Odzysk odpadów opakowaniowych w BDO – jak go zorganizować

Odzysk odpadów opakowaniowych w BDO organizuje się, wybierając model: samodzielny albo przez organizację odzysku opakowań. Wprowadzający produkty w opakowaniach jest obowiązany zapewniać recykling odpadów opakowaniowych tego samego rodzaju co wprowadzone opakowania (art. 17 ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi), na poziomach z art. 20.

Kogo dotyczy obowiązek i co dokładnie trzeba zapewnić?

Obowiązek ciąży na wprowadzającym produkty w opakowaniach. Według art. 17 ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi musi on zapewniać recykling odpadów opakowaniowych takiego samego rodzaju jak opakowania, w których wprowadził produkty do obrotu. Od 1 stycznia 2022 r. przepis mówi o recyklingu, a nie o „odzysku i recyklingu”. Nie chodzi więc o dowolny odzysk odpadów (różnicę między odzyskiem a unieszkodliwianiem opisujemy w artykule czym unieszkodliwianie odpadów różni się od odzysku).

Obowiązek z art. 17 ust. 1 ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi dotyczy podmiotu, który faktycznie wprowadza produkty w opakowaniach. Według art. 6 ust. 3 pkt 1 tej ustawy przepisów o wymaganych poziomach recyklingu, opłacie produktowej i dokumentach DPR nie stosuje się do przedsiębiorcy, który w danym roku kalendarzowym wprowadził produkty w opakowaniach o łącznej masie opakowań nieprzekraczającej 1 Mg. Zwolnienie działa jednak tylko na warunkach art. 7 ust. 1 ustawy: do 15 marca każdego roku trzeba złożyć marszałkowi województwa, za pośrednictwem BDO, zaświadczenia lub oświadczenie o pomocy de minimis wraz z wymaganymi informacjami, a pomoc musi mieścić się w unijnych warunkach pomocy de minimis. Zwolnienie nie obejmuje obowiązku wpisu do rejestru BDO (art. 10 ustawy). W praktyce oznacza to, że przed wyborem modelu trzeba ustalić, czy firma w ogóle podlega temu obowiązkowi i jaka masa opakowań każdego rodzaju trafiła do obrotu.

Jakie poziomy recyklingu trzeba osiągnąć?

Art. 20 ust. 1 ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi wymaga, aby do końca 2030 r. i w latach następnych osiągnąć poziom recyklingu co najmniej w wysokości z Załącznika nr 1 do ustawy. Art. 20 ust. 1a stanowi, że w poszczególnych latach do 2030 r. obowiązują roczne poziomy określone w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 20 ust. 6 (Dz.U. 2021 poz. 2375). Roczne poziomy na lata 2022-2029 nie wynikają więc z Załącznika nr 1. Według rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z 19 grudnia 2021 r. (Dz.U. 2021 poz. 2375) w 2026 r. wynoszą one: razem 66%, tworzywa sztuczne 51%, aluminium 53%, metale żelazne 72%, papier i tektura 77%, szkło 71%, drewno 26%. Poziomy rosną co roku do 2029 r. (razem 69%). Wartość dla innego roku warto sprawdzić w załączniku do tego rozporządzenia.

Poziomy z Załącznika nr 1 (kolumna 2030, art. 20 ust. 1 ustawy):

Według art. 20 ust. 2 ustawy poziom to iloraz masy odpadów opakowaniowych poddanych recyklingowi w danym roku i masy opakowań wprowadzonych w roku poprzednim. Art. 20 ust. 3 przewiduje wyjątek dla podmiotu, który nie wprowadzał opakowań w roku poprzednim: liczy on poziom względem masy z tego samego roku. Opakowań wielomateriałowych nie obejmuje kolumna Załącznika nr 1, bo ich poziom określają przepisy wydane na podstawie art. 25 ust. 4 ustawy. Wyjaśnienie 1 do Załącznika nr 1 wyłącza opakowania mające bezpośredni kontakt z produktami leczniczymi.

Samodzielnie czy przez organizację odzysku opakowań?

Art. 17 ust. 1-3 ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi dopuszcza dwie drogi. Wprowadzający może realizować obowiązek samodzielnie, ale wyłącznie z odpadów wytworzonych przez siebie albo zebranych od innych posiadaczy, tego samego rodzaju i w tej samej masie. Może też przekazać obowiązek organizacji odzysku opakowań. Poniższe zestawienie porządkuje różnice wynikające z ustawy:

W praktyce oznacza to, że model samodzielny ma sens głównie wtedy, gdy firma realnie dysponuje odpadami własnymi lub potrafi je zebrać od innych posiadaczy w odpowiednim rodzaju i masie. Gdy tego nie potrafi, naturalnym wyborem jest organizacja odzysku. Wzorcowe zasady współpracy opisujemy w artykule o organizacji odzysku w BDO.

Kiedy obowiązek faktycznie przechodzi na organizację?

Według art. 17 ust. 2, 4-8 ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi obowiązek recyklingu z art. 17 ust. 1 przechodzi na organizację odzysku wyłącznie na podstawie pisemnej umowy zawartej pod rygorem nieważności. Umowa musi obejmować całą masę danego rodzaju opakowań za dany rok. Warunkiem jest też przekazanie organizacji wszystkich niezbędnych danych. Jeśli wprowadzający nie przekaże danych o części produktów, obowiązek opłaty produktowej za te produkty pozostaje po jego stronie mimo istniejącej umowy.

