyjątki i przypadki brzegowe?

• Kontrola na wniosek przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 48 ust. 4 Prawa przedsiębiorców na wniosek przedsiębiorcy kontrola planowa może zostać wszczęta przed upływem 7 dni.
• Marszałek a Inspekcja. Marszałek Województwa pełni funkcję rejestrową: prowadzi rejestr BDO i dokonuje wpisu, zmiany lub wykreślenia. Nie jest organem kontrolnym ani nie wymierza kar z art. 194 ustawy o odpadach – robi to WIOŚ (art. 196). Oba organy współdziałają, ale ich kompetencje są odrębne.

Co zrobić w warsztacie już teraz?

Poniższe kroki są praktycznymi wnioskami z opisanych przepisów, a nie odrębnymi obowiązkami ustawowymi.

1. Porównaj ewidencję ze stanem faktycznym. Skoro inspekcja ma na podstawie art. 83 ust. 2a ustawy o odpadach możliwość weryfikacji ewidencji ze stanem rzeczywistym, sprawdź, czy zapisy w BDO dotyczące odpadów z warsztatu zgadzają się z tym, co faktycznie wytwarzasz i przekazujesz.

2. Sprawdź, czy masz wymagany wpis. Brak wymaganego wpisu jest podstawą kary z art. 194 ust. 1 pkt 5 ustawy o odpadach, więc potwierdź w BDO, że warsztat figuruje w rejestrze. Wpisu, jego zmiany lub wykreślenia dokonuje marszałek województwa, nie WIOŚ.

3. Miej pod ręką dokumenty z przekazania odpadów. Art. 24a ustawy o odpadach pozwala zatrzymać pojazd z odpadami przy stwierdzonych naruszeniach, więc przygotuj dokumenty z przekazania odpadów i spójne z nimi zapisy w ewidencji.

4. Przygotuj się na kontrolę bez zapowiedzi. Wyznacz osobę, która w razie kontroli pozaplanowej (art. 9a ust. 2 ustawy o IOŚ) wskaże dokumentację i ewidencję, bo zawiadomienia w tym trybie może nie być.

5. Po kontroli reaguj na zarządzenie. Jeśli WIOŚ wyda zarządzenie pokontrolne (art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o IOŚ), zachowaj je razem z dokumentacją i ustal z doradcą, jak je wykonać.

Jeśli w ewidencji lub we wpisie znajdziesz luki, możesz skorzystać z obsługi BDO dla firm. Więcej o przebiegu kontroli przeczytasz w artykule Kontrola BDO, a o obowiązkach i kontrolach w 2026 r. w tekście BDO, KOBiZE – obowiązki i kontrola 2026.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.