System kaucyjny w innych krajach a Polska i numer BDO

Jak powstaje system kaucyjny w innych krajach, rozstrzygają ich własne przepisy, bo w UE systemy EPR są wdrażane w sposób rozdrobniony. W Polsce powstał ustawą z 13.07.2023 (Dz.U. 2023 poz. 1852, w życiu od 13.10.2023), która dodała Rozdział 6b do ustawy o opakowaniach z 2013 r. i częściowo wdraża dyrektywę SUP 2019/904.

Przedsiębiorca, który słyszy o systemach kaucyjnych za granicą, zwykle pyta o jedno: czy te rozwiązania dotyczą także jego firmy w Polsce. Poniżej znajdziesz, jak powstał system polski, jakie opakowania i kwoty obejmuje, jakie obowiązki ma sklep oraz czym numer BDO różni się od zagranicznych „numerów EPR”. Zasad kaucji w konkretnym innym kraju szukaj w jego własnych przepisach. W Polsce obowiązują wyłącznie regulacje wymienione niżej.

Jak powstał polski system kaucyjny i czy zależy od rozwiązań zagranicznych?

Ustawa z 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1852) wprowadziła do ustawy z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi Rozdział 6b, czyli system kaucyjny. Weszła w życie 13.10.2023. Ustawa częściowo wdraża dyrektywę (UE) 2019/904 (dyrektywa SUP). Jest to jednak odrębny mechanizm w ustawie o opakowaniach, a nie część przepisów o plastiku jednorazowego użytku. Pełny tekst jednolity ustawy o opakowaniach (Dz.U. 2026 poz. 619) znajdziesz w aktach prawnych na portalu ELI.

W praktyce oznacza to, że o obowiązkach polskiej firmy rozstrzyga ustawa o opakowaniach i przepisy wykonawcze do niej, a nie rozwiązania przyjęte w innym państwie. Podobnie jest w drugą stronę: system innego kraju powstaje na podstawie jego krajowych przepisów, więc przy sprzedaży za granicę trzeba sprawdzić te przepisy, a nie przenosić na nie zasad polskich.

Czym jest system kaucyjny według ustawy?

Art. 8 pkt 13a ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi stanowi, że systemem kaucyjnym jest system, w którym przy sprzedaży produktów w opakowaniach na napoje jednorazowego albo wielokrotnego użytku, o których mowa w załączniku nr 1a do ustawy, będących napojami, pobierana jest kaucja. Kaucja jest zwracana użytkownikowi końcowemu w momencie zwrotu opakowania objętego systemem albo odpadu opakowaniowego powstałego z takiego opakowania.

W praktyce oznacza to, że o objęciu systemem decyduje opakowanie wymienione w załączniku nr 1a oraz to, że zawartością jest napój. Samo hasło „napoje w opakowaniach” nie wystarczy.

Jakie opakowania i jakie kwoty kaucji obowiązują?

Załącznik nr 1a do ustawy o opakowaniach (w brzmieniu z Dz.U. 2026 poz. 174) obejmuje trzy kategorie opakowań. Wysokość kaucji określa § 1 rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z 8 lipca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1046, w życiu od 31.07.2024), wydanego na podstawie art. 40m ust. 2 ustawy o opakowaniach.

Załącznik nr 1a ustala też cele zbiórki: 77% w latach 2025–2028 i 90% od 2029 r. Aby sprawdzić, czy konkretne opakowanie mieści się w tych kategoriach, zajrzyj do załącznika w aktualnym tekście ustawy. Więcej o samym systemie przeczytasz w artykule system kaucyjny w Polsce, a o oznaczeniach opakowań w tekście jak wygląda logo polskiego systemu kaucyjnego.

Od kiedy system faktycznie działa?

