Odzysk energii a recykling – różnica w ustawie o odpadach
Piotr Chudeuszekspert ds. BDO, KOBiZE i ISOAktualizacjaCzytanie5 minStan prawny na 16 października 2026Odzysk energii to według art. 3 ust. 1 pkt 15 ustawy o odpadach (Dz.U. 2023 poz. 1587) termiczne przekształcanie odpadów w celu odzyskania energii. Recykling to według pkt 23 tego przepisu odzysk, w którym odpady są ponownie przetwarzane na produkty, materiały lub substancje, i który nie obejmuje odzysku energii. Odzysk energii nie jest więc recyklingiem.
Jak ustawa o odpadach definiuje odzysk?
Oba pojęcia mają wspólny punkt wyjścia. Art. 3 ust. 1 pkt 14 ustawy o odpadach stanowi, że odzysk to jakikolwiek proces, którego głównym wynikiem jest to, aby odpady służyły użytecznemu zastosowaniu przez zastąpienie innych materiałów, które w przeciwnym przypadku zostałyby użyte do spełnienia danej funkcji. Odzyskiem jest też proces, w wyniku którego odpady są przygotowywane do spełnienia takiej funkcji w danym zakładzie lub ogólnie w gospodarce. Zarówno odzysk energii, jak i recykling są więc rodzajami odzysku, ale ustawa opisuje je osobnymi definicjami (tekst jednolity ustawy).
Co odróżnia odzysk energii od recyklingu?
Według art. 3 ust. 1 pkt 15 ustawy o odpadach odzysk energii to termiczne przekształcanie odpadów w celu odzyskania energii. Według art. 3 ust. 1 pkt 23 recykling to odzysk, w ramach którego odpady są ponownie przetwarzane na produkty, materiały lub substancje wykorzystywane w pierwotnym celu lub innych celach. Obejmuje to ponowne przetwarzanie materiału organicznego (recykling organiczny). Definicja recyklingu wprost nie obejmuje odzysku energii ani ponownego przetwarzania na materiały, które mają być wykorzystane jako paliwa lub do prac ziemnych.
W praktyce oznacza to, że o kwalifikacji decyduje cel i wynik procesu. Jeżeli odpady są przekształcane termicznie, by odzyskać energię, jest to odzysk energii. Jeżeli są ponownie przetwarzane na produkty, materiały lub substancje, może to być recykling. Przy ponownym przetwarzaniu na materiały przeznaczone na paliwa lub do prac ziemnych recyklingu nie ma.
| Pojęcie | Podstawa | Istota według ustawy o odpadach |
|---|---|---|
| Odzysk | art. 3 ust. 1 pkt 14 | proces, w którym odpady służą użytecznemu zastosowaniu, zastępując inne materiały |
| Odzysk energii | art. 3 ust. 1 pkt 15 | termiczne przekształcanie odpadów w celu odzyskania energii |
| Odzysk materiałów | art. 3 ust. 1 pkt 15a | każdy odzysk inny niż odzysk energii i ponowne przetwarzanie na materiały, które mogą być wykorzystane jako paliwa lub inne środki wytwarzania energii |
| Recykling | art. 3 ust. 1 pkt 23 | odzysk, w którym odpady są ponownie przetwarzane na produkty, materiały lub substancje; bez odzysku energii |
Jak te pojęcia wiążą się z odzyskiem materiałów?
Art. 3 ust. 1 pkt 15a ustawy o odpadach określa odzysk materiałów jako każdy odzysk inny niż odzysk energii i ponowne przetwarzanie na materiały, które mogą zostać wykorzystane jako paliwa lub inne środki wytwarzania energii. Odzysk materiałów obejmuje w szczególności przygotowanie do ponownego użycia, recykling i prace ziemne. Ustawa wymienia więc recykling obok przygotowania do ponownego użycia i nie utożsamia go z nim. Przygotowanie do ponownego użycia to według art. 3 ust. 1 pkt 22 odzysk polegający na sprawdzeniu, czyszczeniu lub naprawie, w ramach którego produkty lub części produktów, które wcześniej stały się odpadami, są przygotowywane do ponownego wykorzystania bez innych czynności wstępnego przetwarzania.
Gdzie w hierarchii postępowania z odpadami jest recykling, a gdzie odzysk energii?
Art. 17 ust. 1 ustawy o odpadach wprowadza hierarchię sposobów postępowania z odpadami: 1) zapobieganie powstawaniu odpadów, 2) przygotowywanie do ponownego użycia, 3) recykling, 4) inne procesy odzysku, 5) unieszkodliwianie. Recykling ma w niej własne, trzecie miejsce. W praktyce oznacza to, że skoro definicja recyklingu z art. 3 ust. 1 pkt 23 wyklucza odzysk energii, odzysk energii nie zajmuje pozycji recyklingu. Mieści się wśród pozycji „inne procesy odzysku” – to wniosek z zestawienia obu przepisów, a nie odrębny zapis ustawy.
Co zrobić, gdy w dokumentach pojawiają się oba pojęcia?
Przy opisie procesu w dokumentach i sprawozdaniach sprawdź, czy odpady są przekształcane termicznie w celu odzyskania energii (art. 3 ust. 1 pkt 15 ustawy o odpadach), czy ponownie przetwarzane na produkty, materiały lub substancje (pkt 23). Nie nazywaj odzysku energii recyklingiem, bo ustawa wprost go z recyklingu wyłącza. Jeśli proces nie pasuje jednoznacznie do żadnej z definicji, warto skonsultować jego klasyfikację ze specjalistą od gospodarki odpadami, zanim zapiszesz ją w dokumentacji. Szerzej o oznaczaniu odpadów piszemy w artykule o kodach odpadów w BDO, a o raportowaniu – w tekście o sprawozdaniu z wytwarzanych odpadów. Podstawą wszystkich cytowanych definicji jest ustawa o odpadach, Dz.U. 2026 poz. 1328.
Najczęściej zadawane pytania
Co dokładnie oznacza „odzysk” w przepisach?
Art. 3 ust. 1 pkt 14 ustawy o odpadach określa odzysk jako jakikolwiek proces, którego głównym wynikiem jest to, aby odpady służyły użytecznemu zastosowaniu przez zastąpienie innych materiałów. Odzyskiem jest też proces, w którym odpady są przygotowywane do spełnienia takiej funkcji w zakładzie lub w gospodarce. Pojęcie to jest szersze niż recykling i odzysk energii. Więcej o oznaczaniu odpadów w artykule kody odpadów w BDO.
Na którym miejscu hierarchii postępowania z odpadami stoi recykling?
Według art. 17 ust. 1 ustawy o odpadach recykling jest trzecim sposobem postępowania, po zapobieganiu powstawaniu odpadów i przygotowywaniu do ponownego użycia, a przed innymi procesami odzysku i unieszkodliwianiem. Więcej o obowiązkach sprawozdawczych w artykule sprawozdanie z wytwarzanych odpadów.
Czy przygotowanie do ponownego użycia to recykling?
Nie. Art. 3 ust. 1 pkt 15a ustawy o odpadach wymienia przygotowanie do ponownego użycia i recykling jako dwa odrębne rodzaje odzysku materiałów. Art. 17 ust. 1 ustawia je też na różnych miejscach hierarchii: drugim i trzecim. Przygotowanie do ponownego użycia polega według art. 3 ust. 1 pkt 22 na sprawdzeniu, czyszczeniu lub naprawie produktów, które stały się odpadami. Więcej o odzysku w artykule organizacje odzysku w BDO.
Podstawa prawna i źródła
Autor
Piotr Chudeusz
ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.
