Obowiązki sprawozdawcze w ochronie środowiska – terminy

Obowiązki sprawozdawcze w zakresie ochrony środowiska zależą od roli firmy: wytwórca odpadów obowiązany do ewidencji oraz zbierający lub przetwarzający odpady składa sprawozdanie z art. 75 ustawy o odpadach, a wprowadzający produkty, opakowania lub baterie – z art. 73; oba sprawozdania składa się w BDO do 15 marca za poprzedni rok (art. 76 ust. 1 ustawy o odpadach). Opłata za korzystanie ze środowiska i wykaz – do 31 marca (art. 285 ust. 2, art. 286 ust. 1 POŚ).

Które sprawozdania i terminy dotyczą firmy?

W praktyce trzeba odróżnić trzy odrębne ścieżki. Poniższa tabela zbiera je według przepisów z ustawy o odpadach oraz ustawy Prawo ochrony środowiska (POŚ).

Sprawozdanie z art. 73 i sprawozdanie z art. 75 to dwa różne dokumenty. Firma może podlegać jednemu z nich, obu albo żadnemu – zależy to od rodzaju działalności. Oba sprawozdania składa się do 15 marca za poprzedni rok kalendarzowy marszałkowi województwa, wyłącznie za pośrednictwem indywidualnego konta w BDO (art. 76 ust. 1 i 2 ustawy o odpadach). Jeśli 15 marca wypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, termin upływa najbliższego dnia roboczego (art. 76 ust. 5).

Kto składa sprawozdanie z art. 75 ustawy o odpadach?

Art. 75 ust. 1 ustawy o odpadach wskazuje trzy kategorie: wytwórcę odpadów obowiązanego do prowadzenia ewidencji (pkt 1), prowadzącego zbieranie lub przetwarzanie odpadów, obowiązanego do ewidencji, z wyłączeniem odbierających odpady komunalne (pkt 2), oraz podmiot wydobywający odpady ze składowiska lub zwałowiska (pkt 3). Same wytwarzanie odpadów nie wystarcza: warunkiem z art. 75 ust. 1 pkt 1 jest obowiązek prowadzenia ewidencji odpadów wynikający z art. 66 tej ustawy.

Role wyznaczają definicje z art. 3 ust. 1 ustawy o odpadach:

• wytwórca odpadów (pkt 32) – każdy, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów (wytwórca pierwotny), oraz każdy, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu odpadów;
• zbieranie odpadów (pkt 34) – gromadzenie odpadów przed ich transportem do miejsc przetwarzania, w tym wstępne sortowanie niezmieniające zasadniczo charakteru odpadów oraz tymczasowe magazynowanie;
• przetwarzanie (pkt 21) – procesy odzysku lub unieszkodliwiania, w tym przygotowanie poprzedzające odzysk lub unieszkodliwianie.

Według art. 3 ust. 1 pkt 32 przy usługach budowy, rozbiórki, remontu, czyszczenia zbiorników, sprzątania, konserwacji i napraw wytwórcą jest usługodawca, a nie zleceniodawca, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej. To częsty punkt sporny, dlatego warto sprawdzić zapis umowy, zanim ustali się, kto sprawozdaje.

Czy sam transport, sprzedaż lub pośrednictwo w obrocie odpadami wymagają sprawozdania z art. 75?

Art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o odpadach zalicza do gospodarowania odpadami zbieranie, transport lub przetwarzanie, a także działania sprzedawcy odpadów i pośrednika w obrocie odpadami. Art. 75 ust. 1 pkt 2 obejmuje jednak tylko zbieranie i przetwarzanie. Transportujący cudze odpady, który wykonuje wyłącznie usługę transportu, ma uproszczoną ewidencję (art. 71 pkt 2), ale art. 75 ust. 1 nie wymienia go jako samodzielnego sprawozdawcy z tego tytułu. Tak samo sprzedawca odpadów i pośrednik nie są tam wymienieni jako odrębna kategoria. Czy podlegają sprawozdaniu z innego tytułu, zależy od ich pozostałej działalności, na przykład zbierania lub wytwarzania odpadów.

Kto składa sprawozdanie z art. 73, gdy działa organizacja odzysku?

Zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o odpadach sprawozdanie o produktach i opakowaniach składają m.in. wprowadzający opakowania, produkty w opakowaniach, pojazdy, sprzęt oraz baterie lub akumulatory. Gdy obowiązek opakowaniowy, dotyczący zużytego sprzętu lub opłaty produktowej wykonuje w imieniu przedsiębiorcy organizacja odzysku, to ona, a nie przedsiębiorca, sporządza i składa sprawozdanie (art. 74 ust. 1, 1a i 1b). Organizacja odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego składa dodatkowo własne sprawozdanie zbiorcze (art. 74a).

Jakie sprawozdanie składa wprowadzający baterie lub akumulatory?

Obowiązek wpisu do rejestru BDO obejmuje także podmioty wprowadzające baterie objęte odrębną ustawą (art. 50 ust. 1 pkt 4 ustawy o odpadach). Sprawozdanie roczne takiego podmiotu to sprawozdanie z art. 73 ust. 1.

Kiedy płaci się opłatę za korzystanie ze środowiska i kto ją płaci?

