Co to jest kontrola BDO w firmie?

Kto przeprowadza kontrolę i co może sprawdzić?

Ogólną kompetencję kontrolną nad przestrzeganiem ustawy o odpadach mają organy Inspekcji Ochrony Środowiska: Główny Inspektor Ochrony Środowiska (centralnie) oraz wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska, czyli WIOŚ (w województwach). Wynika to z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz.U. 2024 poz. 425), który wprost wymienia ustawę o odpadach wśród ustaw objętych ich kontrolą. Kontrola obejmuje całą ustawę o odpadach (wytwarzanie, transport, składowanie, ewidencję, rejestrację), a nie wyłącznie sam system BDO.

W odniesieniu do samego systemu BDO inspekcja jest jego ustawowym użytkownikiem z nieodpłatnym dostępem w zakresie związanym z jej kompetencjami. Ma też wprost przyznaną możliwość weryfikacji zgodności ewidencji odpadów prowadzonej przez posiadacza odpadów ze stanem rzeczywistym (art. 83 ust. 1 pkt 16 i ust. 2a ustawy o odpadach). W praktyce oznacza to, że inspektor może porównać wpisy w BDO z tym, co faktycznie jest w firmie: odpadami, dokumentami i przewozami.

Przy kontroli transportu odpadów inspekcja może, wraz z Policją, Krajową Administracją Skarbową, Strażą Graniczną i Inspekcją Transportu Drogowego, zatrzymać pojazd przewożący odpady w razie stwierdzonych naruszeń (art. 24a ustawy o odpadach).

Jakie dokumenty trzeba udostępnić i jak długo je przechowywać?

Podstawą jest art. 72 ustawy o odpadach. Posiadacz odpadów, który sporządza dokumenty ewidencji odpadów (art. 67 ust. 1), przechowuje je razem ze wszystkimi danymi leżącymi u ich podstaw przez 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym dokumenty zostały sporządzone (art. 72 ust. 1). Na żądanie organów uprawnionych do kontroli musi je udostępnić (art. 72 ust. 2). Okres przechowywania biegnie z zastrzeżeniem art. 116 ustawy o odpadach, który w szczególnym przypadku może go zmieniać, dlatego przy dokumentach dotyczących nietypowych odpadów lub instalacji warto sprawdzić w tym przepisie, czy nie dotyczy właśnie Twojej sytuacji.

Poza kontrolą inspekcji istnieje jeszcze jeden mechanizm. Właściwy marszałek województwa może w drodze decyzji zobowiązać posiadacza odpadów do przedłożenia dokumentów, gdy budzą wątpliwości co do prawidłowości ich sporządzenia albo gdy jest to niezbędne dla innych postępowań środowiskowych (art. 72 ust. 3). Jest to administracyjny sposób wymuszenia przedłożenia dokumentów, a nie sankcja karna.

Czy kontrola musi być zapowiedziana?

To zależy od rodzaju kontroli. Przy kontroli planowej wojewódzki inspektor zawiadamia przedsiębiorcę o zamiarze jej wszczęcia, a kontrolę wszczyna nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od doręczenia zawiadomienia (art. 48 ust. 1-2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, Dz.U. 2025 poz. 1480, w zw. z art. 9a ust. 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska). Na wniosek przedsiębiorcy kontrola planowa może się rozpocząć przed upływem 7 dni (art. 48 ust. 4 Prawa przedsiębiorców).

Do kontroli pozaplanowych (na wniosek organów oraz interwencyjnych, m.in. po skardze, przy podejrzeniu zanieczyszczenia, poważnej awarii albo dla przeciwdziałania przestępstwu lub wykroczeniu) art. 48 Prawa przedsiębiorców nie stosuje się (art. 9a ust. 2 w zw. z art. 9 ust. 1b-1c ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska). Takie kontrole mogą się odbyć bez zawiadomienia.

Czym kontrola BDO różni się od rejestracji i od kary?

Marszałek województwa pełni odrębną funkcję rejestrową: prowadzi rejestr BDO oraz wydaje decyzje o wpisie, zmianie i wykreśleniu. Nie jest to funkcja kontrolna. Jeśli chcesz uporządkować wpis, zajrzyj do wyjaśnienia, jak wygląda rejestracja firmy w BDO.

Sankcje za naruszenia stwierdzone w toku kontroli (na przykład brak, nieterminowe lub nierzetelne prowadzenie ewidencji odpadów) wynikają z odrębnych przepisów, między innymi art. 194 ust. 1 pkt 5b w związku z ust. 3 oraz art. 180 ustawy o odpadach. Administracyjną karę pieniężną z art. 194 wymierza w drodze decyzji wojewódzki inspektor ochrony środowiska na podstawie art. 196, a nie marszałek. Sama kontrola nie jest więc karą, tylko sprawdzeniem, po którym mogą pojawić się dalsze rozstrzygnięcia.

Co zrobić, żeby być gotowym na kontrolę?

1. Sprawdź, czy dokumenty ewidencji odpadów z ostatnich 5 lat (liczonych od końca roku, w którym je sporządzono) da się szybko odnaleźć i udostępnić.

2. Porównaj wpisy w BDO ze stanem faktycznym, bo inspektor ma prawo weryfikować tę zgodność.

3. Przeczytaj, co kontroluje inspekcja ochrony środowiska i co widzi urząd, zanim zacznie kontrolę BDO.

4. Zobacz szersze omówienie na stronie o kontroli BDO oraz o obowiązkach BDO i KOBiZE.

Przykład: firma, która w danym roku sporządziła dokument ewidencji odpadów, ma obowiązek przechowywać ją przez 5 lat liczonych od końca tego roku kalendarzowego. Gdy po skardze sąsiada zgłosi się inspektor bez zapowiedzi, firma musi na jego żądanie pokazać dokumenty i dane (art. 72 ust. 2), a inspektor może porównać je ze stanem rzeczywistym (art. 83 ust. 2a). Warto też przeczytać, dlaczego brak wcześniejszej kontroli nie oznacza bezpieczeństwa.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.