Art. 40g ust. 1 ustawy o opakowaniach, w brzmieniu nadanym ustawą z 23 grudnia 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1911), określa uruchomienie systemu kaucyjnego jako dzień, od którego prowadzi go podmiot reprezentujący, nie wcześniejszy jednak niż 1 października 2025 r. System ruszył 1 października 2025 r. Pierwotnie planowana data 1 stycznia 2025 r. nigdy nie obowiązywała. Że system działa od 1 października 2025 r., potwierdza także portal biznes.gov.pl.

Jakie obowiązki ma sklep w systemie kaucyjnym?

Obowiązki sklepu oferującego napoje w opakowaniach objętych systemem zależą od powierzchni sprzedaży. Reguluje to art. 44 ust. 1, 2, 2a i 3 ustawy o opakowaniach (t.j. Dz.U. 2026 poz. 619):

Prog to „powyżej 200 m²”, więc sklep o powierzchni dokładnie 200 m² należy do grupy mniejszej. Sklep do 200 m² nie jest też całkowicie zwolniony z systemu, bo musi pobierać kaucję. Od 18.02.2026 art. 44 ust. 2a (Dz.U. 2026 poz. 174) przewiduje ponadto, że w systemie zbierania butelek wielokrotnego użytku każdy sklep oferujący te napoje przyjmuje puste opakowania po napojach z własnej oferty i zwraca kwotę bez dowodu zakupu.

Czy udział w systemie jest obowiązkowy dla szkła zwrotnego?

Dla szklanych opakowań wielokrotnego użytku (do 1,5 l, poz. 3 załącznika nr 1a) przystąpienie do scentralizowanego systemu utworzonego przez podmiot reprezentujący jest dobrowolne do 31 grudnia 2028 r. Wynika to z art. 40h ust. 2a ustawy o opakowaniach (Dz.U. 2026 poz. 174, w życiu od 18.02.2026). Zgodnie z art. 40h ust. 2b podmioty, które nie przystąpią, nie są zwolnione z obowiązku, tylko kierowane do alternatywnej ścieżki własnej zbiórki z art. 34 ust. 2d. Wyjątek dotyczy wyłącznie szkła zwrotnego. Dla plastikowych butelek i puszek metalowych udział pozostaje obowiązkowy. Zasady po 31.12.2028 ustalają przepisy obowiązujące w tym czasie.

Czy numer BDO to to samo co „numer EPR”?

Nie. Polski numer rejestrowy BDO jest 9-cyfrowy, nadaje go marszałek województwa na podstawie art. 54 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (w zw. z § 1 rozporządzenia Ministra Środowiska z 13 września 2018 r. w sprawie sposobu nadawania numeru rejestrowego) i jest ważny wyłącznie w Polsce. Tekst jednolity ustawy o odpadach znajdziesz na portalu ELI.

„Numer EPR” nie jest jednym, zharmonizowanym identyfikatorem ustanowionym przepisem UE. To potoczne określenie różnych krajowych numerów rejestracyjnych rozszerzonej odpowiedzialności producenta, np. niemieckiego 13-cyfrowego numeru LUCID (opakowania), niemieckiego WEEE-Reg-Nr. (sprzęt elektryczny) czy francuskiego UIN. Każdy z nich jest wymagany osobno przy sprzedaży do danego kraju i żaden nie zastępuje polskiego BDO. Dyrektywy UE (np. 2012/19/UE i 94/62/WE) nakładają obowiązek utworzenia rejestrów producentów, ale nie ustanawiają wspólnego numeru. Komisja Europejska w ocenie z 2025 r. wskazała, że wdrożenie systemów EPR w UE jest rozdrobnione, a egzekwowanie obowiązków zawodzi szczególnie wobec sprzedawców internetowych.