Opłatę ustala się według stawek obowiązujących w okresie, w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce (art. 285 ust. 1 POŚ). Podmiot korzystający ze środowiska wnosi opłatę za dany rok kalendarzowy do 31 marca następnego roku (art. 285 ust. 2 POŚ). W tym samym terminie przedkłada marszałkowi województwa wykaz (art. 286 ust. 1 POŚ). To jeden wspólny termin dla zapłaty i wykazu, obowiązujący w obecnym brzmieniu od 1 stycznia 2013 r. Różni się od terminu sprawozdania rocznego BDO, który wynosi 15 marca (art. 76 ust. 1 ustawy o odpadach).

Podmiot korzystający ze środowiska to według art. 3 pkt 20 POŚ: przedsiębiorca (także zagraniczny) oraz osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie, jednostka organizacyjna niebędąca przedsiębiorcą, a także osoba fizyczna spoza tych grup, ale tylko w zakresie, w jakim jej korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia. Poza tym zakresem osoba fizyczna nie jest podmiotem korzystającym ze środowiska.

Nie wnosi się opłat z tytułu tych rodzajów korzystania ze środowiska spośród wymienionych w art. 273 ust. 1 POŚ, których roczna wysokość wnoszona na rachunek urzędu marszałkowskiego nie przekracza 800 zł (art. 289 ust. 1 zdanie pierwsze POŚ). Opłata równa dokładnie 800 zł również nie jest wnoszona. Próg liczy się osobno dla każdego rodzaju korzystania.

Zwolnienie z zapłaty nie zwalnia z wykazu. Wykazu za dany rodzaj korzystania nie przedkłada się dopiero wtedy, gdy roczna opłata z tego tytułu nie przekracza 100 zł (art. 289 ust. 1 zdanie drugie POŚ); próg ten również liczy się osobno dla każdego rodzaju korzystania. Przy opłacie wyższej niż 100 zł, ale nieprzekraczającej 800 zł, wykaz trzeba złożyć do 31 marca, choć samej opłaty się nie wnosi.

Kto musi mieć wpis do BDO?

Art. 50 ust. 1 ustawy o odpadach wymienia podmioty obowiązane do uzyskania wpisu do rejestru BDO: m.in. wytwórców odpadów obowiązanych do prowadzenia ewidencji, transportujących odpady zawodowo, sprzedawców i pośredników w obrocie odpadami oraz podmioty wprowadzające do obrotu produkty, opakowania, pojazdy, sprzęt elektryczny i baterie objęte odrębnymi ustawami. Wpis trzeba uzyskać przed rozpoczęciem takiej działalności (art. 50 ust. 2).

Sam rodzaj działalności, np. sklep czy lokal gastronomiczny, nie przesądza o wpisie wytwórcy odpadów. Decyduje obowiązek prowadzenia ewidencji (art. 50 ust. 1 pkt 5 lit. e w zw. z art. 66 ustawy o odpadach). Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 5 listopada 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1644, w mocy od 1 stycznia 2025 r.) wskazuje rodzaje i ilości odpadów zwolnione z ewidencji (art. 66 ust. 4 pkt 4 i ust. 5). Zawęziło ono to zwolnienie tylko dla odpadów niebezpiecznych, więc nie można zakładać, że limity zniesiono w ogóle. W praktyce oznacza to, że firma wytwarzająca odpady wyłącznie w rodzajach i ilościach objętych zwolnieniem nie ma z tego tytułu obowiązku wpisu. Dokładne ilości dla swoich kodów odpadów trzeba odczytać z załącznika do tego rozporządzenia, a kody pomoże dobrać artykuł o kodach odpadów w BDO.

Co zrobić teraz?

1. Ustal, czy jesteś wytwórcą odpadów obowiązanym do ewidencji, zbierającym lub przetwarzającym (sprawozdanie z art. 75), czy wprowadzającym produkty, opakowania lub baterie (sprawozdanie z art. 73). Wyjaśnienie, kto jest objęty obowiązkiem, znajdziesz w artykule kto musi składać sprawozdanie środowiskowe.

2. Jeśli działalność wymaga wpisu, a go nie masz, złóż wniosek o wpis niezwłocznie, ponieważ art. 50 ust. 2 ustawy o odpadach wymaga wpisu przed rozpoczęciem działalności. Pomoc przy rejestracji w BDO opisano osobno.

3. Zaplanuj dwie daty: 15 marca dla sprawozdania BDO (art. 76 ust. 1 ustawy o odpadach) oraz 31 marca dla opłaty i wykazu (art. 285 ust. 2 i art. 286 ust. 1 POŚ). Szczegóły sprawozdania opisuje strona o sprawozdaniu BDO o odpadach.

4. Gdy obowiązek wykonuje za Ciebie organizacja odzysku, sprawozdanie składa ona (art. 74 ust. 1, 1a, 1b ustawy o odpadach), więc w takiej sytuacji nie składasz własnego sprawozdania w tym zakresie.

5. Przy wątpliwościach co do roli, umowy z usługodawcą lub progu opłaty skontaktuj się z ROZ albo z urzędem marszałkowskim, który odbiera wykaz i opłatę.

Autor

Piotr Chudeusz

ekspert ds. BDO, KOBiZE i ISO. Prowadzi sprawy BDO firm od 2010 roku.