W praktyce oznacza to, że przed podpisaniem umowy warto zestawić własną ewidencję wprowadzonych produktów z danymi, które trafią do organizacji. Chodzi o to, by żaden produkt nie wypadł z zestawienia. Przy porządkowaniu danych o odpadach opakowaniowych pomocne jest zestawienie kodów odpadów w BDO.

Co się dzieje, gdy organizacja odzysku upadnie lub zostanie zlikwidowana?

Art. 33 ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi stanowi, że otwarcie likwidacji lub ogłoszenie upadłości organizacji odzysku powoduje powrót przejętego obowiązku do wprowadzającego. Dotyczy to opakowań wprowadzonych od 1 stycznia bieżącego roku kalendarzowego. Umowa z organizacją nie zwalnia więc na stałe z odpowiedzialności. Wprowadzający powinien więc obserwować kondycję organizacji i mieć plan, jak zapewni recykling opakowań wprowadzonych w bieżącym roku, jeśli ryzyko się zmaterializuje.

Czy można zlecić czynności posiadaczowi odpadów?

Tak. Art. 17 ust. 7 ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi stanowi, że wprowadzający produkty w opakowaniach oraz organizacja odzysku opakowań mogą zlecić wykonanie poszczególnych czynności w zakresie gospodarowania odpadami opakowaniowymi posiadaczowi odpadów. Przepis obowiązuje w tym brzmieniu od 1 stycznia 2014 r. Zakres zleconych czynności warto spisać w umowie ze zleceniobiorcą, a masy odpadów raportować spójnie z danymi o wprowadzonych opakowaniach (zasady rocznych raportów opisuje artykuł o sprawozdaniu w BDO).

Jak uzyskać dokument DPR?

Według art. 23 ust. 4 ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi dokument DPR sporządza przedsiębiorca prowadzący recykling odpadów opakowaniowych. Robi to na wniosek złożony za pośrednictwem indywidualnego konta w BDO przez wprowadzającego produkty w opakowaniach, organizację odzysku opakowań albo organizację samorządu gospodarczego, o której mowa w art. 25 ust. 1. Przepis w obecnym brzmieniu obowiązuje od 1 stycznia 2022 r. Wniosek składa więc wprowadzający lub jedna z wymienionych organizacji, a dokument sporządza recykler. Konto w BDO jest więc warunkiem praktycznym; jeśli firma jeszcze go nie ma, wyjaśnia to artykuł o rejestracji firmy w BDO.

Czy kampanie edukacyjne wchodzą w ten obowiązek?

Art. 19 ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi nakłada na wprowadzającego odrębny obowiązek prowadzenia publicznych kampanii edukacyjnych. Osiągnięcie poziomów recyklingu nie zwalnia z kampanii i odwrotnie. Według art. 19 ust. 4-4c wprowadzający wykonujący ten obowiązek samodzielnie przeznacza na kampanie lub przekazuje na odrębny rachunek bankowy marszałka województwa łącznie co najmniej 2% wartości netto opakowań wprowadzonych do obrotu w poprzednim roku. Marszałek przekazuje te środki kwartalnie do NFOSiGW. Przy działaniu przez organizację odzysku kampanie finansuje ona, przeznaczając co najmniej 5% przychodów z przejęcia obowiązków z art. 17 ust. 1 (art. 31 ust. 1). Obowiązek jest odrębny od opłaty produktowej. Wprowadzający do 1 Mg opakowań rocznie jest z niego zwolniony na warunkach art. 6 ust. 3 pkt 2 i art. 7 ustawy (pomoc de minimis).

Jakie są wyjątki i przypadki brzegowe?

• Środki niebezpieczne w opakowaniach. Wprowadzający je podlega odrębnemu obowiązkowi z art. 18 ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (system zbierania i recykling odpadów po tych środkach).
• Niepełne dane dla organizacji. Skutkiem jest zatrzymanie opłaty produktowej za pominięte produkty po stronie wprowadzającego (art. 17 ust. 2, 4-8 ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi).

Co zrobić teraz?

1. Ustal, czy firma jest wprowadzającym produkty w opakowaniach i jaka masa opakowań każdego rodzaju trafiła do obrotu w poprzednim roku.

2. Oceń, czy dysponujesz odpadami własnymi lub możesz zebrać od innych posiadaczy odpady tego samego rodzaju i w tej samej masie (art. 17 ust. 1-3 ustawy). Jeśli nie, wybierz organizację odzysku.

3. Przy organizacji zawrzyj umowę w formie pisemnej, obejmującą całą masę danego rodzaju opakowań, i przekaż komplet danych o wszystkich produktach (art. 17 ust. 2, 4-8 ustawy).

4. Zapytaj organizację, jak finansuje kampanie edukacyjne i co dzieje się z umową w razie likwidacji lub upadłości (art. 31 ust. 1 i art. 33 ustawy). Przy modelu samodzielnym ustal kwotę 2% wartości netto opakowań i rachunek marszałka województwa (art. 19 ust. 4-4c ustawy).

5. Dla poziomów rocznych do 2030 r. odczytaj wartości z rozporządzenia Dz.U. 2021 poz. 2375 (art. 20 ust. 1a i 6 ustawy), a o dokument DPR wnioskuj u recyklera przez konto w BDO (art. 23 ust. 4 ustawy).

W razie wątpliwości co do zakresu umowy lub klasyfikacji opakowań skontaktuj się z organizacją odzysku albo doradcą ds. BDO.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.