Polski system BDO pełni funkcję analogiczną do zagranicznych systemów EPR, bo rejestruje wprowadzających opakowania, sprzęt, baterie i pojazdy. To podobieństwo funkcji nie czyni jednak numeru BDO „numerem EPR” w rozumieniu marketplace’ów, które używają tego terminu do zagranicznego rejestru wymaganego przy sprzedaży do innego kraju UE. Etykieta „numery EPR” przy polu numeru BDO w panelu Allegro Sales Center to decyzja interfejsu tej platformy, a nie nazwa prawna. W praktyce oznacza to, że sprzedawca wysyłający towar np. do zagranicznych magazynów Amazon FBA może potrzebować odrębnego numeru danego kraju, niezależnie od BDO i dodatkowo do niego. Posiadanie BDO nie zwalnia z obowiązków zagranicznych i odwrotnie. Szczegóły dla poszczególnych krajów opisują ich własne przepisy. Przed sprzedażą za granicę warto sprawdzić aktualne brzmienie przepisu danego państwa. Praktyczne omówienie znajdziesz w artykułach Amazon FBA, LUCID i BDO w Polsce oraz Amazon, LUCID i rozliczenia BDO.

Czy prowadzenie sklepu lub lokalu oznacza obowiązek wpisu do BDO?

Samo prowadzenie sklepu czy lokalu gastronomicznego nie przesądza o obowiązku wpisu. Art. 50 ust. 1 pkt 5 lit. e w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 1–2 ustawy o odpadach nakłada obowiązek wpisu na wytwórców odpadów obowiązanych do prowadzenia ewidencji odpadów. Art. 66 ust. 4 pkt 4 i ust. 5 tej ustawy wyłącza z ewidencji rodzaje i ilości odpadów wskazane w rozporządzeniu ministra klimatu. Jeżeli wytwarzasz odpady wyłącznie w rodzajach i ilościach objętych tym zwolnieniem, obowiązek wpisu z tytułu wytwarzania odpadów nie powstaje.

Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 5 listopada 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1644, w życiu od 1.01.2025) zawęziło zwolnienie tylko dla odpadów niebezpiecznych. Usunięto z niego pięć kodów: przepracowane oleje, opakowania po substancjach niebezpiecznych, pojemniki ciśnieniowe, zużyte urządzenia z elementami niebezpiecznymi i baterie z rtęcią. Większość kodów odpadów innych niż niebezpieczne nadal ma zwolnienie, więc twierdzenie „zniesiono limity ewidencji” jest nieprawdziwe. Limity ilościowe dla poszczególnych kodów odczytaj z aktualnego tekstu rozporządzenia, bo w tym artykule ich nie podajemy. Obowiązek wynikający z wprowadzania produktów w opakowaniach to odrębny tytuł niż wytwarzanie odpadów i ocenia się go osobno. Dobór kodów omawia artykuł kody odpadów w BDO.

Dla firm, które nie wiedzą, od czego zacząć, przydatny jest też opis rejestracji firmy w BDO. Dla podmiotów wpisywanych z urzędu na podstawie pozwolenia zintegrowanego lub pozwolenia na wytwarzanie odpadów jest to inna ścieżka wpisu, a nie zwolnienie.

Co zrobić w praktyce?

1. Ustal, czy sprzedajesz napoje w opakowaniach z załącznika nr 1a do ustawy o opakowaniach (plastikowe butelki do 3 l, puszki do 1 l, szklane butelki zwrotne do 1,5 l) i jaką kaucję przewiduje dla nich Dz.U. 2024 poz. 1046.

2. Jeśli prowadzisz sklep, zmierz powierzchnię sprzedaży i przyporządkuj ją do progów z art. 44 ustawy o opakowaniach (200 m² i 2000 m²).

3. Sprawdź, czy wytwarzasz odpady w rodzajach lub ilościach, dla których obowiązuje ewidencja. Jeśli masz wątpliwości co do wpisu lub numeru rejestrowego, zapytaj urząd marszałkowski, który prowadzi rejestr BDO dla Twojego województwa.

4. Przy sprzedaży do innych krajów UE ustal w tamtejszym rejestrze, jakiego numeru wymaga dany kraj, i jakie przepisy tego kraju regulują jego system kaucyjny. Numeru BDO nie podawaj w jego miejsce.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.