Awaria i wyciek: klasyfikacja odpadów i zgłoszenie

Awaria lub wyciek substancji: powstałych odpadów niebezpiecznych nie wolno zakwalifikować jako inne niż niebezpieczne przez rozcieńczanie lub mieszanie (art. 5 ustawy o odpadach), a zmiana klasyfikacji wymaga wykazania braku właściwości niebezpiecznych (art. 7 ust. 1). Zakład o zwiększonym lub dużym ryzyku musi natychmiast zawiadomić Państwową Straż Pożarną i wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska (art. 264 Prawa ochrony środowiska).

Kogo dotyczy obowiązek zawiadomienia o awarii?

Zgodnie z art. 264 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 647) obowiązek zawiadomienia spoczywa na prowadzącym zakład o zwiększonym ryzyku lub o dużym ryzyku, w razie wystąpienia awarii przemysłowej. Musi on natychmiast zawiadomić właściwy organ Państwowej Straży Pożarnej oraz wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska (art. 264 pkt 1 Prawa ochrony środowiska).

Szersza zasada wynika z art. 244 tej samej ustawy. Prowadzący zakład, którego działalność może być przyczyną awarii, podmiot transportujący substancje niebezpieczne oraz organy administracji są obowiązani do ochrony środowiska przed awariami. Art. 244 nie wymienia jednak konkretnych czynności zgłoszeniowych. Szczegółowy tryb zawiadomienia określa art. 264.

W praktyce oznacza to, że najpierw trzeba ustalić, czy zakład należy do zakładów o zwiększonym lub dużym ryzyku. Od tego zależy, czy ma zastosowanie art. 264.

Co trzeba przekazać po zawiadomieniu?

Po natychmiastowym zawiadomieniu prowadzący zakład ma niezwłocznie przekazać obu organom informacje (art. 264 pkt 2 Prawa ochrony środowiska):

• o okolicznościach awarii przemysłowej,
• o niebezpiecznych substancjach związanych z awarią,
• umożliwiające ocenę skutków awarii dla ludzi, mienia i środowiska,
• o podjętych działaniach ratunkowych oraz o działaniach mających ograniczyć skutki awarii i zapobiec jej powtórzeniu.

Art. 264 pkt 3 nakłada też obowiązek stałej aktualizacji tych informacji odpowiednio do zmiany sytuacji.

Czego nie wolno robić z odpadami niebezpiecznymi?

Art. 5 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1328) zakazuje zmiany klasyfikacji odpadów niebezpiecznych na inne niż niebezpieczne przez ich rozcieńczanie lub mieszanie. Zakaz dotyczy mieszania ze sobą, z innymi odpadami, substancjami lub materiałami, jeśli prowadzi ono do obniżenia początkowego stężenia substancji niebezpiecznych poniżej poziomu określonego dla odpadów niebezpiecznych.

W praktyce oznacza to, że po wycieku nie można „naprawić” klasyfikacji, dosypując do zanieczyszczonego sorbentu czy gruntu materiału obojętnego. Zakaz wynika z art. 5 ustawy o odpadach.

Kiedy można uznać odpad za inny niż niebezpieczny?

Art. 7 ust. 1 ustawy o odpadach pozwala posiadaczowi odpadów zmienić klasyfikację odpadu niebezpiecznego na inny niż niebezpieczny, jeżeli wykaże, że odpad nie ma właściwości niebezpiecznych określonych w rozporządzeniu (UE) nr 1357/2014 i rozporządzeniu (UE) 2017/997. W przypadku odpadów o właściwościach zakaźnych posiadacz musi dodatkowo wykazać, że nie spełniają one warunków uznania za zakaźne, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 3 ust. 5 tej ustawy.

Ustawa nie określa w art. 7 ust. 1 formy ani trybu takiego „wykazania”. Nie wskazuje też organu, który miałby je przyjmować. Dlatego o sposobie udokumentowania należy rozstrzygać indywidualnie, w razie wątpliwości z doradcą lub specjalistą od klasyfikacji odpadów.

Jaki kod i klasę nadać odpadom z wycieku i co z BDO?

Przepisy art. 5 i art. 7 ust. 1 ustawy o odpadach nie przypisują odpadom z wycieku jednego kodu. O klasyfikacji decyduje skład wyciekłej substancji i jej właściwości niebezpieczne według rozporządzeń (UE) nr 1357/2014 i 2017/997. W praktyce oznacza to, że o zmianie na odpad inny niż niebezpieczny można myśleć dopiero po wykazaniu braku tych właściwości (art. 7 ust. 1 ustawy o odpadach).

Praktyczny krok: przed nadaniem kodu sprawdź kartę charakterystyki wyciekłej substancji i ustal, z czym zmieszały się odpady (sorbent, grunt, opakowania). Zasady doboru kodów omawiamy w artykule kody odpadów w BDO, a rozliczenie powstałych odpadów w systemie w tekście o sprawozdaniu z wytwarzanych odpadów. Jeśli sam system BDO jest niedostępny, pomocny będzie tekst co zrobić z ewidencją odpadów, gdy system BDO ma awarie.

Co zrobić krok po kroku po wycieku?

Jakie są wyjątki i przypadki brzegowe?

Obowiązki z art. 264 Prawa ochrony środowiska wprost dotyczą zakładów o zwiększonym lub dużym ryzyku. Zakład spoza tej grupy nadal podlega ogólnemu obowiązkowi ochrony środowiska przed awariami z art. 244 tej ustawy. Przepis ten nie przewiduje jednak tak szczegółowego zawiadomienia.

Przy wycieku mieszaniny substancji o klasyfikacji decyduje skład odpadu i jego właściwości według rozporządzeń (UE) nr 1357/2014 i 2017/997 (art. 7 ust. 1 ustawy o odpadach). Dlatego nie warto zgadywać kodu na podstawie samego rodzaju zdarzenia.

Co zrobić teraz?

W praktyce oznacza to trzy działania: zawiadomić organy, jeśli zakład podlega art. 264 Prawa ochrony środowiska, odpadów niebezpiecznych nie rozcieńczać ani nie mieszać (art. 5 ustawy o odpadach) i przed zmianą klasyfikacji zgromadzić dowody braku właściwości niebezpiecznych (art. 7 ust. 1 ustawy o odpadach). Przed nadaniem kodu warto zweryfikować skład wyciekłej substancji w jej karcie charakterystyki i skonsultować klasyfikację ze specjalistą.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.